Profiel

Minister van Onderwijs, zonder verstand van scholen

Zij moet waken over het Amerikaanse onderwijs voor iedereen, maar is een radicaal promotor van het fenomeen privéschool. 'Haar benoeming kan veel wat aan het onderwijs is verbeterd weer tenietdoen.'

Betsy DeVos (midden) begroet kinderen en andere gasten na haar beëdiging door vicepresident Mike Pence (staand links). Beeld ap
Betsy DeVos (midden) begroet kinderen en andere gasten na haar beëdiging door vicepresident Mike Pence (staand links).Beeld ap

Met de hakken over de sloot is Betsy DeVos dinsdagavond benoemd tot de nieuwe Amerikaanse minister van Onderwijs. De activistische miljardair is voorstander van extreme privatisering van lagere en middelbare scholen, wat in haar thuisstaat Michigan desastreuze effecten heeft gehad.

Alle 48 Democratische senatoren, plus twee Republikeinen, keerden zich tegen DeVos, waardoor de uitslag van de stemming eindigde in 50-50. Vicepresident Mike Pence moest naar de Senaat komen om de doorslag te geven, iets wat zelden gebeurt bij kabinetsbenoemingen van een nieuwe president. De afgelopen veertig jaar is één keer een genomineerde weggestemd (John Tower, beoogd minister van Defensie van George H. W. Bush, omdat hij een overspelige alcoholist zou zijn), maar meestal worden ministers vrijwel unaniem benoemd.

DeVos (59), wier kinderen net als zijzelf op dure privéscholen hebben gezeten, had een paar roerige hoorzittingen achter de rug, waarin zij er blijk van gaf niet veel te weten van het Amerikaanse schoolsysteem. Twee Republikeinse senatoren besloten tegen haar te stemmen.

'Ik heb serieuze zorgen over een kandidaat-minister van Onderwijs die maar één kant van de medaille kent', zei Lisa Murkowski uit Alaska. 'Iemand die zich zo heeft beziggehouden met het doordrukken van vouchers (overheidsbonnen waarmee leerlingen naar privéscholen kunnen, red.), is zich misschien niet bewust van wat wel goed werkt in openbare scholen, wat niet werkt en hoe je dat kunt oplossen.'

Susan Collins uit Maine zei dat ze 'verrast en bezorgd' was over het gebrek aan kennis bij DeVos, die tijdens de hoorzittingen onder meer zei dat het aan de staten is om te besluiten of scholen toegankelijk moeten zijn voor gehandicapten, hoewel dat volgens een federale wet verplicht is. 'Ik maak me zorgen dat mevrouw DeVos' gebrek aan ervaring met openbare scholen haar begrip zal bemoeilijken van wat daar de problemen zijn, zeker op plattelandsscholen als in Maine.'

Ook problematisch, volgens haar tegenstanders: de suggestie van DeVos dat scholen geweren op school nodig hebben om grizzlyberen te verjagen; haar verstrengelde belangen; en het feit dat ze betrokken was bij een stichting, opgericht door haar ouders, die de in fundamentalistisch-christelijke kringen populaire 'conversietherapie' voor homo's propageert en financiert.

Lobbywerk

De kern van DeVos' filosofie is die van Milton Friedman: marktwerking is het panacee van alle kwalen, en vrije keuze een garantie voor efficiëntie en kwaliteit. In de praktijk betekent dat dat de geldkraan naar openbare scholen wordt dichtgedraaid en dat de middelen, al dan niet via vouchers, naar zogeheten charter-scholen gaan (privé bestuurd, publiek gefinancierd) en naar privé-scholen.

In Michigan, de thuisstaat van DeVos, heeft dat na hard lobbywerk tot een wildgroei aan scholen geleid en een enorme versnippering van geld en kansen. De betere charterscholen, die formeel alleen door loting mogen selecteren, liggen in de betere buurten en zijn voor lang niet iedereen bereikbaar of toegankelijk; oude buurtscholen moeten het doen met de achterblijvers en met een veel kleiner budget. Het verloop is enorm, en er is niets verbeterd: blijkens toetsresultaten is Michigan sinds de door DeVos afgedwongen hervormingen afgegleden van de middenmoot naar de onderste regionen van het land.

Detroit is nog steeds het slechtste schooldistrict van Amerika, zegt Diane Ravitch, een oud-staatssecretaris van Onderwijs onder George H.W. Bush in haar boek Reign of Error. Een wetsvoorstel bedoeld om de situatie te verbeteren werd vorig jaar weggestemd, nadat DeVos had gedreigd haar financiële steun voor de Republikeinen in te trekken. Na de stemming beloonde ze hen met 1,5 miljoen dollar aan donaties (1,4 miljoen euro).

De privatisering van het onderwijs is geen stokpaardje van marktadepten zoals DeVos en de Republikeinen. Ook veel Democraten geloven dat het de oplossing is van het problematische onderwijsstelsel. 'Democraten zijn zeker deels verantwoordelijk voor het verraad van het openbaar onderwijs', aldus Ravitch in een interview vorige week met The Real News Network in Baltimore. 'DeVos is schuldig, maar ook president Obama. Hij heeft ook de mythe geloofd dat meer charterscholen het antwoord zijn.'

DeVos is wel een van de radicaalste promotors, met haar afkeer van welk toezicht dan ook. Zelfs andere aanhangers van charterscholen vinden haar te ver gaan. 'Veel van het werk dat is gedaan om het onderwijs van alle Amerikaanse kinderen te verbeteren kan door haar benoeming teniet worden gedaan', schreef Eli Broad, een Californische miljonair die ook veel geld heeft gestoken in onderwijshervorming, aan de partijleiders in de Senaat.

Hakken over de sloot

Uiteindelijk gingen dus alleen Murkowski en Collins om, mede onder druk van de betrokkenen in hun staten, van wie er tienduizenden hun senator hadden opgebeld. Maar ze stemden pas tegen nadat zij eerst hadden voorgestemd, in de commissie die de eerste sollicitatiegesprekken afnam. Daardoor was de uitslag daar vorige week 12-11 in DeVos' voordeel. Als de Republikeinse senatoren haar echt hadden willen tegenhouden hadden ze het daar kunnen doen.

De benoemingsprocedure van Jeff Sessions tot minister van Justitie trok om andere redenen de aandacht. Democratisch Senator Elizabeth Warren werd het woord ontnomen toen zij dinsdag een oude kritische brief voorlas, geschreven door de weduwe van Martin Luther King, die Sessions er in 1986 van beschuldigde het stemrecht van zwarte Amerikanen te willen beteugelen. Senaatsvoorzitter Mitch McConnell legde Warren het zwijgen op, op basis van een obscure regel die het verbiedt 'de motieven en het gedrag' van een collega-senator in twijfel te trekken.

From Holland

Betsy DeVos komt uit Holland, Michigan, en stamt als vele inwoners daar van streng gereformeerde Nederlandse immigranten uit de 19de eeuw.

Haar vader, de fabrikant Edgar Prince, werd rijk met de productie van zonnekleppen voor auto's. Haar broer, Erik, is net als zij liefhebber van privatisering: hij was oprichter van Blackwater, een huurlingenleger dat onder meer berucht is vanwege de zeventien burgerdoden bij een door de Amerikanen begonnen schietpartij in Bagdad, in 2007. Tegenwoordig leidt hij de Frontier Services Group, die voor 'beveiliging en logistiek' zorgt in lastige Afrikaanse landen. Prince wordt vaak gesignaleerd in de entourage van Donald Trump.

Betsy is gehuwd met de al even steenrijke Dick DeVos, zoon van Richard DeVos, oprichter van drogisterijketen Amway.

Meer over