AnalyseDemocratie op kantelpunt

Moeten Republikeinen straks kiezen tussen de democratie en hun leider?

Republikeinse kopstukken staan voor een dilemma: blijven ze Trump onvoorwaardelijk steunen, ongeacht hoe ver hij gaat? Of uiten ze kritiek, met het risico mikpunt te worden van Trumps achterban?

Donald Trump gisteren na zijn toespraak over de verkiezingen in het Witte Huis.   Beeld Reuters
Donald Trump gisteren na zijn toespraak over de verkiezingen in het Witte Huis.Beeld Reuters

‘Waar is de Republikeinse partij?’ vroeg president Trumps zoon Eric zich donderdag af in een woedende tweet. Ook zijn broer Donald jr. beklaagde zich op Twitter over ‘het totale ontbreken van actie’ van vrijwel alle Republikeinse kopstukken, nu zijn vader de verkiezingen dreigt te verliezen als gevolg van ‘kolossale kiesfraude’. ‘Onze kiezers zullen het je nooit vergeven als jullie je als schapen gedragen’, waarschuwde Eric Trump.

Vier jaar lang hebben de Republikeinse kopstukken vrijwel alles geslikt: Trumps aanvallen op de media (‘vijanden van het volk’), zijn poging de Oekraïense president te chanteren om Joe Biden zwart te maken en het leuren met krankzinnige complottheorieën, maar nu hun president bezig is te zagen aan de fundamenten van het Amerikaanse democratische bestel beginnen ze voorzichtig afstand van hem te nemen.

Senator Lindsey Graham, die Trump vier jaar geleden nog een ‘eikel’ en een ‘racist’ noemde, sprong als een van de weinige Republikeinse zwaargewichten meteen in de houding na het verwijt van Trumps zoons. Hij zei ‘vierkant’ achter Trumps klachten over massale kiesfraude te staan en beloofde meteen een half miljoen dollar te storten voor de rechtszaken waarmee Trump zijn Democratische rivaal van de verkiezingszege probeert af te houden.

Ook Kevin McCarthy, de leider van de Republikeinse fractie in het Huis van Afgevaardigden, schaarde zich vierkant achter de president. ‘Iedere Amerikaan zou in het geweer moeten komen... We kunnen niet toelaten dat dit voor onze ogen gebeurt’.

Maar veel andere partijprominenten, onder wie Mitch McConnell, de leider van de Republikeinse fractie in de Senaat, namen voorzichtig afstand van Trump door zich in veelzeggend zwijgen te hullen. Congreslid Adam Kinzinger was een van de weinige Republikeinen die het aandurfde de president openlijk af te vallen. ‘Dit begint krankzinnig te worden’, zei hij in een tweet. ‘Als je gerechtvaardigde klachten hebt over fraude, kom dan met bewijzen voor de rechter.’

Medeplichtig

Trumps weigering zich neer te leggen bij zijn naderende nederlaag heeft de Republikeinse leiders in een lastig parket gebracht. Ze willen niet medeplichtig worden aan het opblazen van het eeuwen oude Amerikaanse democratische bestel, alleen voor Trump. Maar tegelijkertijd zijn ze beducht voor Trumps populistische achterban in de partij, waardoor ze waarschijnlijk het gevoel hebben dat zij op de rug van een onbekend, wild beest rijden. Met deze verkiezingen heeft Trump aangetoond dat zijn aantrekkingskracht alleen maar is gegroeid: 70 miljoen stemmen, meer dan een van zijn Republikeinse voorgangers ooit heeft gehaald.

Ongetwijfeld zullen er prominente Republikeinen zijn die stiekem opgelucht zullen ademhalen als Trump het veld heeft geruimd, maar het is zeer de vraag of hij ook het politieke toneel zal verlaten. Er wordt gespeculeerd dat hij als hij de verkiezingen definitief verliest, zijn eigen mediabedrijf zal beginnen om het vuur van de wrok onder zijn achterban gaande te houden. Of dat hij zich over vier jaar weer in de verkiezingsstrijd stort, hét spookbeeld voor Republikeinen die hopen dat zij de oude Republikeinse partij kunnen doen herleven.

Dus kiezen de Republikeinse leiders hun woorden zorgvuldig. Bijna geen van hen steunde Trumps eis het tellen van de stemmen onmiddellijk te staken. Daarmee zouden ze de bijl aan de wortel van het democratische bestel leggen. In plaats daarvan verpakten ze hun kritiek in wollige termen. ‘We moeten garanderen dat alle wettig uitgebrachte stemmen worden geteld’, zei senator Lisa Murkowski uit Alaska. Daarmee liet ze de mogelijkheid open dat stembiljetten die na verkiezingsdag zijn binnengekomen alsnog worden afgekeurd: volgens Trump zijn die onwettig, ook al zijn ze volgens de regels op tijd verstuurd.

Impeachment

Mitch McConnell vergoelijkte Trumps optreden: ‘Het is niet ongebruikelijk dat we fel omstreden, nek-aan-nekverkiezingen hebben.’ Maar het tellen moest volgens hem gewoon doorgaan. ‘Laten de rechters het maar beslissen. Zo doen we het in dit land’, zei hij.

De grote vraag is natuurlijk hoever de Republikeinse leiders met Trump zullen meegaan als hij zijn achterban blijft opstoken terwijl de rechtszaken lopen. Medewerkers van Trump hebben laten doorschemeren dat de president mogelijk zijn campagnerally’s zal hervatten om zijn achterban te mobiliseren en de druk hoog te houden.

Trump beschouwt de gang van zaken bij de verkiezingen als een herhaling van het mislukte impeachment-proces tegen hem, en zijn aanhangers zijn het daar roerend mee eens. Met de impeachment probeerden de Democraten volgens Trump de uitslag van de verkiezingen in 2016 terug te draaien en nu zijn ze bezig zijn herverkiezing te torpederen via geknoei met de stemmen.

Bij de impeachment stonden de Republikeinse Congresleden als één man achter hem, maar wat als Trump weigert zich neer te leggen bij een negatief oordeel van de rechters? Hij leverde onlangs al felle kritiek op het besluit van het Hooggerechtshof meer tijd te geven voor het binnenkomen van poststemmen in Pennsylvania. ‘Een IDIOTE beslissing!’, tweette hij. Als Trump dan nog weigert mee te werken aan een vreedzame machtsoverdracht, moeten de Republikeinen kiezen tussen de democratie en hun leider.

Lees ook

Als Biden wint, kan een vijandige Senaat het hem nog knap lastig maken
Zelfs als Biden wordt uitgeroepen tot de 46ste president van de VS, kan het voor hem heel lastig worden om zijn politieke agenda uit te voeren. De strijd is nog niet beslecht, maar de kans is reëel dat de Senaat in Republikeinse handen blijft.

Waarom weduwe John McCain besloot Joe Biden te steunen
Wees voorzichtig wie je tegen je in het harnas jaagt. Die simpele politieke wijsheid was zeker niet besteed aan Donald Trump toen hij geregeld laatdunkend sprak over de overleden Republikeinse senator John McCain. Want dat heeft hem misschien de staat Arizona gekost.

Volg de uitslagen staat voor staat op deze kaart
Op deze kaart van persbureau AP wordt de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen live bijgehouden.

Dit moet u weten over de Amerikaanse verkiezingen
De belangrijkste verhalen over de verkiezingen in de VS zijn te vinden in dit dossier.

Meer over