Moderne Madonna

Met een schoonheid die via de vroegste dagen van Hollywood zo de kunstgeschiedenis ingaat, heeft Jessica Chastain (35)een atypische weg bewandeld. Waar de meeste jonge actrices de moederrol zo lang mogelijk uitstellen, betekende die voor Chastain het begin. Laat ze nu net in Mama, vanaf vandaag in de bioscoop, tegen haar imago ingaan.

WIETEKE VAN ZEIL

Net op het moment dat Hollywood went aan gewone meisjes, zeg Jennifer Lawrence, die al geinend hun middelvinger opsteken naar hun pr-agent midden in een persconferentie bij de Oscars, en die struikelen omdat ze niet gewend zijn aan Dior-galajurken - en dat iedereen dat lief vindt. Het moment dat op televisie de dunne blonde powervrouwen na twee decennia plaatsmaken voor de indrukwekkende witte dijen van Lena Dunham uit Girls, in al haar onuitstaanbaar-aantrekkelijke klungeligheid. Net op dat moment komt er een kleine, gracieuze eenpersoonstegenwind in het acteurslandschap: Jessica Chastain. Veel te mooi om klungelig te doen (dat zou aanstellerig worden, zoals bij Mila Kunis), te klassiek om je buurmeisje te zijn (en als ze het was, durfde je haar geen gedag te zeggen), te soeverein om een geintje mee te maken (al deed Jon Stewart vorig jaar een moedige poging in The Daily Show). Met een schoonheid die als een geduldig gesponnen weefdraad teruggaat via de vroegste dagen van Hollywood, zo de hele kunstgeschiedenis in.

Sommige gezichten zijn vloeiend in te passen in kunstwerken. Jessica Chastain heeft zo'n gezicht. Dat moeiteloos in een schilderij van Gustav Klimt kan, omkruld met goud en bloemenornamenten, maar met hetzelfde gemak in een Annunciatie uit de vroege Italiaanse Renaissance. Zo'n Fra Angelico - roomwitte huid, rode haren, een knielende, nederige Maria, overweldigd door de boodschap van een engel met grote regenboogvleugels.

Toen Terrence Malick Jessica Chastain vroeg voor de film The Tree of Life, haar doorbraak in 2011, stuurde hij haar naar het Metropolitan Museum in New York om Madonna's te bestuderen van Rafael en andere oude meesters: haar handen, haar houding, haar liefdevolle blik, haar combinatie van onaanraakbaarheid en overgave. Het werkte: ze zette een nieuwe Madonna neer in de film. Een vrouw, zacht als de luchtbel in een waterpas, om met dichter Arie Gelderblom te spreken. Een oermoeder, mooi genoeg om als kind heimelijk verliefd op te zijn en je bij geborgen te voelen tegelijk. Ze hoeft nauwelijks iets te zeggen; Malick filmde de toewijding - en haar diepe pijn, net als Maria - in haar gebaren, blikken, bewegingen, blote voeten in een sproeier op zomers gras. De handen die ze zo goed van Rafael had afgekeken. Dicht bij de huid.

Old Hollywood als Hayworth, fifties als Mad Men. Zo'n actrice glijdt zonder enige hapering de Hollywoodindustrie binnen, zou je denken. Maar dat was helemaal niet zo. Haar opkomst in 2011 was - laten we in de vergelijking blijven hangen - abrupt als een Maria-ten-hemelverschijning. Zeven kwaliteitsfilms, uit het niets, in één jaar. Op haar 33ste. Haar cv op imdb.com laat zien dat er jaren van een enkel rolletje in televisieseries als ER of Law & Order aan voorafgingen, en zwoegen op toneel.

In interviews zegt ze dat ze bij audities keer op keer te horen kreeg dat ze geen 'contemporain uiterlijk' had. Pas toen Al Pacino haar voor een toneelstuk vroeg in Los Angeles ging het rollen.

De weg die ze vervolgens bewandelde is al even atypisch als haar uitstraling. De belangrijkste rollen waarmee ze zichzelf in 2011 lanceerde - in Take Shelter, The Help en The Tree of Life - waren opmerkelijk: twee toegewijde moeders, één hysterische maar getergde seksbom die haar best doet moeder en huisvrouw te worden.

Waar de rest van jong vrouwelijk Hollywood de moederrol zo lang mogelijk voor zich uitschuift - het is immers het capitulatiepunt, het moment dat je definitief geen jong ding meer bent, en het gevaar opdoemt dat je te oud bent in Hollywood - vormde het voor Chastain juist het begin.

Er zijn maar heel weinig vrouwen die daarmee wegkomen. De jarenvijftiguitstraling van Chastain helpt: dat was immers de tijd dat moeders nog jong waren, en het laatste decennium dat een huisvrouw er zo verzorgd uitzag als tegenwoordig vrouwen doorgaans slechts doen zolang er nog een man binnengehengeld moet worden.

Maar met een uiterlijk en uitstraling die zo duidelijk 'klassiek' zijn, ligt typecasting op de loer, ook voor Jessica Chastain. Na The Tree of Life en Take Shelter, waarin ze een moeder speelt die ondanks toenemende waanzin pal achter haar man en gezin blijft staan, kreeg ze vrijwel alleen scripts van toegewijde huismoeders toegestuurd, al dan niet gesitueerd in de jaren vijftig.

De rol van CIA-agente in Kathryn Bigelows Zero Dark Thirty was een goede afwijking: een krachtige vrouw in een mannennetwerk op het gevaarlijkste politieke speelveld in de recente geschiedenis. En een waar de androgyne kant van haar uiterlijk - die mannelijke kin, de sculptuur-achtige lijnen van haar lijf - haar spel kon onderstrepen. Het leverde haar, na de Oscarnominatie die ze vorig jaar kreeg voor bijrol in The Help, dit jaar een nominatie voor beste actrice op.

Maar het is in Mama, haar nieuwste film, waarin ze het meest radicaal een standpunt in lijkt te nemen tegen het type rol waar de industrie haar in wil plaatsen. Mama opent met een scène waarvan je zo gelooft dat Jessica Chastain hem erop heeft uitgekozen, alleen maar om van een madonna-imago af te komen.

De averse, rockchick-achtige Annabel - een soort mix van Juliette Lewis en Rooney Mara in de Millennium-reeks - staart op het toilet naar een zwangerschapstest, knijpt haar vuist van blijdschap bij het zien van de uitslag en zegt haar geliefde dat ze godhemelzijdank géén moeder wordt. 'Raad eens wie niet zwanger is?'

Je kunt die rol bijna niet anders lezen dan een keuze tegen de stroom in, gezegend door het geluk van weer een samenwerking op hoog niveau. Want hoe haar karakter en uiterlijk ook in een traditie zijn geworteld, niemand garandeert een ster die zo plotseling verscheen dat zij een toekomstige Meryl Streep zal worden - al werd dat twee jaar geleden natuurlijk wel meteen geroepen.

Nu ze in de positie is om te kiezen, kan Chastain zich veroorloven zo divers mogelijke rollen te spelen en zich te ontwikkelen tot een kameleontische actrice. Terecht. Maar de strijd is nog niet gestreden met Mama. Ook een moeder tegen wil en dank is een moeder, al is het de keerzijde van de eerdere moederrollen die ze deed. Het is een tegenbeeld, het andere uiterste, maar binnen hetzelfde imago.

In de kunst is de transformatieve kwaliteit van Chastain al ontdekt - een gezicht dat zó in een 16de- of 19de-eeuws schilderij past, is natuurlijk even aantrekkelijk voor kunstenaars van nu. De muze van hedendaagse kunstenaars is ze alvast, zo bleek uit een productie in W Magazine in januari, waarvoor vier kunstenaars haar in beeld brachten.

Onder handen van Rineke Dijkstra verdween de gulle lach van haar gezicht en daarmee elke echo van Julia Roberts die mensen in Chastain zouden kunnen zien. Bleef over een directe, open blik zoals alleen Dijkstra die kan vastleggen. De blik die de fotografe ook van jonge vrouwen registreerde in de jaren negentig, slechts enkele momenten nadat ze voor het eerst moeder waren geworden, en van tieners op het moment van ontpopping.

Net op het juiste moment ving Dijkstra ook de blik van Chastain: op punt van metamorfose, zelf nog niet bewust waarin die uitmondt. Dat zal in de komende jaren blijken.

Nog drie typen jonge Hollywoodvrouwen

Het blije hert: Anne Hathaway

Het zat er een beetje aan te komen, met die opmerking bij de Oscaruitreiking. The New Yorker gaf vorige week de meest 'likeable' actrice van Hollywood, het Pradameisje met de Bambi-ogen, een eerste gevoelige kaakstoot. 'Oh Anne!', schreef Sacha Weiss. 'Met je smalle hoofd en je puntige neusje, je bereidwillige glimlach en je glimmende pixiekapsel, en je pieperig afgestemde spreekstem als je 'It came true!' verzucht bij het kijken naar je nieuw gewonnen Oscar, met vochtige hertenogen. Waarom ben je zo annoying?'

Blije meisjes zijn irritante meisjes, in elk geval voor vrouwen, het werd even hardop gezegd. Veel te pleasing. Hoewel de auteur het daarna als masochistische meesteres weer voor haar opneemt. Anne Hathaway (30) is het archetype van de happy girl. Een Jennifer Aniston zonder beheersing. Enthousiast, mooi, meisjesachtig, in haar vriendelijke normaalheid zó speciaal.

Het meisje met wie je de kroeg in wil: Jennifer Lawrence

Ironisch, ongeremd en net niet te mooi. Jennifer Lawrence (22) vertegenwoordigt - zeker sinds ze de Oscar voor beste actrice won, vorige week - een type Hollywoodactrice dat heel erg van nu is. In de jaren negentig had je ze niet gevonden - ze is misschien verwant aan het type-Cameron Diaz, maar die is toch te Californisch mooi. Jennifer Lawrence - en met haar Emma Stone en Ellen Page - zijn de meiden met wie je de kroeg in wilt: of je nou man of vrouw bent. De geestige vriendin, de tomboy die harde grappen maakt, op wie je als man stiekem verliefd wordt terwijl ze je onder de tafel drinkt. Onafhankelijk en vrouwelijk, maar zonder het overdreven uiterlijkgerichte meisjeshedonisme van Sex & the City. Een noviteit in de Hollywoodtypes.

De nukkige dame: Kristen Stewart

En dan is er Kristen Stewart (22), de Hollywoodvariant van het Parijse chagrin. Het meisje dat nukkig en verveeld blijft kijken tot ze met je naar huis gaat (en daarna). Van wie je schrikt als ze per ongeluk lacht. Aantrekkelijk in haar onverschilligheid, en passant vreemdgaand terwijl ze de mooiste man al had. De vrouw die vernielsporen achterlaat. De vrouw die niet zo van de vriendinnen is, meer van de vrienden. Angelina Jolie anno 2013, met de desinteresse van de vroege Anouk. Nobody's wife, niemands niks eigenlijk, hou toch op. Don't push it, Kristen, of we vinden je allemaal niet meer leuk.

undefined

Meer over