Moet toezicht bij stadsstranden niet beter geregeld zijn?

Bij het strandje aan de Amsterdamse Sloterplas is het zwemmen op eigen risico. Maar na de verdrinking van de 5-jarig kleuter Kailana zondag dringt de vraag zich op hoe het toezicht bij stadsstranden moet worden geregeld.

Bij de Sloterplas in Amsterdam, waar zondag een 5-jarige kleuter verdronk, worden maandag bloemen gelegdBeeld Marcel Wogram

Nee, hij weet niet zeker of een strandwachter zondag het leven van het 5-jarige meisje had kunnen redden uit de Amsterdamse Sloterplas. Wat Walter Weg van de Amsterdamse Reddingsbrigade wel weet, is dat toezichthouders bij openbare wateren direct in actie komen bij vermissingen. 'Zondag gingen betrokkenen eerst zelf zoeken op het strand voordat alarm werd geslagen, dan ben je een kwartier verder.'

Duikers van de brandweer vonden uiteindelijk het lichaam van Kailana in het water. Ze werd bij de plas nog gereanimeerd, maar overleed later in het ziekenhuis. De moeder was haar op het bomvolle strand zondag uit het oog verloren.

Bij het strandje van de Sloterplas is het zwemmen op eigen risico. Op het bord aan de rand staat met kleine letters dat toezicht ontbreekt. Wel zijn er twee lijnen met zwemboeien om een ondiep en diep gedeelte aan te geven.

De dood van Kailana roept de vraag op of dit toezicht bij stadsstranden en ander zwemwater niet beter moet worden geregeld. Moet op zo'n druk stadsstrand geen toezicht zijn? En wie bepaalt eigenlijk of er een strandwacht komt?

Toezicht

Het toezicht op het buitenwater, waarin jaarlijks volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek vijf tot tien mensen verdrinken, is in Nederland sterk versnipperd. De instantie die een plek aanwijst als zwemlocatie is in elk geval niet verplicht toezicht in te stellen. Voor gemeenten geldt hetzelfde als voor provincies en Staatsbosbeheer in hun gebieden: ze mogen zelf inschatten of ze strandwachten nodig vinden.

Langs de kust is het toezicht vaak goed geregeld, maar in steden heerst totale willekeur. Zo is er bij de Rotterdamse Kralingse Plas geen toezicht, maar lopen op het stadsstrand aan de Zevenhuizerplas als het warmer is dan 23 graden wel strandwachten rond. Deze door de brandweer getrainde reddingszwemmers worden betaald door de gemeente. Almere zet al vanaf 20 graden onbetaalde vrijwilligers van de reddingsbrigade in op zijn stranden.

Zwemdiploma

Een verdrinking was in 2008 voor het Amsterdamse stadsdeel Oost aanleiding op het strand Blijburg toezichthouders in te zetten, al is voor hen een reddingszwemdiploma niet verplicht. Zwemmers zijn zelf verantwoordelijk voor hun veiligheid, staat er op de borden. Op het strandje aan de andere kant van de Rotterdamse Zevenhuizerplas, grondgebied van de gemeente Zuidplas en in beheer van Staatsbosbeheer, was de verdrinking van een 6-jarig jongetje in 2012 geen reden strandwachten in te schakelen. Op deze plek is er nog altijd geen toezicht.

'Daar hebben we de capaciteit niet voor', zegt een woordvoerder van de Rotterdamse buurgemeente Zuidplas. 'Het toezicht hebben we uitbesteed aan Staatsbosbeheer. In geval van nood kunnen we een beroep doen op de veiligheidsdiensten in Nesselande. Die doen er vijf minuten over om hier te komen.'

Bij stadsstrand Blijburg zijn zwemmers, ondanks dat er toezichthouders zijn, zelf verantwoordelijk voor hun veiligheidBeeld anp

Staatsbosbeheer, beheerder van enkele tientallen recreatieplassen in Nederland, ziet het weer niet als zijn taak om met strandwachten toezicht te houden op de zwemveiligheid. 'Onze mensen zijn boswachters, geen lifeguards', zegt een woordvoerder. Wel plaatst Staatsbosbeheer borden en zorgt het voor een egale bodem en ballenlijnen.

Geen beleid

De discussie over toezicht bij het Sloterstrand kwam al op gang voor de verdrinking van zondag. Stadsdeel Nieuw-West liet zich hierover adviseren door de Amsterdamse reddingsbrigade, maar door ontbrekend beleid in Amsterdam drijft de uitvoering ergens in de bureaucratische wateren van de gemeente. 'Wij zijn een uitvoeringsorganisatie en mogen niet zelfstandig beleid maken', zegt een stadsdeelwoordvoerder van Nieuw-West. 'Onzin', zegt de woordvoerder van de verantwoordelijke wethouder Udo Kock. 'Het stadsdeel mag zelf toezicht instellen. Dit hebben ze in Blijburg ook gedaan.'

Orhan Kayar, Amsterdams gemeenteraadslid van de PvdA, maakt zich al langer zorgen over de zwemveiligheid in Amsterdam. Donderdag staat mede dankzij hem in de gemeenteraad de slechte (financiële) staat van de reddingsbrigade in Amsterdam op de agenda. Kayar wil weten wie hier bij gemeente de verantwoordelijkheid voor neemt en zorgt dat het toezicht op orde is. Over het incident en de maatregelen die worden genomen, wil het college van Amsterdam nu niets zeggen.

De gemeente is inmiddels in gesprek met Walter Weg van de reddingsbrigade Amsterdam. Zijn visie is simpel: op zo veel mogelijk plekken zo veel mogelijk toezicht. Maar het is de vraag of toezicht alle gevaren wegneemt. Strandwachters kunnen ook zorgen voor schijnzekerheid, doordat de ouders minder goed opletten.

'Opletten en leren zwemmen is de beste remedie tegen verdrinking', zegt Marjolein van Tiggelen van Nationaal Platform Zwembaden, de organisatie die zwemdiploma's afgeeft. Ze denkt dat het lastig is beter toezicht op open zwemwater te organiseren. 'Een zwembad is nog een relatief overzichtelijke situatie, buitenwater is moeilijk binnen kaders te vatten. Dat kun je niet dichttimmeren in een land met zoveel open water.'

De verantwoordelijkheid ligt volgens Van Tiggelen bij de ouders. 'Water heeft een grote aantrekkingskracht op kinderen en verdrinking gaat snel.'

Meer over