Mode als antwerpse wegwijzer

Vier tentoonstellingen en vijf stadswandelingen moeten de wereld van de eigentijdse Antwerpenaar openleggen. 'Mode 2001, Landed/Geland' wijst de weg naar die delen van de stad die bij toeristen minder bekend zijn....

Van bovenaf gezien lijkt Antwerpen warempel op Parijs vanaf Centre Pompidou. Een combinatie van middeleeuwse kerken, schuine zinken daken, en kunstige, hypermoderne architectuur. De vijftiende verdieping van de Politietoren aan de Oudaan biedt een fenomenaal uitzicht over de stad. Bezoekers dragen een fluoriserend geel polsbandje om aan te geven dat ze geen kwaad in de zin hebben; normaal is dit verboden terrein voor het publiek. De Politietoren maakt dezer dagen echter deel uit van de tentoonstellingenreeks Mode 2001, Landed/Geland.

Antwerpen zoals we het op straatniveau kennen, heeft het plezierig-oubollige imago van het Bourgondische buitenland-dichtbij-huis. Het bier is er goed, het slenteren door de historische binnenstad aangenaam. Na een paar bezoeken treden we echter voornamelijk nog in onze eigen voetsporen. Geen wonder, want we weten slecht de weg in de wereld van de eigentijdse Antwerpenaar.

Daarin komt met Mode 2001, Landed/Geland en Antwerp Fashion Walk verandering. Het is een combinatie van vier tentoonstellingen en vijf stadswandelingen, goeddeels gelegen buiten de geijkte toeristische routes. Modeontwerper Walter van Beirendonck is aangesteld als conservator van het geheel. Mode en kleding vormen weliswaar de rode draad, maar de reeks kan ook heel goed worden gebruikt om de hedendaagse stad te leren kennen.

Antwerpen laat zich er graag op voorstaan dat het de bakermat is van toonaangevende modeontwerpers, zoals Ann Demeulemeester, Dries van Noten, Walter van Beirendonck, Martin Margiela, Dirk Bikkembergs, Dirk van Saene en Marina Yee. In het door hen ontstane klimaat is op veel plaatsen het winkelbestand terdege opgefrist. Is Gent de stad van de chique mode, Antwerpen is die van de gedurfde hippe kleding.

Zoals de folder van Geland (verkrijgbaar bij onder andere de VVV aan de Grote Markt) aangeeft, begint de tocht feitelijk bij het Museum voor Hedendaagse Kunst, het MUKTHA. Gelegen aan de zuidelijke Leuvenstraat, lokt het MUKTHA de bezoeker meteen al naar een ongewone plek. Hier is de inleidende, grootste tentoonstelling van de vier te zien, hier ligt ook de eerste van de vier modewandelingen.

Mutilate?-Vermink? heet de expositie. Tweetalig gepresenteerd zoals alle programma-onderdelen. Of dat nou wel of niet de bedoeling is, dankzij deze tentoonstelling zet de bezoeker direct vraagtekens bij het verschijnsel mode in het algemeen. De rondtocht begint namelijk met een overzicht van verminkingen die mensen zichzelf en elkaar aandoen, door alle culturen en alle tijden heen. Uit naam van de cultuur, de schoonheid, de sociale status of de religie. Dat betekent ingebonden Chinese vrouwenvoetjes. Een filmpje van het met touw afbinden van de schedel van een Congoleese baby van een maand of vier oud, opdat er een hoofd met een punt zal ontstaan. Getatoeëerde Maori's. Burmese vrouwen die vanaf hun puberteit hun nek oprekken met steeds meer koperen ringen. Verwijderen ze die ringen, dan lopen ze het risico te stikken omdat hun nekspieren te zeer verzwakt zijn.

In het licht van dit soort ongezonde exotische gewoontes, verworden een kast vol hippe schoenen met onmogelijk hoge plateauzolen, filmpjes van een graatmagere Twiggy en een anorectische Kate Moss, en een zaal vol westerse corsetten evenzeer tot bespottelijke zelfkwelling. Misschien krassen wij geen littekens in onze buik, of rekken we onze lippen niet uit met houten schoteltjes, maar je taille afknijpen of jezelf uithongeren omdat dit mode is, is even buitenissig. Het vervolg van Vermink? trakteert ons bovendien op filmpjes van automutilatie als lichaamskunst, en op naaktfoto's van Amanda Lepore, een tot een groteske vrouw verbouwde transseksueel. Niets verheft het zogenaamde geciviliseerde westen boven culturen, die door datzelfde westen in het verleden primitief werden genoemd.

Mooi uitgangspunt om de rest van het program tot ons te nemen. Couture is niet iets dat je kunt aantrekken, maar een cultuuruiting, eigen aan een verknipte subcultuur die als ze naar buiten treedt, vooral erg theatraal aandoet.

Van het MUKTHA loopt de route naar de Politietoren. Daar is op veertien hoog Emoties ingericht. In een grote cirkel zijn televisietoestellen opgehangen. Op elk toestel verschijnen korte filmpjes, waaruit een kakofonie van stemmingen opklinkt. Tegen de tweehonderd mensen uit de wereld van de mode en de kunsten beantwoorden de vraag wat hun schokkendste ervaring is met kleding of mode. Dichter-schrijver Remco Campert vertelt over zijn komst als buitenjongen naar Amsterdam, in 1945. Tot zijn schrik en treurnis moest hij zijn klompen opeens verruilen voor schoenen. Actrice Reinhilde de Cleir kreeg voor haar plechtige communie van haar zus een detonerende hippe jurk. Conservator Jan Hoet vertelt hoe geschokt hij was toen hij als jongeling van zijn moeder zijn eerste maatpak kreeg.

Een grote trap naar boven leidt dus naar het hoogtepunt van Geland: het uitzicht over Antwerpen. Sommige gebouwen zijn voor de gelegenheid getooid met enorme Christo-achtige felgekleurde lappen. Die geven de stad vanaf vijftien hoog grappige accenten.

Aan de Meir ligt de bescheiden derde tentoonstelling. In het voormalig Koninklijk Paleis treffen we vooral leven, werken en filosofie van Coco Chanel (1883-1971). Al heet de tentoonstelling 2Vrouwen, ontwerpster Rei Kawakubo speelt met alleen een televisieregistratie van haar wintercollectie feitelijk een marginale rol.

Chanel heeft, zegt ze zelf, de vrouw bevrijd van onderrokken, korsetten en kantjes. Wij mogen haar mantelpakjes nu truttig vinden, toen ze ze in de jaren twintig voor het eerst presenteerde, waren ze het toppunt van comfortabele en functionele dameskledij. Vooral een gefilmd interview met Chanel is verhelderend: aan de vooravond van haar eigen nieuwste modeshow vindt ze de gepresenteerde ontwerpen alweer verouderd, omdat ze zelf bezig is met haar volgende collectie. Zo denkt ongetwijfeld elke modeontwerper.

Geland kent ook zwakke punten. Conservator Van Beirendonck schiet hier en daar hobbyistisch door in programmapunten die voor de bezoeker nauwelijks interessant zijn. Zo vertrekken vanaf de musea shuttlebusjes, waarmee Geland-bezoekers keurig naar het vierde programmapunt worden gereden: de fototentoonstelling Radicalen. Op een vertrapt grasveldje in het desolate noordelijke dokkengebied staan twintig fotopanelen in een grote cirkel. Ze roteren zoals reclameborden dat doen, waardoor de drie afbeeldingen beurtelings zichtbaar worden. Zonder uitleg, de namen van fotografen en kunstenaars zijn alleen te vinden in de catalogus. Thema's en foto's doen denken aan glossy fototijdschriften zoals Dutch, waarin kunst, mode en technisch knap fotograferen er meer toe doen dan de vraag of de boodschap overkomt bij de kijker. Radicals is grappig vanwege zijn vorm. Maar het slaat nergens op dat we helemaal naar die treurige dokken moeten om de hobby van Van Beirendonck te zien.

Datzelfde gaat op voor twee van de vijf modewandelingen. Die zijn gebundeld in een praktisch klein boekje met de titel Antwerp Fashion Walk. Zeker gaan kopen bij de VVV, dat boekje, want zo weten we voorgoed grondig de weg in de winkelstad Antwerpen.

Daarbij is aan te bevelen wandeling 1 deels en wandeling 5 helemaal links te laten liggen. In wandeling 1, Het Zuid, laat Van Beirendonck ons namelijk een onzinnig rondje lopen om het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, omdat Ann Demeulemeester daar tegenover haar winkel heeft. Pas vanaf de Sint Michielskaai wordt die eerste wandeling interessant, omdat we dan een aantal moderne architectonische hoogstandjes passeren, plus wat aardige kleinere winkels.

Wandeling 5 wordt gepresenteerd onder het motto De toekomst. De start ligt benoorden het centrum. Dit is een buurt waarin een niet-criminele mens niks te zoeken heeft. Rolluiken alom, omdat de huiseigenaren bang zijn voor beroving - en geef ze eens ongelijk. Hier zijn vooral stomerijen, friettenten, en parkeerplaatsen voor vrachtwagens.

Volgens Van Beirendonck heeft deze oude hoerenbuurt de toekomst, al was het maar omdat Dries van Noten er kantoor houdt, en hij zelf in een oud pakhuis een modeshow heeft gegeven. Mocht hij gelijk krijgen, dan komen we over een jaar of vijf wel weer eens kijken.

De overige modewandelingen zijn wel degelijk de moeite waard. Het boekje vult duidelijke plattegrondjes aan met tekst en uitleg over waar we doorheen lopen en waar we voor staan. De grote kracht van de tekst is dat die voortdurend dwingt tot kijken boven winkelraam-niveau. Bij voorkeur vanaf de overkant van de straat, krijgen we uitleg over de bouwstijl, over architecten, over de voorbije functies van het bouwwerk. Pas als sluitstuk volgt welke modemaker er nu in dit gebouw zijn nering heeft, of dat we hier te maken hebben met de belangrijkste winkel in Antwerpen voor tweedehands topdesign.

Wandeling 2 heet Antwerpen Modenatie en voert langs de belangrijkste hedendaagse modeontwerpers. Die houden goeddeels domicilie ten westen van het traditionele winkelhart. Hier zal de ModeNatie haar deuren openen, het nieuwe hoofdkwartier van ontwerpend Antwerpen. Op dit stuk van de route hebben onder anderen Dries van Noten, Viktor & Rolf en Walter van Beirendonck winkels. Voor de minder gevulde portemonnee, biedt deze wijk ook hippe en tweedehands kledingwinkels.

Het traditionele winkelgebied, waarin het Centraal Station zich bevindt, krijgt als route 4 de naam Greatest Hits mee. Hier behalve mooie kledingwinkels ook alle H & M's en Hema's. Goed is dat ook deze wandeling veel uitleg geeft over de gebouwen die we normaal zonder omhoog te kijken voorbijlopen.

Opmerkelijk aan de laatste zinnige modewandeling, route 4 die Hippie Hoera! heet, is de grote hoeveelheid fraaie herenkleding. De route begint op de traditionele Groenplaats en leidt de wandelaar langs het oude stadshart. Door de openstaande deuren van de oude Handelsbeurs is te zien hoe daar zowaar een heuse catwalk wordt opgebouwd. Deze wijk moet ooit het peperdure walhalla van hippie-ontwerpers zijn geweest. Nu is hier de betere herenmode geconcentreerd.

Winkelen is evenwel geen noodzakelijke voorwaarde om de modewandelingen te kunnen waarderen. Eindelijk echt de weg leren kennen in niet-toeristisch Antwerpen is bevredigend genoeg.

Meer over