Mislukte actie in Amman heeft roem van Israëls geheime dienst vernietigd Israëlische hoogleraar hekelt Mossad

Het legendarische imago van de Israëlische geheime dienst Mossad heeft zware averij opgelopen. Daarover zijn Hamas-voorman Meshal, doelwit van een mislukte aanslag in Amman, en Israëlische critici het eens....

Van onze correspondent

Theo Koelé

TEL AVIV

De mislukte aanslag op een leider van Hamas in Jordanië is 'een van de grootste blunders' in de historie van de Mossad, de Israëlische geheime dienst. Dat is de overtuiging van prof. Benny Morris, mede-auteur van een standaardwerk over de 'Geheime Oorlogen' van de Mossad.

Khaled Meshal ontsnapte vorige week aan een aanslag die, naar algemeen wordt aangenomen, het werk was van Israëlische veiligheidsagenten die beschikten over vervalste Canadese paspoorten. Meshal, een politiek kopstuk van de islamitische Hamas-beweging, overleefde een giftig middel dat hem was ingespoten.

De poging tot moord in Amman werd gisteren in de Israëlische pers fel bekritiseerd. De linkse krant Ha'aretz drong niet alleen aan op het ontslag van het hoofd van de Mossad, maar ook op het aftreden van premier Benjamin Netanyahu, die zijn fiat moet hebben gegeven aan de aanslag.

Het Britse zondagsblad Sunday Times gaat een stap verder; het schrijft dat premier Netanyahu twee weken geleden ernstige bezwaren van Mossad-chef Yatom tegen het plegen van een aanslag in Jordanië opzij heeft geschoven. De Israëlische premier zou hebben gestaan op het uitschakelen van een Hamas-leider in Amman, 'het doet er niet toe welke'. Yatom zou hebben gewezen op het gevaar voor de betrekkingen met Jordanië en op de hachelijke positie waarin de Mossad in Amman zou kunnen komen.

Prof. Morris, verbonden aan de Ben-Gurion Universiteit van Be'er Sheva en de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem, onderschrijft het commentaar van het slachtoffer, Meshal. Die zei dat de aanslag 'het legendarische imago van de Mossad heeft vernietigd'. Prof. Morris : 'De aanslag was een ernstige fout. Het is zelden voorgekomen dat Israëlische agenten in handen vielen van een Arabische staat.' Hij kan zich slechts twee gevallen herinneren: in de jaren zestig moest een Mossad-man een actie in Syrië bekopen met de dood door ophanging, en in de jaren zeventig viel een collega in handen van de hardhandige autoriteiten in Yemen. Het tweetal dat nu in Jordanië wordt ondervraagd, kan volgens Morris van geluk spreken: 'Ze zullen met fluwelen handschoenen worden aangepakt, gezien de delicate verhouding tussen Jordanië en Israël.'

Ook al heeft de Jordaanse koning gematigd gereageerd op de aanslag in zijn land, volgens Morris moet hij zich 'ernstig beledigd', ja zelfs 'verraden' voelen door Netanyahu. 'Israël onderhoudt een speciale relatie met de koning, die al dateert van voor het vredesakkoord van 1994.' Was de aanslag op de Hamas-leider gelukt, dan zou de vorst zich in een moeilijk parket bevinden. Aan de vooravond van verkiezingen kan hij zich geen woedende Hamas-aanhangers en andere moslim-fundamentalisten veroorloven.

Hussein heeft volgens Morris verstandig gereageerd. 'Hij is een wijs man, anders dan onze premier.' Hetgeen niet wegneemt, dat de vorst 'een prijs' zal vragen van Israël. De vrijlating van Hamas-oprichter sjeik Ahmed Yassin, eind vorige week uit een Israëlische cel, is volgens Morris slechts een deel daarvan. Hij verwacht de vrijlating van andere Hamas-leden, in ruil voor de terugkeer van het Mossad-duo dat nu in Amman wordt verhoord. De hoogleraar: 'De mislukte aanslag speelt Hamas in de kaart.'

Morris verwacht dat de premier zich doof zal houden voor de kritiek, en zeker voor de roep om aftreden. 'Bibi Netanyahu luistert daar niet naar. Hij zal niets voelen voor een onderzoek dat hem in het nauw brengt'.

Morris verwijst naar het schandaal, eerder dit jaar, rondom de dubieuze aanstelling van een procureur-generaal. De affaire deed de regering op haar grondvesten schudden, maar de premier bleef op zijn post.

Dat Netanyahu niet alleen de betrekkingen met Jordanië heeft geschaad, maar ook die met Canada, weegt voor Morris minder zwaar. 'Die storm gaat wel liggen.' Canada heeft uit protest de ambassadeur uit Tel Aviv teruggeroepen.

Een ex-Mossad-agent, Victor Ostrovsky, heeft in een venijnig boek over zijn voormalige werkgever beschreven dat de Israëlische dienst herhaaldelijk gebruik maakte van onder meer vervalste Canadese en Britse paspoorten. Het boek, De keerzijde van het bedrog, is een afrekening met de mythe dat de Mossad een onfeilbaar instituut is. Zo noemt de ex-agent de aanslag op een Marokkaanse kelner in Noorwegen, die abusievelijk werd aangezien voor een gezochte moslim-extremist.

Effectiever was de moord op Hamas-man Yihye Ayash in 1996. Ayash, bijgenaamd 'De Ingenieur', werd omgebracht via explosieven die verstopt waren in een mobiele telefoon. Het leger en de veiligheidsdiensten maken nu jacht op een man die door de pers 'Ingenieur Twee' is gedoopt. Hij is het vermeende brein achter de aanslagen in Jeruzalem.

Meer over