Reconstructie

‘Moeratov, dit is voor de jongens!’ en hij gooit de verf over hem heen

De aanval op Novaja Gazeta-hoofdredacteur en Nobelprijswinnaar Dmitri Moeratov, die midden in Moskou rode verf in zijn ogen gegooid kreeg, is de laatste in een lange reeks aanslagen op journalisten. De Novaja Gazeta deed onderzoek en wist de daders te achterhalen.

Tatjana Britskaja en Vladimir Prokoesjev
Dmitri Moeratov maakt foto’s van zichzelf na de aanslag in de trein van Moskou naar Samara.  Beeld Dmitri Moeratov
Dmitri Moeratov maakt foto’s van zichzelf na de aanslag in de trein van Moskou naar Samara.Beeld Dmitri Moeratov

Op 7 april, rond 19.30 uur, stapt hoofdredacteur en Nobelprijswinnaar Dmitri Moeratov op het Moskouse station Kazanski in de trein naar Samara, die om 20.08 uur zou vertrekken. Er is niemand op het perron en de trein is bijna leeg. Vlak voor vertrek stapt een man wagon 2 binnen. Hij zegt tegen de bewaker dat hij voor de passagier op stoel 14 komt (de zitplaats van Moeratov). De man heeft een plastic fles met rode verf bij zich, olieverf aangelengd met aceton, te oordelen naar de geur. ‘Moeratov, dit is voor de jongens!’ en hij gooit de verf over hem heen, waarna hij zonder gehinderd te worden weer uit de trein stapt en de fles weggooit zodra Moeratov achter hem ­aankomt.

Artsen stellen later chemische brandwonden vast bij Moeratovs ogen. Die slaagt er desondanks in om het gezicht van de aanvaller te zien en onthoudt hoe die eruit­ziet. Een handlanger heeft de aanval door het raam gefilmd. Moeratov ziet dat en filmt de man met zijn telefoon, die dan snel zijn hand voor zijn gezicht houdt. Video­beelden bevestigen dat de politie een van de aanvallers staande heeft gehouden voor paspoortcontrole, waarbij Moeratov tegen de politie heeft gezegd dat de persoon in kwestie zojuist had deelgenomen aan de aanval.

‘Tuig’

Nog geen uur later verschijnt er een ­video van het delict op het Telegramkanaal van de Unie van Russische Luchtlandings­troepen, met als commentaar: ‘Zoals beloofd zullen onze veteranen in de nabije toekomst de ‘grote patriotten’ laten zien dat het bloeden van onze Glorieuze Zonen niet zal worden getolereerd. Jullie, tuig, weten dat die vuile Oekraïners de ‘Boetsja-­tragedie’ hebben verzonnen en jullie ­ondersteunen deze leugen, maar jullie zien niet hoe onze jongens de keel wordt afgesneden! We pakken jullie allemaal, wacht maar!’

Gezien het aantal camera’s, de aanwezigheid van ooggetuigen, de video die door de misdadigers zelf is gelekt en het feit dat het signalement van de aanvaller bekend is, zou je een snelle arrestatie verwachten. Maar we zijn gewend dat de politie niet erg enthousiast op zoek gaat naar mensen die journalisten aanvallen.

Nooit vervolgd zijn de mishandelaren van Jelena Milasjina, Jelena Kostjoetsjenko, Diana Chatsjatrian, Izolda Drobina, Arden Arkman; de mensen die Joelia Latynina en Sergej Sokolov meerdere malen hebben aangevallen, die het kantoor van Novaja Gazeta met een gevaarlijke chemische stof bestookten, die doodsbedreigingen uitten tegen Denis Korotkov en Tatjana Lichanova. En dan hebben we het nog niet gehad over de opdrachtgevers van de moorden op onze collega’s Joeri Sjtsjekotsjichin en Anna Politkovskaja.

Geen officiële mededelingen

En nu is er weer geen onderzoek in­gesteld. Bovendien is er – in strijd met de regels van het ministerie voor de politie – geen enkel onderzoek gedaan op de plaats delict en zijn er geen monsters genomen van de verf of de kleding.

Op 8 april berichtte het ministerie dat een 38-jarige inwoner van Moskou was aangehouden. Daarna heeft de politie geen officiële mededelingen meer gedaan. Toch heeft Baza, een nieuwsmedium met contacten binnen de veiligheidsdiensten, al een dag na de aanval de namen van beide vermoedelijke daders: de aangehouden Ilja Markovets en Nikolaj Trifonov (41), die op de vlucht is geslagen.

Afgaand op de informatie waarover wij beschikken, is het zeer waarschijnlijk dat Markovets – als hij daadwerkelijk is aan­gehouden – degene is die de actie heeft ­gefilmd, maar dat de eigenlijke dader nog op vrije voeten is. Dmitri Moeratov heeft met zekerheid Nikolaj Trifonov herkend als dader, aan de hand van foto’s en video’s uit openbare bronnen. Trifonov is geboren in Tsjirtsjik, Oezbekistan. Hij heeft een verblijfsvergunning in de regio Koersk, in Lgov. Trifonov is lange tijd student geweest aan de Moskouse Staatsuniversiteit. In die tijd kreeg hij nationalistische denkbeelden en raakte hij bevriend met ultrarechtse personen. In 2008 nam Trifonov deel aan een evenement van de Kremlingezinde jeugdbeweging Nasji, als lid van de dele­gatie van de Luchtlandingstroepen. Binnen drie jaar werd hij verkozen tot de ­centrale raad van de Unie van Russische Luchtlandings­troepen. Hij staat op een foto met de ­opperbevelhebber.

Groot publiek gevaar

Nog geen dag na de aanval hadden wij – zonder de middelen van de veiligheidsdiensten en op volstrekt legale wijze – de gegevens over de vermoedelijke daders boven tafel. Zouden de instanties belast met wetshandhaving daartoe niet in staat zijn? Het lukt de politie wel om mensen die pacifistische teksten delen of de letter Z doorstrepen, onmiddellijk te vinden en voor het gerecht te brengen. Laten we niet vergeten wat het opschepperige commentaar bij de video aankondigt: deze actie is niet de laatste en Dmitri Moeratov is niet het enige doelwit. Dit vormt een groot publiek gevaar en hoe langer deze criminelen ongestraft blijven, hoe groter dat gevaar.

Dit alles roept belangrijke vragen op. Hoe kregen de aanvallers precies toegang tot gegevens van de Russische Spoorwegen? Ze wisten in welke trein en in welke coupé hun doelwit zat, terwijl alleen daartoe gemachtigde agenten die database mogen raadplegen. Ook zijn er vragen rond de beveiliging van het station. De gebruikte chemische verf valt onder de categorie ­‘gevaarlijke stoffen’, die worden normaal gesproken bij de ingang in beslag genomen. Nog een vraag: hoe kon het de talloze beveiligers op het station ontgaan dat er pal onder hun camera’s een cynische aanslag plaatsvond, passagiers in gevaar werden gebracht en de dienstregeling werd verstoord?

Novaja eist dat de politie een officieel, hoogwaardig onderzoek opent en alle ­personen aanhoudt die bij dit misdrijf ­betrokken zijn.

Vertaling: Leo Reijnen

Samenwerking met Europese kranten
Na bijna dertig jaar onafhankelijke journalis­tiek moest de Russische oppositiekrant Novaja Gazeta eind maart de deuren sluiten. De krant werd het slachtoffer van de censuur die het Kremlin heeft afgekondigd na de aanval op Oekraïne. Uitgeweken journalisten van de ­Novaja zijn een nieuwe krant begonnen: Novaja Gazeta. Europa. Ter gelegenheid van 9 mei, de dag waarop Rusland de overwinning op nazi-Duitsland viert, pleiten ze hier voor een andere zege: die van het vrije woord. De Volkskrant steunt het Russische initiatief, net als veel andere Europese kranten die hun pagina’s inruimden voor verhalen van Novaja Gazeta.

Meer over