Nieuwssteunpakket culturele sector

Minister trekt nog eens 482 miljoen uit voor kunst en cultuur: ‘De sector kan niet langer zeggen dat hun noden niet gezien worden’

Met een tweede extra steunpakket van 482 miljoen euro hoopt het kabinet grote delen van cultuursector tot de zomer van 2021 overeind te houden. De klap van de coronasluiting en de momenteel geldende anderhalvemetermaatregelen maken het musea, bioscopen, theater- en concertzalen vrijwel onmogelijk op eigen kracht te overleven.

Het Concertgebouw in AmsterdamBeeld Hollandse Hoogte / Jan Boeve

De subsidie-injectie komt vrijdag op hetzelfde moment waarop het kabinet de economische steunmaatregelen voor bedrijven en zelfstandigen juist vanaf oktober versobert. Cultuur is vooralsnog de enige sector die een tweede eigen pakket krijgt. Voor de tuinbouw en de luchtvaart zijn eerder ook specifieke maatregelen getroffen. De eerste keer, in april, trok het kabinet 300 miljoen euro extra uit.

De cultuurwereld was vrijwel vanaf het begin van de coronacrisis kritisch op minister van Cultuur Ingrid van Engelshoven (D66) en het kabinet, die te langzaam zouden handelen. Veelvuldig wees de sector op Duitsland, waar meer geld zou zijn vrijgemaakt en bondskanselier Angela Merkel die zelf hartelijke woorden sprak over het belang van kunst. Met dit tweede steunpakket hoopt van Engelshoven een einde aan te maken de kritiek.

Alles bij elkaar gaat er volgens de berekening van de minister tot 1 juli 2021 in totaal 1,3 miljard euro naar de sector – twee noodpakketten, plus de uitkeringen aan culturele ondernemers uit de algemene steunmaatregelen. ‘Ik geloof dan langzamerhand dat de Nederlandse cultuursector niet kan zeggen dat hun noden niet gezien worden’, zegt Van Engelshoven tegen de Volkskrant. ‘Misschien dat Rutte nog steeds niet dezelfde woorden gebruikt als Merkel, maar dit kabinet trekt wel de portemonnee. Ik heb dan misschien nooit geroepen whatever it takes, ik heb het wel gedaan.’

Het pakket is een ‘zeer bemoedigend’ signaal voor de ‘diep geraakte’ cultuursector, zegt Jan Zoet, die als voorzitter van belangenorganisatie Kunsten ’92 veel in gesprek is geweest met Van Engelshoven. ‘Wij voelen ons gezien en gehoord. Een ruimhartig dank je wel aan de minister en dit kabinet is op zijn plaats. Hiermee kunnen we de sector door het komende seizoen loodsen en voorkomen dat te veel talent uit de sector verdwijnt.’

PvdA-leider Lodewijk Asscher, die in het derde noodpakket dat zijn partij deze maand presenteerde nog een miljard had uitgetrokken voor cultuur, reageerde op Twitter positief. ‘Broodnodige extra steun voor kunst en cultuur is mooi nieuws. Actievoeren helpt’

Van het tweede steunpakket is globaal 200 miljoen euro bedoeld voor grote culturele instellingen en de schil van kunstenaars en zzp’ers daaromheen. Gemeenten krijgen 150 miljoen euro om naar eigen inzicht onder meer hun plaatselijke popzalen en schouwburgen te steunen. Er is 15 miljoen voor een garantiefonds om nieuwe films te maken; 20 miljoen voor particuliere musea; en 15 miljoen voor de ‘bruine vloot’ van historische schepen die in juni uit protest nog het IJ op voer.

Krimp

Hoezeer de cultuurwereld sinds maart is stilgevallen, bleek eerder deze maand uit cijfers van het CBS. Waar het nationaal inkomen in het tweede kwartaal kromp met 8,5 procent, nam de productie in de bedrijfstak cultuur en recreatie af met 37,2 procent. De sector liep in de eerste drie maanden volgens eigen berekening 969 miljoen euro aan omzet mis.

De krimp vond de afgelopen weken zijn weerslag in een reeks ontslagrondes bij zalen als de Ziggo Dome, het Concertgebouw, Ahoy en festival- en concertorganisator Mojo. Van de duizenden zzp’ers die hun werk verloren in de podiumkunsten – van acteurs tot lichttechnici – dacht in juni ruim 25 procent aan omscholing. ‘Net als andere sectoren zal de culturele en creatieve sector zich moeten aanpassen’, aldus Van Engelshoven. ‘Maar we mogen niet laten gebeuren dat er grote gaten in de sector vallen. Het kabinet wil dat er ook na de coronacrisis nog een sterke culturele en creatieve sector staat. Die levert ook een forse bijdrage aan een gunstig vestigingsklimaat in Nederland.’

De financiële motor van de cultuursector draait op een mengsel van subsidie en eigen inkomsten. Het maakt dat de overheid al jaren schippert tussen de vrije markt zijn werk laten doen en bijspringen om overeind te houden wat niet bestand is tegen die economische wetten. De ingewikkelde puzzel is terug te zien in het tweede pakket, waar behalve het departement Cultuur ook Financiën en Economische Zaken een rol in spelen. ‘De culturele sector zit best complex in elkaar, en dat betekent dat we ook complexe geldstromen hebben’, zegt Van Engelshoven.

Zo werkt het niet

De hoofdmoot van het eerste pakket van 300 miljoen euro ging deze zomer naar gesubsidieerde instellingen zoals rijksmusea, de grote opera- en theatergezelschappen en symfonieorkesten. De gedachte was dat zij met die noodsteun werk zouden geven aan zzp’ers, waaruit 60 procent van het werkveld bestaat. Maar al snel was uit alle geledingen van de kunstwereld te horen dat het zo niet helemaal werkte. Zwart-witgesteld leek het kantoorpersoneel van de instellingen gered en stonden de makers in de kou.

Voor de aanvulling van 200 miljoen gaat Van Engelshoven nog kijken naar de verdeling tussen ‘kunstenaars en creatieve professionals’ en de instellingen. ‘De nood bij de makers is hoog is’, zegt van Engelshoven. ‘Ik heb nog geen oordeel over hoe het vorige pakket heeft uitgepakt, maar ik ga kritisch kijken of het voldoende bij de makers is beland. De kunsten hou je alleen levend als makers ook aan het werk kunnen.’

Het is belangrijk dat deze pot nog niet ‘geoormerkt’ is, zegt Zoet van Kunsten ’92. ‘Het is goed dat de minister in gesprek met de sector kijkt hoe zoveel mogelijk kunstenaars en kleine ondernemers in de cultuur aan het werk kunnen blijven en hun talent en vakmanschap kunnen blijven inzetten.’

Opvallend in het steunpakket is dat er vast 14 miljoen euro is gereserveerd voor gezelschappen die vanaf 2021 hun meerjarige subsidie van het Rijk verliezen. Na de adviezen van de Raad voor Cultuur en de besluiten van het Fonds Podiumkunsten deze zomer tekent zich een flinke uitdunning af in de theater- en muziekwereld. Voor tientallen gezelschappen die volgens beoordelingscommissies wel goed genoeg zijn om subsidie te krijgen, is geen geld. Velen daarvan komen van buiten de Randstad.

De roep om met Prinsjesdag voor de afvallers ruim 15 miljoen extra beschikbaar te maken, klinkt luid uit provinciehuizen. ‘De besluitvorming over de meerjarige subsidies is nog best een discussie. De uitslag komt met Prinsjesdag. Op dit moment weet ik die nog niet. Maar er zijn instellingen die de vorige subsidieperiode zijn gehonoreerd en wellicht na Prinsjesdag niet meer. Normaal zeg je dan: dan moet je meer je best doen met publieksinkomsten of uit andere subsidies. Wij snappen heel goed dat dat nu heel ingewikkeld is, dus hebben we 14 miljoen uitgetrokken om de subsidie dan nog een half jaar door te trekken.’

Meer lezen

Mecenassen
Het kabinet riep het publiek al vroeg in de coronacrisis op te doneren voor cultuur. ‘Word vriend van een theater!’ Probleem is dat veel mensen cultuur financieren nog als verantwoordelijkheid van de overheid zien. We gingen kijken of de noodzaak ondertussen een beetje doorsijpelt.

Vaker naar theater
Het nieuwe cultuurseizoen staat voor de deur. Meer dan ooit staan de makers te popelen om u te ontvangen. Vooral gaan dus, want dat doet u niet (genoeg). Althans, dat merkt theaterrecensent Herien Wensink bij zichzelf.

Cultuurtips
Ja, het culturele leven komt écht weer op stoom komend seizoen. Dit zijn onze tips.

Meer over