Moddervulkaan blijft gif spuiten

Vijf jaar geleden begon de bodem modder te spuiten, mogelijk vanwege de boringen naar olie. Hulp voor slachtoffers van de 'vertraagde tsunami' blijft uit.

MICHEL MAAS

PORONG - Mannen zwaaien met vlaggetjes alsof elke auto een vliegtuig is dat moet worden binnengeloodst. De mannen loodsen toeristen naar een plekje onder aan de twintig meter hoge dijk waar zij hun auto kunnen achterlaten. Een wrakke trap leidt naar boven, waar grote vlaggen de bezoekers welkom heten. Onder een afdakje zitten de bromfietsers klaar voor een rondrit. Een toertje moddervulkaan kost 50.000 rupiah, vier euro.

Toerisme is bijna de enige inkomstenbron die is overgebleven voor de bewoners van Porong, Sidoarjo. De mensen redden zichzelf, zo goed en zo kwaad als het gaat. Zij moeten wel, want er is niemand die ze helpt. Schadevergoedingen worden met tegenzin uitbetaald, en er is nog niet eens een toekomstplan voor de omgeving gemaakt. Zelfs een 'vertraagde tsunami' van modder gaat voor Indonesische autoriteiten kennelijk nog te snel.

Ruim vijf jaar geleden, op 26 mei 2006, borrelde er een beetje modder uit de grond. De bewoners vonden het die eerste dag nog grappig. Warme modder die zomaar uit een rijstveld tevoorschijn sputtert. Maar het lachen verging ze snel: in de nacht van 28 op 29 mei 2006 barstte de bodem open en begon gloeiendhete modder met ongekende kracht de lucht in te spuiten: tot 180 duizend kubieke meter per dag. De modder overstroomde vier dorpen en de belangrijkse snelweg van Surabaya naar Malang, voordat de autoriteiten erin slaagden met provisorische dijken de stroom wat in te dammen.

Sindsdien woedt hier in Porong een wanhopig gevecht tegen de almaar stijgende modder. Het gat bleek niet te dichten, en de modder liet zich niet wegpompen, dus het enige wat erop zit, is de dijken hoger te maken. Een wrakke trap van afvalhout brengt toeristen naar de top van de dijk, twintig meter boven de weg. Daarboven staan zij voor een adembenemende lege vlakte. Vanaf de dijk kun je de overkant niet eens zien. Aan de horizon is alleen de witte wolk van stoom zichtbaar die om de paar minuten uit het meer omhoog blaast. Daar is het hart van de vulkaan, waar de modder nog steeds met een snelheid van 50- tot 100-duizend kubieke meter per dag naar de oppervlakte spuit. En het wordt maar niet minder. Deskundigen voorspellen dat de eruptie nog twintig, misschien zelfs tachtig jaar zal duren.

Zolang willen de bewoners van Porong niet wachten. Zij blokkeren de weg die onderlangs de dijk loopt. Zij schreeuwen 'leugens!' en 'waar blijft de regering!' Want niets is opgelost, zelfs de vraag niet wat de moddervulkaan heeft veroorzaakt. Overal in het verwoeste gebied staan de namen 'Lapindo' en 'Bakrie' op de muren gekalkt. Lapindo is het olieboorbedrijf dat naar olie boorde op de plek waar de modder tevoorschijn kwam. Onderzoeken hebben aan het licht gebracht dat de maatschappij nogal slordig was met veiligheidsmaatregelen. Daardoor zou er, volgens een overgrote meerderheid van de onderzoekers, ondergronds een fatale breuk zijn ontstaan waardoor stoom en vulkanische as hun weg naar buiten vonden.

Lapindo wijst echter alle schuld van de hand en wijt de ramp aan een aardbeving die enkele dagen eerder honderden kilometers verderop, in Yogyakarta, gebeurde. Het is een natuurverschijnsel, houdt Lapindo vol. Dat werkte: het bedrijf, eigendom van de rijke en machtige minister van Sociale Zaken, Aburizal Bakrie, kreeg gelijk van de regering, die de moddervulkaan officieel tot natuurramp bestempelde.

Lapindo moet wèl de 13.000 eigenaren schadeloos stellen wier huizen en land onder de modder zijn verdwenen. Dat doet het bedrijf met duidelijke tegenzin en in een uiterst traag tempo. Een kleine honderd miljoen euro moet nog altijd worden uitgekeerd, aldus Paring, een actievoerder uit Porong. Hij schat dat het in het huidige tempo nog acht jaar kan duren voordat de laatste betaling zal zijn gedaan.

Maar meer nog dan Lapindo zit de Indonesische overheid de bewoners donderdag dwars. Die is verantwoordelijk voor alle schade die zich búiten de dijken voordoet, en die schade is na vijf jaar nog niet eens in kaart gebracht.

Gassen in de lucht en besmet grondwater maken mensen ziek. Na een jaar was volgens cijfers van de lokale gezondheidscentra het aantal mensen met ademhalingsmoeilijkheden verdubbeld. Dat is sindsdien alleen maar erger geworden. 'Mensen worden ziek', zegt actievoerder Paring. 'Zij hebben ademhalingsmoeilijkheden, krijgen kanker, tumoren. En dan is er de stress, die leidt tot hartaandoeningen.. '

De overheid erkent dat de omgeving niet langer gezond is. President Susilo Bambang Yudhoyono heeft het gebied in 2008 bestempeld tot 'rampgebied met hoge prioriteit'. In 2009 wees hij drie buurten aan waar de mensen niet langer mochten wonen, zonder dat er vervolgens iets gebeurde. Volgens de demonstranten zou voor 45 gehuchten een noodplan moeten worden gemaakt.

Een daarvan is Ketapang. Eén blik in het schooltje vertelt al waarom. Drie klaslokalen zijn op slot omdat ze dreigen in te storten: in de muren zitten vuistdikke scheuren, en de vloeren zijn op sommige plekken een halve meter gezakt. Een onderwijzeres vertelt dat er tot enkele dagen geleden ook gas uit de grond op borrelde. De mensen zijn als de dood voor het gas: bang voor hun gezondheid, en bang dat de gasbelletjes een voorbode zouden kunnen zijn van een nieuwe modder-eruptie.

De gouverneur kan donderdag de demonstranten niet te woord staan. Hij stuurt zijn 'derde assistent-secretaris' die wordt weggefloten als hij uitlegt dat het provinciebestuur niets kan doen, omdat hun klacht een zaak is van de nationale overheid,

Na ruim drie uur verstommen de megafoons, mobilofoons en protestliederen. Een lange file vrachtwagens zet zich langzaam in beweging en kruipt over de te smalle weg onder langs de dijk. Een nieuwe snelweg is er, na vijf jaar, ook nog steeds niet.

undefined

Meer over