Zes vragenrechtszaak Facebook

Moet Facebook boeten voor Nederlandse privacyschendingen?

De Consumentenbond spant een rechtszaak aan tegen Facebook. De bond eist dat gebruikers financiële compensatie krijgen omdat het technologiebedrijf hun privégegevens zonder toestemming zou hebben gedeeld met app-bouwers en adverteerders. Zes vragen over deze zaak.

Facebook verdient grif geld met de persoonlijke data van zijn gebruikers. Beeld REUTERS
Facebook verdient grif geld met de persoonlijke data van zijn gebruikers.Beeld REUTERS

Welke bezwaren heeft de Consumentenbond tegen het privacybeleid van Facebook?

De Consumentenbond claimt dat Facebook verzamelde privégegevens van gebruikers zonder toestemming doorspeelt aan commerciële partijen en bereidt daarom een massaclaim voor tegen het techbedrijf. Het Amerikaanse advocatenkantoor Lieff Cabraser Heimann & Bernstein en de Nederlandse Data Privacy Stichting staan de bond financieel en juridisch bij in de rechtszaak, die in Nederland dient.

‘Facebook misleidt gebruikers door te zeggen dat het gratis is en blijft, maar gebruikers betalen met hun gegevens’, zegt Gerard Spierenburg namens de Consumentenbond. ‘Ons tweede bezwaar is dat Facebook analyseert welke zaken gebruikers met hun vrienden delen. De wijze waarop Facebook daarvoor toestemming vroeg, was inconsistent en onnodig moeilijk.’

Ook hekelt de Consumentenbond het app-beleid binnen Facebook. ‘Als jij een fitness-app via Facebook gebruikte, werden niet alleen jouw gegevens verzameld, maar ook die van vrienden die de app niet gebruiken. Dat zijn forse privacyschendingen, waarvoor financiële compensatie moet komen.’

Facebook stelt daarentegen dat haar beleid voldoet aan Europese en Nederlandse privacywetgeving. Volgens het sociale netwerk zijn de privacy-instellingen ‘makkelijker te vinden’ en is het privacybeleid de afgelopen jaren voor de gebruikers verduidelijkt. Facebook zegt zich te houden aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG); die wet schrijft voor dat organisaties alleen persoonsgegevens mogen verwerken als de consument daar toestemming voor heeft gegeven.

Waarom komt de Consumentenbond nu in actie tegen Facebook?

Bij de Consumentenbond bestaat al langer ergernis over het privacybeleid van het bedrijf. Nadat Facebook vorig jaar een boete van 5 miljard dollar kreeg voor het schandaal rondom Cambridge Analytica, ligt het techbedrijf onder een vergrootglas van privacywaakhonden en consumentenorganisaties. Het Britse databedrijf kreeg toegang tot persoonsgegevens van 87 miljoen gebruikers, zonder dat die daarmee hadden ingestemd. Cambridge Analytica gebruikte die informatie voor politieke campagnes.

Ook de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens (AP) oordeelde in 2017 dat Facebook handelde in strijd met privacywetgeving bij de verwerking van privégegevens. Het techbedrijf van Mark Zuckerberg beloofde beterschap, maar heeft die belofte volgens de Consumentenbond onvoldoende waargemaakt. ‘Dus nu is het tijd voor actie.’

Wat verlangt de Consumentenbond van Facebook?

De bond wil dat Nederlandse gebruikers financiële compensatie krijgen van Facebook voor de inkomsten die het techbedrijf genereerde uit reclame. ‘Facebook is ontzettend rijk geworden van de advertenties. Wij vinden dat een deel van dat geld naar de gebruikers moet vloeien.’

Ook vindt de Consumentenbond – dat zelf ook adverteert op het platform – dat Facebook transparanter moet omgaan met de verwerking van privégegevens. ‘Het kan een mooi platform zijn, maar ze moeten zich aan de regels houden. Gebruikers moeten zelf de controle houden over hun eigen privégegevens’, zegt Spierenburg.

Advocatenkantoor Lieff Cabraser Heimann & Bernstein financiert de rechtszaak en verdient pas wat aan de zaak als de rechter oordeelt dat Facebook inderdaad de privacy heeft geschonden. Mocht het techbedrijf de zaak winnen, dan verdient het kantoor er niks aan, zo is afgesproken met de Consumentenbond.

Heeft de Consumentenbond een punt?

‘Ik heb mijn twijfels over de argumentatie van de Consumentenbond’, reageert de privacy-expert Jef Ausloos van de Universiteit van Amsterdam. ‘Mijn punt van kritiek is dat we niet te snel een financiële prijs op privacy moeten plakken. Als Facebook inderdaad gebruikers financieel moet compenseren, kan de perceptie ontstaan dat bedrijven privacyschendingen kunnen afkopen.’

‘Het recht op privacy moet niet afhangen van betaling. Desalniettemin juich ik het toe dat de juridische druk op dit soort bedrijven toeneemt, maar eigenlijk zouden privacywaakhonden meer middelen en daadkracht moeten krijgen.’

Wat doet Facebook met gebruikersdata?

Facebook heeft haar miljardenomzet bijna volledig te danken aan advertentie-inkomsten. Bedrijven, overheden en politici gebruiken het platform graag om hun politieke of commerciële boodschap te belichten. Het techbedrijf biedt mogelijkheden om heel gericht te adverteren. Zo kunnen bedrijven hun doelgroep afstemmen op basis van geslacht, leeftijd, woonplaats, interesse en gedrag.

Gebruikers van Facebook kunnen daardoor makkelijker in contact komen met video’s, foto’s, artikelen en andere boodschappen die overeenkomen met hun maatschappelijke of politieke overtuiging, of voorzien in hun commerciële behoefte. Wie op internet zoekt naar bijvoorbeeld een nieuwe Netflix-serie, krijgt niet veel later suggesties voorgeschoteld bij het scrollen op de tijdlijn.

Gebruikers kunnen er toch zelf voor kiezen om Facebook te verwijderen?

Zeker. Maar sociale apps zijn in tijde van coronalockdowns belangrijker dan ooit. ‘Deze platformen zijn bijna onvermijdelijk om te gebruiken voor sociaal contact, werk en onderwijs’, zegt Ausloos. ‘Zeker in een lockdown moeten we daarop terugvallen. Bijna al onze familie, vrienden en kennissen gebruiken WhatsApp, Facebook en Instagram. Je hebt eigenlijk geen keuze meer.’

‘Inmiddels spelen dit soort platformen een cruciale rol in onze samenleving. Ze vormen eigenlijk de moderne infrastructuur van onze maatschappij. Om daar vrij in te kunnen bewegen, moeten we er ook eisen aan kunnen stellen. Die prijs moeten de platformen betalen voor hun succes.’

Meer over