Misdaad en Straf ***

Rommelig tweede deel doet af aan spannend en enerverend begin.

Die mooie, bijzondere Ola Mafaalani. Zoals zij zondag voor de Stadsschouwburg Groningen haar publiek welkom heette: uitbundige glimlach, de armen hartelijk uitgestoken, het publiek omhelzend. Wees welkom, lieve mensen, wij gaan theater voor u maken - dat straalde ze in alles uit. Haar gezelschap, het Noord Nederlands Toneel, heeft zich intussen afdoende bewezen. De groep behoort tot de vier grootste van het land, trekt een breed publiek in de schouwburg en het eigen theater De Machinefabriek en toert daarnaast veel door het land.

De afgelopen vier jaar heeft ze haar theaterstijl verder ontwikkeld: een combinatie van vaak heftige verhalen, teksttoneel, een bijna circusachtige, feeërieke beeldtaal, met gebruikmaking van spectaculaire decors en effecten. Gemaakt met een ongebreidelde fantasie. Zo ook in Misdaad en Straf, de theaterbewerking die Ko van den Bosch voor het gezelschap maakte naar de roman van Dostojevski.

Het werd een van de merkwaardigste theaterervaringen van de afgelopen tijd. De eerste drie kwartier zijn ijzersterk. Ja, dacht ik, nu valt alles op zijn plaats bij Mafaalani, nu vindt zij de perfecte balans tussen het dwingend vertellen van een belangrijk verhaal en een sobere theatrale uitwerking daarvan. Maar daarna vliegt de voorstelling weer herhaaldelijk uit de bocht, komt er van alles uit de nok en coulissen, zwelt de muziek voortdurend aan en raken de onvoldoende geregisseerde acteurs af en toe behoorlijk de weg kwijt.

Een daad stellen omdat je anders geen weerstand hebt tegen het leven, zelfs als die daad een brute moord is. Dat is waar het de jonge student Raskolnikov (Joris Smit) in Misdaad en Straf om te doen is. Niet wachten tot de mens verandert en een nieuwe tijd aanbreekt, maar iets dúrven, omdat je anders niet geleefd hebt. Getergd door de armoedige omstandigheden om hem heen vermoordt hij een woekeraarster, raakt in de knoop met zijn geweten, voert een gevecht met zichzelf en de rechter-commissaris, bekent uiteindelijk en wordt veroordeeld. Zijn zus (Maartje van de Wetering), vriend (Peter Vandemeulebroecke) en liefje, het hoertje Sonja (Klara Alexova) zijn de mensen om wie voor hem het leven draait. Ze kunnen hem, de eenzelvige rebel, niet afhouden van een even bezeten als wanhopige zoektocht naar gerechtigheid.

Het eerste deel is, als gezegd, spannend en enerverend. Mafaalani werkt met dramatische suspense toe naar de gruwelijke moord, in een fraaie mengeling van literair verteltheater en speelscènes, ondersteund door evenwichtige effecten (licht, geluid, muziek, decor). Maar daarna wordt het al snel rommelig, overvol, te uitgesponnen. De vermoorde vrouw blijft als ballerina rondspoken, Raskolnikov smoort zijn woede in een gevecht met kartonnen dozen, spelers trekken dozen over hun hoofd en maken een dansje, er wordt een keukenblokje opgereden waarin de moordenaar het bloed uit zijn kleding wast en waarop zijn vriend een papje kookt.

En ten slotte, als de loutering een feit is en de nieuwe tijd op komst lijkt, sluit Mafaalani af met een nogal potsierlijke en bewust slecht uitgevoerde derderangs nachtclubshow. Met glittergordijnen en kitscherige, lichtgevende decors. Op dat moment zou je als toeschouwer het liefst zelf even een kartonnen doos over je hoofd trekken.

Joris Smit verricht als Raskolnikov een krachttoer: hij is gedreven en bezeten, trekt het publiek bijna fysiek zijn verhaal in, maar verliest zich gaandeweg ook in te veel gedoe (een schreeuw, een uithaal, over het publiek heen klimmen, de zaal uitlopen). Dat Malou Gorter met een gelukzalige glimlach de commissaris speelt, is een pijnlijk geval van miscasting - zij is eerder een softe therapeute dan een keiharde ondervrager. Kees Hulst is terecht afstotend in een monoloog van de vieze man die op jonge meisjes valt. De andere acteurs zijn soms maar moeilijk te verstaan.

Aan Misdaad en Straf is onder meer meegewerkt door Noraly Beyer (research) en Bas Heijne (actualisering). Het resultaat van hun arbeid is maar moeilijk te traceren, op een flauw grapje over Hans Klok na.

'Het NNT is van ons', zei een bezoeker onlangs tegen Ola Mafaalani. Het maakte haar erg gelukkig, schrijft ze in de seizoensbrochure. Het verhaal van één mens, is het verhaal van de mensheid - dat is haar motto. In Misdaad en Straf wordt dat verhaal met te veel bombast verteld.

undefined

Meer over