Mooi tegenwicht tegen Coca-Cola en McDonald's

Wij eten ongezond. Dat wisten we al, maar na het rapport Naar een voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid weten we het zeker. In de WRR zitten mensen als topeconoom Arnoud Boot en oud-minister Ernst Hirsch Ballin die zetten hun naam echt niet onder verzinsels.

WRR-rapport no. 93 gaat over veel meer dan ongezond eten, het bepleit een revolutie in ons voedselbeleid. Maar bij voedsel denken we toch eerder aan wat er op ons bord ligt en wat we ons daarmee op de hals halen (genot, kilo's en schuldgevoel) dan aan het voedselmededingingsrecht en grondstofrecycling het hemd is nader dan de rok.

We eten te zout, te vet, te zoet, te vlezig, te melk. Te veel.

Volgens de WRR moet de overheid ingrijpen. Anders lijden we straks allemaal aan obesitas en nare aandoeningen, rijzen de ziektenkosten de pan uit en ziet het er op straat niet meer uit met al het voorbijschuifelende overgewicht.

Maar hoe moet de overheid dat doen? Het rapport geeft zes maatregelen die zouden kunnen zorgen voor gezonde burgers met een BMI van onder de 25: regulering van de voedselindustrie, reclame voor ongezond voedsel tegengaan, belasting op ongezonde producten, kleinere porties verkopen, ongezonde ingrediënten beperken en nudging.

Ik heb niet zo heel veel vertrouwen in de eerste vijf maatregelen, dus zullen we moeten gaan nudgen. Gelukkig kwam de WRR zeer recentelijk, op 10 september, met rapport nummer 92, Met kennis van gedrag beleid maken, een pleidooi voor nudging: 'Een slimme, maar niet dwingende wijze van sturen van gedrag, door gebruik te maken van de nieuwe wetenschappelijke kennis over hoe mensen keuzes maken.'

Beleid wordt vooral gevormd door economen, juristen en bestuurskundigen. Daar heb je vrij weinig aan wanneer je het gedrag van mensen wilt beïnvloeden met psychologische middelen. Daar zijn psychologen voor nodig en daar hebben we er gelukkig heel veel van. Alleen niet in Den Haag.

In Groot-Brittannië bestaat sinds 2010 het Behavioural Insights Team (BIT), een groep van vijftien gedragswetenschappers die direct onder premier Cameron valt en die het kabinet voorziet van beleidsadviezen. BIT weet dat de mens niet de rationele calculeerder is waarvoor hij door economen en juristen wordt aangezien: de burger maakt zijn keuzes veel slechter geïnformeerd dan beleidsmakers denken.

Dat is jammer, maar het opent ook de weg naar subtielere vormen van gedragsbeïnvloeding. Sinds er op advies van BIT op enveloppen van de Britse fiscus staat dat negen van de tien Britten op tijd belasting betalen, is het percentage burgers dat op tijd belasting betaalt sterk gestegen.

De WRR pleit voor een Nederlands BIT met ambtenaar-gedragswetenschappers. Sommigen beschuldigen de raad ervan manipulatie als beleidsinstrument te promoten: ongegronde paranoia. Mij lijkt zo'n unit juist bij uitstek geschikt als tegenwicht tegen de consumentenmanipulatie door de Coca-Cola's en McDonald's van deze wereld met heel wat meer dan vijftien gedragswetenschappers in huis.

Het gaat erom je boodschap zo slim over het voetlicht te brengen dat ontvangers hun gedrag veranderen. Dat doen bedrijven - dat de overheid dat ook gaat doen, is een kwestie van pragmatisme en efficiënt gebruik van middelen. Wanneer het bij het voedingsgedrag werkt, kunnen we kijken of we de gedragswetenschappers ook elders nuttig kunnen inzetten - ik denk bijvoorbeeld dat de campagne tegen Hollandse jihadi een stuk slimmer kan.

Meer over