profielPieter elbers

‘Mister KLM’ Pieter Elbers laat zijn blauwe familie ontredderd achter

Groot is de ontzetting in de gelederen van KLM over het vertrek van topman Pieter Elbers. De beschuldigende vinger wijst naar de top van Air France-KLM in Parijs. Maar misschien was na acht tropenjaren de koek wel gewoon op.

Peter van Ammelrooy
Pieter Elbers vertrekt in 2023 als president-directeur bij KLM.  Beeld ANP / Marco Okhuizen
Pieter Elbers vertrekt in 2023 als president-directeur bij KLM.Beeld ANP / Marco Okhuizen

Zoals bij elke topman die onverwachts de benen neemt, luidt ook bij president-directeur Pieter Elbers van de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM) de vraag: stapt de 51-jarige oud-marinier zelf op? Of heeft hij een duwtje gekregen?

Donderdag werd bekend dat Elbers in 2023 geen derde termijn aangaat als CEO, na een loopbaan van 30 jaar bij KLM waarvan straks negen jaar aan het roer. Iedereen in het concern, van hoog tot laag, zweert dat de aankondiging komt als een donderslag bij een heldere hemel. Misschien is het tijdstip verrassend, het vertrek kan dat nauwelijks zijn. Al sinds 2018 hangt het zwaard van Damocles boven Elbers hoofd – een zwaard gesmeed van Frans staal.

Redding van Franse tak

In de herfst van dat jaar trad Ben Smith aan bij Air France-KLM. De Canadees werd naar Parijs gehaald om de bezem te halen door de holding waartoe KLM sinds de fusie van 2004 behoort. Grote problemen speelden er vooral bij de Franse tak, waar stakingen het bedrijf tussen 2014 en 2018 bijna een miljard euro hadden gekost.

De KLM’ers, met Elbers voorop, waren als de dood dat hun keurig renderende luchtvaartmaatschappij mee zou moeten betalen aan de redding van de Franse tak. De komst van buitenstaander Smith wakkerde het wantrouwen aan dat sinds 2004 tussen Parijs en Amstelveen heerst.

Tot een greep uit de kas kwam het niet, maar Smith heeft nooit onder stoelen en banken gestoken dat hij af wil van de constructie waarbij Air France en KLM als twee grotendeels autonome onderdelen werken. Elbers houdt vol dat alle synergievoordelen sinds de fusie wel zijn behaald. Smith wil dat de holding de beslissingen neemt over netwerken, nieuwe vliegtuigen en de commerciële strategie.

Elbers’ verzet leidde er in 2019 toe dat Smith niet zomaar wilde instemmen met een tweede termijn. De sfeer was al niet al te jofel omdat de Nederlandse regering kort daarvoor in het diepste geheim een groter belang had opgebouwd in Air France-KLM door voor 744 miljoen aan aandelen te kopen.

Het kabinet wilde zo de autonomie van KLM veiligstellen, maar de Fransen gunden Den Haag geen extra plek aan de bestuurstafel. Die kans was helemaal verkeken toen minister Wopke Hoekstra van Financiën vorig jaar besloot het belang in Air France-KLM niet te vergroten, terwijl de regering in Parijs dat wel deed om zijn vlaggendrager door de coronacrisis te loodsen. Van de duurbetaalde 14 procent stemrecht van de staat resteert nog maar 9,3 procent.

Elbers won in 2019 de slag, maar verloor de oorlog. Want Smith kreeg wel gedaan dat hij – tegen de Hollandse mores in – aanschoof bij de raad van commissarissen van KLM, die haar bestuurders kiest. Het is veelzeggend dat Smith donderdag in een uiterst summiere verklaring zegt dat hij ‘dankbaar is voor de geest waarin het proces (van opvolging – red.) zich heeft voltrokken’. Met vijf Franse tegen vier Nederlandse commissarissen was het lot van Elbers eigenlijk al in 2019 bezegeld.

Tropenjaren

Franse kranten melden dat Air France-KLM al vorig jaar juli wilden bekendmaken dat Elbers in 2023 vertrekt. De KLM’er zou dat zelf hebben aangeboden. De bekendmaking werd twee keer opgeschort. Een headhunter zou al maanden geleden zijn begonnen aan de zoektocht naar een opvolger.

Als Elbers inderdaad vorig jaar al te kennen heeft gegeven dat hij in 2023 plaats wilde maken is er wel iets te zeggen voor de observatie die Willem Schmid, voorzitter van de pilotenvakbond VNV, deed over het vertrek van de topman. ‘Er kunnen allerlei redenen zijn, ook dat hij het zelf mooi genoeg vindt na de tropenjaren die hij heeft gemaakt.’

Tropenjaren zijn het zeker geweest. Elbers voelde zich altijd al prettiger op de werkvloer dan op het directiepluche, zeggen medewerkers. De strubbelingen aan de top vielen soms van zijn gezicht af te lezen. Op persconferenties oogde de KLM-man op zijn hoede.

De pandemie liet zijn sporen na. Elbers nam afscheid van 6.000 van de 32 duizend werknemers. De liefde voor de ‘blauwe familie’ waarover hij vaak sprak was niet altijd wederzijds. Zo weigerden de piloten in 2020 tot het laatste moment voetstoots akkoord te gaan met de looningrepen die het kabinet eiste in ruil voor de miljarden aan coronasteun.

Ook voor delen van de samenleving was het voortbestaan van KLM allesbehalve vanzelfsprekend. Dat speelt ook bij het klimaatdebat. Wereldwijd veroorzaken vliegtuigen maar 2 tot 3 procent van de CO2-uitstoot. Maar de lawaaiige metalen vogels met hun donkere rookpluimen zijn een dankbaar want zichtbaar doelwit voor milieubeschermers. Ook ‘mr. KLM’ moest zijn hartstochtelijke liefde voor het vliegen steeds feller verdedigen. Elbers laat in meer dan een opzicht zijn ‘blauwe familie’ ontredderd achter.

C.V.

Petrus Johannes Theodorus Elbers
Geboren op 11 mei 1970 in Schiedam


1987 opleiding logistiek management in Venlo
1993 master bedrijfskunde in Amsterdam
2006 bestuurdersopleiding Columbia Business School in New York
1992 supervisor KLM vliegtuigbelading
2000 general manager Italië & Griekenland
2002 general Manager Japan & Kore
2005 vice-president netwerk en alliantie
2011 operationeel directeur
2014 president-directeur


Elbers is getrouwd en heeft drie kinderen

Meer over