'Mobutu's bezit is miljarden waard'

De totale omvang van het fortuin van president Mobutu van Zaïre blijft een raadsel, maar de rijkdommen die het Britse dagblad The Financial Times wist te achterhalen zijn al fabuleus....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

In de jaren tachtig bereikte Mobutu's fortuin waarschijnlijk een hoogtepunt van 4 miljard dollar, schreef The Financial Times maandag. De krant baseeert zich op bronnen bij het Internationaal Monetair Fonds en de Amerikaanse regering.

De Zaïrese dictator heeft sindsdien enorme bedragen uitgegeven om zijn netwerk van vrienden in stand te houden en huurlingen te betalen, zoals de Serviërs die de stad Kisangani hadden moeten verdedigen tegen Kabila's rebellen. Maar het gerucht dat hij door zijn middelen heen is, klopt niet. Volgens naaste medewerkers haalt Mobutu nog steeds grote sommen geld van geheime bankrekeningen in Europa en Zuid-Afrika.

Een groot deel van Mobutu's rijkdom komt uit buitenlandse hulp. Al in 1982 deed de Duitse bankier Erwin Blumenthal in een tot gisteren geheim rapport voor het IMF uit de doeken hoe Mobutu zijn bankrekeningen vulde met leningen en ontwikkelingshulp. Er werden geen stappen tegen hem ondernomen, integendeel, van 1982 tot 1989 ontving Zaïre drie keer zoveel van het IMF als in de periode die Blumenthal had onderzocht (1967-1982).

Tussen 1970 en 1994 stortten buitenlandse donoren 8,5 miljard dollar in de schatkist van Zaïre. Hoeveel hiervan precies naar Mobutu's privérekeningen werd doorgesluisd is onbekend. Steekproeven geven wel een beeld. Het parlement gaf de president het recht 30 procent tot 50 procent van de begroting voor investeringen zelf aan te wenden. In 1988 kwam dat neer op 65 miljoen dollar.

Mobutu begon in de jaren zestig te bouwen aan zijn financiële imperium met geld van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, zo bevestigde J. Stockwell, toen hoofd van de CIA-operatie, om via Zaïre geld te sluizen naar de anti-communistische verzetsorganisatie Unita in Angola. Hij vertelde dat hij eens een miljoen dollar aan Mobutu had overhandigd om door te geven aan Unita, maar dat de Angolezen klaagden niets te hebben ontvangen.

Het geld van de CIA viel weldra in het niet bij de andere inkomsten die Mobutu voor zichzelf regelde. Zo kreeg Gécamines, het reusachtige mijnbouwbedrijf van de Zaïrese staat, in 1978 de opdracht alle inkomsten uit export direct op een presidentiële rekening te storten. In 1989 was dat 1,2 miljard dollar.

De villa's en paleizen blijven het zichtbaarste deel van Mobutu's fortuin. In Brussel heeft hij negen bezittingen, van kantoorgebouwen tot paleizen. Ook in Parijs, Ivoorkust, Marokko, Zwitserland, Spanje en Portugal bezit hij onroerend goed.

Mobutu bouwde voor een astronomisch bedrag een marmeren paleis in Gbadolite, het dorp van zijn voorvaderen en liet er een vliegveld aanleggen waar Concordes (die hij voor boodschappentripjes naar Parijs inhuurde) kunnen landen. En hij stopt politieke tegenstanders grote sommen geld toe. 'Het geld dat hij besteedde aan het omkopen van hoge politici overal ter wereld gaf hem grote voldoening', zei een gewezen Zaïrese geheim agent.

Veel van Mobutu's beleggingen gaan schuil achter ingewikkelde constructies waarin de naam Mobutu niet voorkomt. The Financial Times vraagt zich af wat er met het imperium zal gebeuren als Mobutu, die vorig jaar werd geopereerd aan prostaatkanker en sindsdien kwakkelt, sterft. De krant pleit voor een internationale conventie die het opeisen van geroofd geld in een kleptocratie (roofstaat) als die van Mobutu mogelijk moet maken.

Meer over