Nieuws

Minister van Landbouw moet bedrijven die werkten zonder stikstofvergunning bekendmaken

Minister Henk Staghouwer van Landbouw moet de adressen openbaar maken van 3.500 veelal agrarische bedrijven die tussen 2015 en 2019 zonder een stikstofvergunning werkten. Dat heeft de Raad van State woensdag bepaald.

Pepijn de Lange
Dronefoto van een boerderij met koeien in het Brabantse Someren. Beeld Rob Engelaar / ANP
Dronefoto van een boerderij met koeien in het Brabantse Someren.Beeld Rob Engelaar / ANP

De uitspraak is een nieuwe overwinning voor Mobilisation for the Environment (MOB), die met de gegevens verdere vermindering van de stikstofuitstoot wil afdwingen. Met de adressen kan MOB controleren of deze bedrijven in de huidige stikstofregelgeving hun vergunningen op orde hebben. Zo niet, dan kan de milieuorganisatie juridische stappen ondernemen.

De boerenbedrijven, biomassacentrales en andere bedrijven waar het om gaat, hadden tot 2019 geen vergunning nodig, omdat hun stikstofuitstoot beperkt was. Zij hadden slechts een meldingsplicht. Daaraan maakt de befaamde stikstofuitspraak van de Raad van State – in een zaak die eveneens door MOB was aangespannen – in 2019 een einde. Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) bood volgens de raad te weinig bescherming aan de natuur. Voortaan was daarom ook voor deze bedrijven een vergunning verplicht. Maar omdat vanwege dezelfde uitspraak het oude systeem van vergunningverlening nietig was verklaard, konden ze die vervolgens niet krijgen.

Handhaving door provincies

Als MOB weet welke (boeren)bedrijven nu zonder vergunning toch stikstof uitstoten, kan de organisatie provincies verzoeken, of via de juridische weg verplichten, om te handhaven. Het gaat volgens voorzitter Johan Vollenbroek vooral om bedrijven binnen en buiten de landbouw met hoge emissies. ‘We willen die adressen hebben om de mega- en gigastallen eruit te filteren. Het is niet onze bedoeling om biologische en kleine boeren dwars te zitten.’

Provincies zijn niet blij met dit soort handhavingsverzoeken omdat de landelijke overheid druk bezig is deze bedrijven te legaliseren, zegt Jasper Molenaar, advocaat natuurbeschermingsrecht bij het kantoor Dirkzwager. ‘In november heeft de regering haar plannen daarvoor ter inzage gelegd. Provincies willen dus niet handhaven, zeker niet bij bedrijven die niet eens meldingsplichtig waren. Bovendien kunnen provincies deze bedrijven sinds vorige week stikstofruimte toebedelen. Daarom voert de MOB misschien een achterhoedegevecht.’

LTO Nederland, de belangenbehartiger van 35 duizend mensen uit de land- en tuinbouwsector, is teleurgesteld over de uitspraak. Volgens LTO komt door het vrijgeven van adressen de persoonlijke levenssfeer van boeren in het geding: veel boeren wonen met hun gezin op hun bedrijfsterrein. ‘Honderden boeren worden juridisch achtervolgd terwijl zij altijd te goeder trouw en volgens de wet hebben gehandeld’, zegt Trienke Elshof van LTO Nederland in een verklaring.

Juridische strijd

Met de uitspraak komt een einde aan een reeks rechtszaken, die stuk voor stuk in het voordeel van MOB werden beslist. Het ministerie voerde steevast als argument aan dat de privacy van de bedrijven zwaarder woog dan het belang van openbaarheid. Nu moet minister Staghouwer de adressen binnen drie weken vrijgeven. Anders volgt een dwangsom, die kan oplopen tot 72 duizend euro.

‘Het is ook een principiële kwestie’, wil Vollenbroek benadrukken. Op grond van onder meer het verdrag van Aarhus, dat sinds begin deze eeuw de toegang tot milieugerelateerde overheidsinformatie waarborgt, moesten deze adressen volgens hem gewoon worden vrijgegeven. ‘Dat is klip-en-klaar. Maar onder druk van de tractorlobby heeft Carola Schouten zich daar tot het einde toe tegen verzet. Wij beschouwen dit als rechtsobstructie.’

Meer over