Mitterrand wilde Lubbers wél

De Franse president François Mitterrand blijkt in juli 1994 een uiterste poging te hebben gedaan premier Lubbers alsnog tot voorzitter van de Europese Commissie benoemd te krijgen in plaats van de Luxemburger Jacques Santer....

Lubbers onthult dit in een vandaag te houden lezing op het Duitsland-instituut in Amsterdam. Het is nooit helemaal duidelijk geworden waarom hij het zó grondig had verbruid bij Kohl dat deze hoogstpersoonlijk zijn overstap naar Brussel blokkeerde en daarmee feitelijk het einde van zijn politieke loopbaan bezegelde. Verondersteld werd dat het iets te maken had met Lubbers' bedenkingen tegen de politiek van de kanselier inzake de Duitse eenwording. Maar zeker toen Kohl nog regeringsleider was, wilde Lubbers daarover niet veel kwijt.

In de lezing licht de ex-premier nu een tip van de sluier op. Hij erkent dat Kohl hem 'niet in dank heeft afgenomen' dat hij voorafgaande aan de Duitse hereniging erop had aangedrongen dat de kanselier een ondubbelzinnige erkenning zou uitspreken van de Oder-Neisse als oostelijke grens van het herenigde Duitsland.

Maar volgens Lubbers wilde Kohl hem ook niet als opvolger van de Fransman Delors omdat de kanselier geen behoefte had aan een krachtige leider van de Europese Commissie in Brussel en juist de rol van de nationale regeringen wilde versterken.

Tevens zou de kanselier zich hebben geërgerd aan het Nederlandse pleidooi voor Amsterdam (en niet Frankfurt) als locatie voor de Europese Centrale Bank en aan de Nederlandse protesten tegen de Alleingang van Kohl en Genscher bij de voortijdige erkenning van Kroatië. Lubbers: 'Dit alles maakte dat Kohl mij als politiek risico was gaan zien.'

Tijdens de Europese top op het Griekse eiland Korfu presenteerde Kohl Lubbers de rekening. Hij sprak zijn veto uit over Lubbers' kandidatuur voor de Commissie. Om de patstelling te doorbreken, werd voor 15 juli een speciale top belegd in Brussel. Volgens Lubbers was Mitterrand niet gelukkig met Santer als compromiskandidaat en kreeg de Nederlandse premier van de Franse president te horen dat hij hem 'de goede man voor Europa' vond. Mitterrand sprak met Kohl, maar moest Lubbers daarna meedelen dat de kanselier 'massivement contre' was.

Lubbers bestrijdt dat hij tegen een herenigd Duitsland was. Maar hij verweet Kohl dat deze onduidelijkheid liet bestaan over de vraag of de Duitsers ook aanspraak zouden maken op de oostelijke gebieden van het vroegere Duitse rijk die nu in Polen liggen. Onder vier ogen vertrouwde Kohl hem toe dat hij mede om binnenlandspolitieke redenen weigerde de Oder-Neissegrens te erkennen. Hij verzekerde dat het uiteindelijk allemaal in orde zou komen. Maar Lubbers antwoordde hem: 'Dit kun je Polen niet aandoen. Waarom hen met onzekerheid belasten?' De premier begon hem in het openbaar te kritiseren. Kohl vergaf hem dit nooit meer.

Lubbers: 'Mij ging het erom de Duitse regering te helpen iedere verleiding te weerstaan om met de Duitse heling terug te grijpen op het Duitse rijk van weleer en een nieuwe Sonderweg in te slaan.'

In zijn lezing doet Lubbers zijn best aan te tonen dat hij niets tegen Duitsland en Duitsers heeft. Hij verhaalt hoe zijn moeder van Duitse komaf was, hoe zijn vader werd gevangengezet omdat hij als fabrieksdirecteur niet voor de Wehrmacht wilde werken en hoe zijn moeder weigerde haar twee rijnaken voor de Wehrmacht te laten varen. Maar: 'Na de oorlog waren er geen Moffen meer, alleen Duitsers, en daar werd bij ons thuis nooit een kwaad woord over gesproken. Het had weinig gescheeld of ik was met een Duitse getrouwd.'

Begin jaren tachtig, toen de wederzijdse verhouding nog goed was, vroeg Kohl persoonlijk Lubbers' medewerking bij het vrijlaten van de 'de twee van Breda'. Lubbers zond Kohl het boek De Aanslag van Mulisch. 'Dat waardeerde hij, en hij liet de zaak verder rusten. Later toen de tijd rijp was, realiseerde minister Frits Korthals Altes van Justitie samen met mij hun vrijlating.'

Lubbers zegt niet haatdragend te zijn tegenover de vroegere kanselier. 'Ik bewaar toch goede herinneringen aan Helmut Kohl.'

Meer over