ANALYSEmini-uitbraken CORONA

Moeten GGD’s niet meer doen bij mini-uitbraken?

Bij een restaurant in Wanneperveen heeft een uitbraak van het coronavirus plaatsgevonden. Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Een mini-uitbraak in een Overijssels restaurant heeft in het getroffen dorp de angst voor een tweede coronagolf aangewakkerd. Waarom is er niet direct massaal getest? ‘Dat is echt zinloos’, zegt de GGD. Maar voor de economie van het dorp is het beter, zegt een econoom.

In het lintdorp Wanneperveen prijst een 70-jarige inwoner zich gelukkig met haar gezondheid. Blij dat ze nog gewoon kan zwemmen, fietsen. Maar als lid van de risicogroep kent ze ook haar kwetsbaarheid. De coronabesmettingen bij twee personeelsleden in het Amerikaanse grillrestaurant even verderop in het dorp hebben haar dan ook ‘wakker geschud’.

‘Iedereen verslapt wat met het naleven van de richtlijnen’, zegt de vrouw die niet met naam in de krant wil. ‘Ik weet nu: dit is nog lang niet voorbij.’

De inwoner van Overijsselse Wanneperveen vertolkt het gevoel van onbehagen dat is ontstaan na de eerste ziektegolf en alle versoepelingen die erop volgden. Een tweede golf dreigt, maar met het slijten van de afstandsmarkeringen op vloeren lijkt de anderhalvemeterdiscipline ook te vervagen.

Het baart het RIVM zorgen. Woensdag bleek uit eigen onderzoek dat 80 procent van de mensen met klachten gewoon naar buiten zegt te gaan. En niet voor een ritje naar de teststraat: 88 procent van de groep met klachten ging daar niet heen.

Meer kleine corona-uitbraken als in Wanneperveen, het dorp met 1.700 inwoners nabij toeristenmagneet Giethoorn, zijn daarmee te verwachten. Gaan de instanties wel adequaat genoeg om met dit soort mini-brandhaarden? Neem de bezoekers van het restaurant in Wanneperveen. Hadden die niet op zijn minst een uitnodiging van de GGD moeten krijgen om zich te laten testen?

Geen klachten

‘Dat is echt zinloos, je vangt er niks mee als je mensen zonder klachten gaat testen’, zegt Gerda Curfs, als infectieziekteverpleegkundige van GGD IJsselland betrokken bij het onderzoek in Wanneperveen. Op de casus mag ze uit privacy-oogpunt niet ingaan, maar ze zegt wel dat voorbeeldig is meegewerkt aan het vrijwillige bron- en contactonderzoek. ‘Daardoor konden de bezoekers op de hoogte worden gesteld dat ze ergens zijn geweest waar iemand bewezen besmet is en dat ze zich bij klachten kunnen laten testen.’

Met deze GGD-aanpak is de regering in de ogen van gezondheidseconoom Xander Koolman (VU Amsterdam) te terughoudend. ‘Een tweede golf dreigt, maar we zien niet dat de overheid alles op alles zet om die te voorkomen.’ 

De werkgevers constateren dit ook en zijn angstig voor de economische gevolgen. ‘Simpelweg afwachten wat er gebeurt en de duimschroeven weer aandraaien als de ic’s weer volstromen, is onverantwoord en onnodig’, schreef VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer donderdag in zijn column.

De zaak in Wanneperveen laat zien hoe overrompelend een mini-uitbraak kan zijn. Nadat twee besmettingen waren geconstateerd onder het personeel van het grillrestaurant, ontstond commotie op sociale media en in de regio. De eigenaar sloot uit eigen beweging zijn zaak, wat niet had gehoeven van de GGD. Overvallen door de aandacht die volgde in de lokale pers, wil de eigenaar nu geen contact meer met de media om te praten over zijn besluit en wat er vervolgens over hem heen kwam.

Wat is ‘nauw contact’?

Bij een besmettingshaard legt de GGD samen met de geïnfecteerde persoon vast welke ‘nauwe’ contacten en welke ‘overige’ contacten hij de afgelopen dagen heeft gehad. Wie langer dan een kwartier binnen anderhalve meter is geweest, bijvoorbeeld aan de lopende band van een productiebedrijf, krijgt het label ‘nauw contact’. De rest is overig.

Alleen nauwe contacten wordt gevraagd in quarantaine te gaan. ‘De GGD zegt niet: veertien dagen binnen en dat is het’, zegt Curfs van GGD IJsselland. ‘We loodsen ze er ook doorheen. We bellen ze meermaals en denken mee over oplossingen. Kan een ander boodschappen voor je doen, hoe kunnen wij je verder ondersteunen?’

Bij Ribhouse Big Texas  in Wanneperveen was het oordeel: de bezoekers hebben geen nauwe contacten gehad met de besmette medewerkers en dus bleef het bij een bericht dat ze met een besmet persoon in één ruimte zijn geweest. 

Investering in vertrouwen

Arts-microbioloog Marc Bonten (UMC Utrecht) vindt dat de relatief lage besmettingscijfers in Nederland deze aanpak van de GGD bij mini-uitbraken rechtvaardigt. ‘Daar werken kundige mensen die een weloverwogen afweging hebben gemaakt’, zegt hij. ‘Dit zal vast eens fout gaan, maar het is belangrijk dat we vertrouwen houden in deze werkwijze.’

Mensen onder lichte dwang richting teststraat dirigeren, werkt hier volgens Bonten niet. ‘Iedereen op de eigen verantwoordelijkheid wijzen, heeft tot nog toe goed gewerkt’, zegt hij. ‘De restauranteigenaar in Wanneperveen, die zelf besluit dicht te gaan, is daarvan een goed voorbeeld ’

Gezondheidseconoom Koolman ziet uit economisch oogpunt toch liever dat in dit soort situaties doortastender wordt gehandeld. Zo snel mogelijk erbij zijn, veel en laagdrempeling testen, rap met resultaten komen en bij quarantaine compenseren voor misgelopen inkomsten, is zijn adagium. 

‘Als zichtbaar is dat kleine uitbraken met overmacht de kop in worden gedrukt, dan geeft dit consumenten en producenten vertrouwen dat we een volgende golf zullen voorkomen’, zegt hij. ‘Uit gezondheidsoogpunt levert het misschien weinig op, maar vertrouwen is economisch gezien de grote investering waard.’

‘Stilte voor de storm’

Voor de volksgezondheid valt voor deze aanpak toch ook wat te zeggen, vindt epidemioloog Arnold Bosman. Een maand geleden had hij het niet gedacht, maar langzaam maakt hij een draai richting testen zonder klachten. Op basis van internationale studies concludeert hij dat horecabezoekers elkaar ook zonder symptomen en via luchtstromen besmetten, ook als ze aan verschillende tafels zitten.

‘Dan denk ik, daar moet je in je richtlijnen iets mee gaan doen en niet met oogkleppen op de groep in de horeca die geen nauw contact heeft gehad links laten liggen.’ Zijn suggestie: test gedurende twee weken bij een aantal mini-uitbraken zoals in Wanneperveen ook bezoekers zonder nauw contact. ‘Anders leer je er niks van’, zegt hij. En leren is wel nodig met een tweede golf opkomt. ‘Het is het nu stilte voor de storm. Geen tijd dus voor het wegwerken van achterstallige post.’

Bij Ribhouse Big Texas leven in het klein ook de economische- en gezondheidszorgen naast elkaar. Het is hopen op spoedig herstel voor de twee medewerkers, maar ook dat ze binnenkort weer onbeperkt spareribs op de grill kunnen leggen.

Meer over corona

Ook WHO erkent nu: coronavirus kan binnenshuis in de lucht blijven hangen
De WHO zal voortaan naar verwachting aanraden binnenruimtes goed te ventileren. Dat het coronavirus in mistvorm kan blijven hangen in ‘drukke, gesloten, slecht geventileerde binnenruimtes kan niet worden uitgesloten’, erkent WHO-expert Benedetta Allegranzi.

RIVM: ‘Drie keer zoenen? Die gewoonte gaan we niet meer terugzien’
Anderhalve meter afstand houden, handen wassen, thuisblijven bij de eerste snotneus. Vraagje aan sociaal-psychologen Reint Jan Renes en Els van Schie van de ‘Corona Gedragsunit’ van het RIVM: hoe gaan we dat volhouden, nu het zonnetje schijnt en het virus zo goed als weg is?

Meer over