Moet de EU Servië nu zo snel mogelijk als lid omarmen?

Over:..

In Europa is met een zekere opluchting gereageerd op de overwinning van Boris Tadic bij de presidentsverkiezingen in Servië. Maar een juichstemming is er nu ook weer niet. De Europese Unie bood deze week ‘nauwere banden’ met Servië aan; het lange proces van sollicitatie tot toelating als nieuwe lidstaat zou nu kunnen worden versneld. Maar hoe en wat precies blijft in het vage. De EU wacht af wat er gebeurt als Kosovo zich eenzijdig afscheidt van Servië. Dat kan elk moment gebeuren.

Hoe is de stemming in de lidstaten van de Europese Unie ten opzichte van Servië? Drie Europese kranten – Gazeta Wyborcza (Polen), Público (Portugal) en de Volkskrant – houden een peiling op: vk.nl/neighbours.

De drie landen liggen in uiteenlopen hoeken van de unie en zijn in uiteenlopende tijdperken toegetreden. Nederland hoort tot de oprichters. Polen is een van de nieuwe leden uit het voormalige Oostblok, landen die veel verwachten van hun lidmaatschap. Portugal werd ergens halverwege de rit lid, na de val van de rechtse dictatuur in 1974, lang genoeg om van grote welvaartstoename te hebben genoten en inmiddels de euforie daarover al weer achter de rug te hebben.

In Público noemt hoofdredacteur José Manuel Fernandes de uitslag in Servië ‘Een overwinning die geen optimisme rechtvaardigt’. De lucht is door de verkiezing van Tadic nog lang niet opgeklaard, vindt hij. Over Kosovo en de onenigheid binnen de EU – moeten we eenzijdige onafhankelijkheid door de Albanese meerderheid al dan niet erkennen – is veel geschreven, merkt hij op. Over een even belangrijke zaak – dat de Servische regering zijn energiesector min of meer heeft overgedaan aan de Russische gigant Gazprom – veel minder. Premier Kostunica sloot dat contract een paar dagen voor de verkiezingen, volgens Fernandes duidelijk een slag in het gezicht van de EU en diens kandidaat Tadic. Met de deal kocht Kostunica de absolute steun van Moskou in het Servische verzet tegen een Kosovaarse onafhankelijkheid.

De Servische bevolking is scherp verdeeld in een nationalistisch, op Moskou gericht kamp en de jonge stedelingen die naar Europa verlangen, schrijft Fernandes. Hij ziet in Tadic’ winst nu niet meteen een leuk, modern Servië opdoemen dat goed bij de rest van de EU past. ‘Er is nog niet genoeg tijd verstreken voor het verdwijnen van de spoken van gekwelde en gewelddadige verleden van Belgrado en Servië.’

Polen is van alle EU-landen het beduchtst voor de machtshonger van Rusland. Slechte ervaringen uit het verleden voeden het wantrouwen jegens het bewind van Poetin. In het artikel hierboven verwoordt de Poolse journalist Smoczynski van het links-liberale weekblad Polityka heel goed de vrij algemene verbazing van de Polen over de naïviteit in het Westen over Poetins bedoelingen.

De correspondente in Brussel van Gazeta Wyborcza, Dominika Pszczolkowska, vindt dat de EU Servië nu zo snel mogelijk moet toelaten, anders wordt het land in de armen van de Russen gedreven. Het tekenen van een verdrag tussen de EU en Belgrado wordt ten onrechte tegengehouden door Nederland met het argument dat Servië eerst moet zorgen dat Mladic en Karadzic worden gepakt en uitgeleverd aan het Tribunaal in Den Haag. Dat moet zeker een keer, vindt Pszczolkowska, maar er zijn nu belangrijker zaken. Voor Servië en alle andere Balkanlanden geldt: ‘De Europese ‘wortel’, vooruitzicht op lidmaatschap, is de beste manier om hen tot hervormingen te bewegen en de enige garantie voor vrede in de regio.’

Mladic en Karadzic komen weinig voor in de commentaren in Europese kranten, zoals te lezen op eurotopics.net. Kosovo des te meer. In de Frankfurter Rundschau waarschuwt Norbert Mappes-Niediek: de Servische nationalisten van de verslagen kandidaat Nicolic zullen samen met premier Kostunica garen spinnen bij een erkenning door de EU van een Kosovaarse onafhankelijkheid. Dat kan de vreugde over Tadic’ overwinning in een klap weer ongedaan maken.

Andere kranten bekijken het van een zonniger kant. In de Sloveense krant Delo schrijft Peter Potocnik dat Tadic de man is die de onafhankelijkheid van Kosovo zonder bloedvergieten kan laten verlopen. Tadic is ook tegen, maar houdt zijn landgenoten voor dat EU-lidmaatschap belangrijker is.

In Spanje complimenteert de krant La Vanguardia de Serviërs met hun moedige keuze, ‘in de wetenschap dat ze daarmee een diepbemind deel van hun territorium kunnen verliezen’.

De Franse krant Le Monde prijst de Serviërs eveneens omdat zij afscheid hebben genomen van de megalomane dagen van Milosevic en de droom van een Groot-Servisch rijk. Hopelijk is dit het einde van het Servische gezwelg in zelfmedelijden, als eeuwig slachtoffer, met alleen de Russen als vriend, schrijft Le Monde. Tadic moet zijn burgers nu overtuigen dat verlies van Kosovo onvermijdelijk is en dat ze nu ‘moeten stoppen met zaniken over hun ongelukkige verleden en naar hun toekomst moeten kijken.’

Zo staan er twee visies op de positie van Servië in Europa tegenover elkaar. Wat haalt de EU binnen met Servië? Als het nationalistische volksdeel de overhand krijgt, zit de EU opgescheept met een Paard van Troje, een stroman van Rusland, een vervelende spelbreker; geen aanwinst voor de EU-vergaderingen, die toch al geen pretje zijn voor wie een beetje van opschieten houdt.

Daartegenover staan zij die denken dat de sfeer in Servië juist sterk zal verbeteren als EU-lid, dat de cultuur van zelfbeklag zal verdwijnen. De jonge Serviërs in de steden zijn daarvan overtuigd. Vorig jaar was een groot aantal enthousiaste jongeren bijeen op een internationale conferentie in Belgrado. Jonge types vol ideeën en elan, die allerlei organisaties hebben opgericht, vooral op cultureel en sociaal vlak. Zij zijn deel van de nieuwe wereldgemeenschap op het internet, maar kunnen het benauwde Servië heel moeilijk uit vanwege de EU-visumplicht. Zij hunkeren naar een opening.

Maken zij nog een kans, nu Servië in Russische handen is gevallen? Misschien wel, als we de afwijkende visie van Boris Aczél in de Hongaarse krant Népszabadság mogen geloven. De Russen vormen helemaal geen bedreiging schrijft hij, dat zien de Amerikanen helemaal verkeerd. Moskou is vast heimelijk heel blij dat de pro-Europese Tadic heeft gewonnen. Want de goede deal van Gazprom met de Servische regering gaat natuurlijk pas heel veel geld opleveren als de toegang tot de EU-markt helemaal open ligt.

Moskou als aanjager van de europeanisering van Servië: zouden Kostunica, Nicolic en Tadic die verassende wending wel zien aankomen?

Meer over