Column

'Moeten we alle prostituees afschilderen als lijdend voorwerp?'

We houden van de sentimentele armzwaai, van de hartenkreet, de verontwaardiging met grote ogen, vindt Bart Smout. 'We lezen over de misstanden in de prostitutie en kijken meteen meewarig naar iedere sekswerker.'

Directeur Evelien Holsken temidden van ambassadeurs Bettina Holwerd-Bakkum (L) en Froukje de Both poseren met posters van Loesje op de Wallen voor het begin van de campagne Free a Girl. Beeld anp
Directeur Evelien Holsken temidden van ambassadeurs Bettina Holwerd-Bakkum (L) en Froukje de Both poseren met posters van Loesje op de Wallen voor het begin van de campagne Free a Girl.Beeld anp

Protest uit onverwachte hoek. Als onderdeel van haar campagne heeft de organisatie Free a Girl de Wallen in Amsterdam behangen met Loesjeposters. 'Daar staat ze achter het raam. Mooie ringen, dure armband. Maar haar echte ketting is onzichtbaar,' luidt een van de opschriften. Vorige week werden de posters opgeplakt door ambassadrices Froukje de Both en Bettina Holwerda.

Prima actie, zou je zeggen. Wie kan daar nou boos om worden? Het verrassende antwoord: een deel van de prostituees zelf. Zij ervaren de posters als stigmatiserend. Als tegenreactie hebben ze Poesjeposters opgehangen met teksten als 'My body is my business' en 'Mag ik zelf beslissen wat ik doe?' Initiatiefneemster Mariska Majoor vertelde de media dat ze gek werd 'van het eeuwige gezeur en gezeik over zielige meisjes en uitbuiting. De maatschappij continu dat beeld opdringen helpt echt niemand. Sterker nog: het maakt alles erger.'

Ouderwets
De actie valt op omdat ze iets ouderwets heeft. Een slogan als 'My body is my business' plaats je eerder in de jaren zestig of zeventig dan in 2013. Ooit hoorden prostituees bij het liberale Nederland, maar het beeld van de prostituee als zelfverkozen sekswerker ligt aan diggelen. Daarvoor is het beeld van de prostituee als slachtoffer van uitbuiting in de plaats gekomen. Er is niets vrijgevochtens meer aan de rode kamertjes op de Wallen. De meisjes die daar staan hebben niet zelf gekozen; iemand anders heeft voor hen gekozen.

Die beeldomslag komt niet uit de lucht vallen. We kunnen niet langer doen of we naïef zijn, daarvoor is er tegenwoordig teveel bekend over de verschrikkingen van mensenhandel en gedwongen prostitutie. Maar moeten we daarom alle prostituees afschilderen als lijdend voorwerp? Door aan deze beeldvorming mee te werken, passen de Loesjeposters prima in een tijd die zich kenmerkt door het dramatische gebaar.

De werkelijkheid is als volgt: er zijn prostituees die worden gedwongen en er zijn prostituees die er zelf voor hebben gekozen. Die eerste groep bestaat uit slachtoffers die zoveel mogelijk hulp moeten krijgen, de tweede groep bestaat uit zelfstandig ondernemers en werknemers die gewoon in hun eigen onderhoud voorzien. Maar met kreten als 'Prostituee, bij wie komt dat nou uit de beroepskeuzetest?' negeert Loesje dat onderscheid. De prostituee wordt zo weggezet als een willoos schepsel. En voor je het weet ga je op pathetische wijze de hele prostitutie zwartmaken en aanpakken en niet de mensenhandelaars - waar het toch om te doen zou moeten zijn.

Het dramatische gebaar zit behoorlijk ingesleten. We houden van de sentimentele armzwaai, van de hartenkreet, de verontwaardiging met grote ogen. We lezen over de misstanden in de prostitutie en kijken meteen meewarig naar iedere sekswerker. Arm schepsel, arm slachtoffer, we moeten iets doen! Je kunt je afvragen of de posters van Loesje bijdragen aan bewustwording of eerder aansporen tot een hetze tegen prostituees.

Utrechtse Zandpad
Waar die eenzijdige benadering toe kan leiden heeft de situatie aan het Utrechtse Zandpad wel uitgewezen. Om de prostituees daar uit de klauwen van mensenhandelaars te redden werden ze allemaal uit hun werkboten op straat gezet. Hoeveel vrouwen daar daadwerkelijk gedwongen werkten en hoeveel vrijwillig is niet bekend. Inmiddels is het wel bekend dat vrijwel alle 230 vrouwen nog in de prostitutie werkzaam zijn en dat de meesten het slechter hebben dan op het Zandpad. Velen kampen met financiële nood, anderen zijn op plekken terechtgekomen die een stuk schimmiger zijn dan het Zandpad.

Alsof je vissen wil beschermen tegen de boze haai door ze en masse met een sleepnet het land op te trekken.

'Kun je ook slachtoffer zijn van medelijden?' vraagt een van de Poesjeposters.

Het lijkt er wel op.

Bart Smout is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @BartSmout

Meer over