NIeuws

Ministerie betaalde onderneming voor levering afgekeurde maskers uit China

Een verpakkingshandelaar uit Wijchen ging in maart vorig jaar voor het ministerie op zoek naar mondkapjes in China. Hij leverde er uiteindelijk 19 miljoen, waarvan er 15 miljoen werden afgekeurd. Toch kreeg hij er miljoenen voor betaald.

Het ministerie van VWS in Den Haag. Uit nieuwe informatie die de Volkskrant ontving, blijkt dat het ministerie een debacle rond afgekeurde mondkapjes en miljoenen schade geen belemmering vond om daarna met dezelfde ondernemer in zee te gaan. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Het ministerie van VWS in Den Haag. Uit nieuwe informatie die de Volkskrant ontving, blijkt dat het ministerie een debacle rond afgekeurde mondkapjes en miljoenen schade geen belemmering vond om daarna met dezelfde ondernemer in zee te gaan.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Verpakkingen, daar draait het bedrijf van ondernemer Maarten Halma uit Wijchen om. Bekers van kunststof, bakjes van suikerriet, bestek van bamboe, kartonnen gebaksdozen: hij levert het allemaal. Sinds hij in 1990 met zijn bedrijf Halma Solutions begon, is hij altijd op zoek naar nieuwe dingen. Zo is hij in het voorjaar van 2020 in het nieuws omdat hij een uitvinder heeft geholpen met het ontwerp van een nieuwe pizzaverpakking. De doos heeft een soort draaischijf, waardoor je er een stukje uit kan halen zonder de hele doos open te hoeven doen. Dan blijft de rest van pizza goed warm.

In het voorjaar van 2020 stort Halma zich met zijn bedrijf op een nieuwe markt waarin hij geen ervaring heeft: mondkapjes. Door de acute opmars van het coronavirus is er een groot gebrek aan medische hulpmiddelen. Iedereen die bij het ministerie van VWS aanklopt met aanbiedingen is van harte welkom. Het ministerie komt zo ook in contact met Maarten Halma. Want als verpakkingshandelaar beschikt hij over goede contacten in China en kan hij aan mondkapjes komen, vertelt hij het ministerie.

In maart 2020 sluit Halma Solutions een overeenkomst met de overheid voor de levering van miljoenen mondkapjes. Een deal die slecht uitpakt, zo onthulde onderzoeksplatform Follow The Money eerder deze week, op basis van documenten die de Volkskrant ook in handen heeft. Niet voor de ondernemer, die kreeg keurig betaald. Wel voor de overheid, die er inferieure mondkapjes voor terugkreeg die nog steeds in bergen liggen opgeslagen in een magazijn.

Inkooporganisatie

Uit nieuwe informatie die de Volkskrant ontving, blijkt dat het ministerie het debacle met de afgekeurde mondkapjes en de miljoenenschade die dit opleverde geen belemmering vond om opnieuw met Maarten Halma in zee te gaan. De deal wordt uiteindelijk tegengehouden door de inkooporganisatie van het ministerie, het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH).

Terug naar de mondkapjes van Halma Solutions. Op 16 maart 2020 sluit de ondernemer een deal met de overheid voor de levering van ruim 34 miljoen mondkapjes. In totaal krijgt de ondernemer daar ruim 69 miljoen euro voor. Uit interne stukken van het ministerie blijkt dat Maarten Halma tussen de 1,95 euro en 2,50 euro per mondkapje ontvangt. Een ‘reële prijs’ volgens het ministerie, ‘geen hoge marge’, zo staat in een vertrouwelijk memo. De overheid betaalt ruim 36 miljoen euro vooruit en neemt tevens de kosten van het transport en opslag op zich.

Uiteindelijk levert het bedrijf circa 19,2 miljoen mondkapjes af. Maar al snel blijkt met het grootste deel daarvan van alles mis te zijn, als het RIVM de maskers test. Elastiekjes laten los. De pasvorm is niet goed. Bij de kin zit ruimte. Het masker verschuift. Of het neusstuk sluit niet goed aan. En bovendien is de documentatie niet op orde. In totaal worden bijna 15 miljoen exemplaren van de geleverde kapjes afgekeurd. Een deel is zo slecht dat ze vernietigd moeten worden, stelt LCH. Leverancier Halma krijgt van de door de overheid ingestelde inkooporganisatie LCH het predikaat ‘slecht’.

Ontvangstbewijzen

De zaak van Halma Solutions past precies bij de kritiek die de Algemene Rekenkamer deze week had op de bedrijfsvoering van het ministerie van VWS in het jaarlijkse rapport over de staatsfinanciën. Het ministerie van Hugo de Jonge heeft onder grote druk miljarden euro’s uitgegeven aan mondkapjes, testmaterialen en beademingsapparatuur voor zorginstellingen, maar heeft die uitgaven zeer slecht geadministreerd. Daardoor kan de Rekenkamer niet achterhalen of het geld goed besteed is. Het ministerie kan bijvoorbeeld geen ontvangstbewijzen voor geleverde goederen overleggen.

Van de mondmaskers van Halma raken er ruim 328.000 maskers zoek. ‘Deze zijn volgens Halma wel geleverd, maar komen niet voor in de administratie van LCH.’ De jurist van het ministerie in een intern memo over de niet zo sterke juridische positie van de overheid: ‘Daarom stellen we voor Halma wat betreft deze 328.796 maskers het voordeel van de twijfel te geven.’

De mislukte deal is daarna voer voor juristen, blijkt uit vertrouwelijke stukken, waarbij de overheid geen heel sterke positie heeft. Zo schrijft een van de juristen van het ministerie in een vertrouwelijk memo in december vorig jaar dat ‘het juridisch slecht verdedigbaar’ is om Halma aan te spreken ‘op wanprestatie voor de levering van niet-deugdelijke maskers’.

Netwerk

Een woordvoerder van VWS zegt nu dat Halma een uitstekend netwerk heeft in China en daarom vorig jaar VWS aanbood om te helpen. ‘Halma werd dus niet alleen gevraagd om mondmaskers aan VWS te leveren, maar ging vooral ook namens VWS op zoek naar leveranciers in China die maskers konden leveren die voldeden aan de Europese kwaliteitseisen. Vandaar de keuze dat de risico’s en ook de kosten voor transport door VWS werden gedragen en niet door Halma.’

Dus komen de juristen van Halma en het ministerie overeen dat de ondernemer voor de reeds geleverde 19 miljoen mondkapjes ruim 38 miljoen euro krijgt. Omdat hij al een voorschot van 36 miljoen euro heeft gekregen, moet de overheid hem, inclusief transport- en opslagkosten, nog een restant van 6,9 miljoen euro betalen.

De overheid stuurt een partij van 8 miljoen van de afgekeurde maskers terug naar ondernemer Halma. Die gaat hij proberen om in Duitsland te verkopen. Als het hem lukt, die daar aan een koper te slijten, gaat de opbrengst af van het restant dat de overheid hem nog moet betalen, spreken beide partijen af. Een berg van dik 6 miljoen afgekeurde maskers slaat de overheid op.

Ondernemer Maarten Halma zegt in een reactie dat hij eerder mondkapjes die hier waren afgekeurd in Duitsland kon verkopen. ‘Ook aan de Duitse overheid. Ze werken daar met andere testbedrijven.’ Hij zegt dat er met het ministerie geen discussie is geweest over terugbetalen van zijn winsten, nadat de kapjes waren afgekeurd. ‘Of ik dat zelf misschien had moeten aandragen? Zou jij dat doen?’

Certificaten

Halma schetst hoe er in de eerste periode van de pandemie ‘paniek in de hele wereld was’. ‘We hebben alles, maar dan ook echt alles gedaan om te controleren of de kwaliteit goed was, of de certificaten klopten. Maar ja, we kwamen in een chaos terecht.’ Waarom zijn mondkapjes in Nederland werden afgekeurd, zegt hij niet te weten. ‘ Het was blijkbaar niet de kwaliteit die verwacht werd.’

Toch heeft ondernemer Maarten Halma na de mondkapjesdeal de smaak te pakken met de medische hulpmiddelen. Want terwijl aan de ene kant juristen van het ministerie bezig zijn met het aftimmeren van de mislukking, meldt Halma zich via via weer met een nieuw aanbod bij het ministerie.

Op vrijdag 2 oktober 2020 mailt de manager inkoop van het Erasmus MC de plaatsvervangend directeur Geneesmiddelen en Medische Technologie bij VWS dat het belangrijk is om de voorraden handschoenen in de gaten te houden. Want het tekort aan mondkapjes mag dan verdwenen zijn, de vraag naar handschoenen is nog altijd erg groot in de zorg. Of ze niet een team moeten opzetten met het LCH?

Ze mailt een paar dagen later terug dat ze het een mooi voorstel vindt. Direct schrijft de inkoper van het Erasmus MC enthousiast terug. ‘Nu ontstaat er momenteel ineens een interessante mogelijkheid. Eén van de inkopende partijen van VWS van het eerste uur is na de maskers doorgegaan met handschoenen’, schrijft hij aan de plaatsvervangend directeur. ‘Het betreft Maarten Halma, en hij geeft aan dat hij in de laatste fase zit voor de aanschaf van productiecapaciteit, rechtstreeks bij een fabriek.’

De plaatsvervangend directeur van VWS stelt vervolgens aan betrokkenen en inkopers van het LCH voor om ‘een webexje’ op te zetten over de handschoenen ‘hoe we dit verder willen aanvliegen’. Een paar weken later zetten de inkopers van LCH snel een streep door het nieuwe aanbod van Halma Solutions. ‘Allereerst voordat ik deze beoordeel kijk ik even naar de geschiedenis van deze leverancier. Deze is door het LCH beoordeeld als zijnde ‘slecht’’, mailt een van de LCH-inkopers aan zijn team. Halma krijgt te horen dat er inmiddels voldoende handschoenen op voorraad zijn.

Podcast De kamer van Klok

Werd Sywert van Lienden gedwongen om miljonair te worden met zijn mondkapjesdeal? En hoe vordert de formatie? Rutte krijgt in ieder geval weer praatjes. Luister de podcast De kamer van Klok, waarin u elke vrijdag wordt bijgepraat over de politieke week. Met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, presentator Gijs Groenteman en betrokken politiek redacteuren.

Meer over