Minister Guigou ten strijde tegen verpolitiekte justitie

Sinds eind vorige week zullen Jean en Xavière Tiberi, burgemeester en burgemeestersvrouw van Parijs, iets rustiger slapen. Wegens vormfouten heeft het Hof een eind gemaakt aan het justitiële onderzoek dat tegen ze liep....

Van onze correspondent

Martin Sommer

PARIJS

Een van Frankrijks ijverige onderzoeksrechters, Eric Halphen, begon er werk van te maken. Dat leidde weer tot een niet ongebruikelijke procedure: de minister van Justitie, partijgenoot van de Tiberi's, gaf het Openbaar Ministerie opdracht de zaak te staken. Maar de tot tekenen bevoegde magistraat was met vakantie - en niet om de hoek: er werd een helikopter gehuurd om hem van een berg in de Himalaya te plukken. Hij werd echter niet gevonden en het schandaal-Tiberi begon zich te ontvouwen. Tot vorige week het Hof sprak.

De zaak-Tiberi is een van de recente justitiële affaires waarbij politici betrokken zijn. Op dit moment staat de voormalige burgemeester van Angoulême voor de rechter wegens corruptie. Ex-minister Carignon zit in de gevangenis, net als Bernard Tapie, die vorige week opnieuw veroordeeld werd.

De corruptie-affaires vormen niet meer dan een onderdeel van wat de nieuwe minister van Justitie, Elisabeth Guigou, vorige week 'een diepe justitiële crisis' noemde. De Fransen vertrouwen hun overheid niet meer, inclusief rechterlijke macht. Het zou zover kunnen komen, schrijft Nicolas Bavariez, redacteur van het gezaghebbende Revue des Deux Mondes, als in België waar 'de verrotting van het rechtssysteem samengaat met de implosie van de natie, of als in Italië, waar de magistratuur een complete wisseling van de wacht teweegbracht in politiek en bedrijfsleven.'

Crisis is misschien een groot woord, maar net als in België en Italië staat justitie in Frankrijk in de schijnwerpers. Onderzoeksrechters van een nieuwe generatie zijn moediger en brengen meer schandalen boven water. En de toenemende hoeveelheid informatie over de juridische situatie in het buitenland, legt de zwakke plekken van het Franse strafrecht bloot.

De concrete klachten over de rechtsgang hebben betrekking op de manier waarop de minister van Justitie politieke vrienden de hand boven het hoofd pleegt te houden. Elisabeth Guigou heeft een dure eed gezworen dat onder haar leiding 'géén interventies zullen worden gepleegd in politiek-justitiële affaires'.

Maar ook over links hoeft niemand zich illusies te maken: in de zogenoemde zaak-Urba (waarin onlangs PS-bons Emmanuelli werd veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf) gaf de socialistische minister vijf jaar geleden de politie de opdracht niet mee te werken met het onderzoek, precies zoals onlangs de Parijse politie opdracht kreeg niet te helpen bij de huiszoeking thuis bij de Tiberi's.

Politiek ingrijpen bij de rechterlijke macht is niet van vandaag of gisteren, net zomin als de voorgestelde remedie. President Chirac beloofde in een televisierede in december - op een dieptepunt van zijn populariteit - dat hij zou laten onderzoeken hoe 'het parket onafhankelijk te maken van de minister van Justitie'. Hij stelde daarvoor de zogenoemde onderzoekscommissie-Truche in, naar de president van het Hof van Cassatie. Truche en zijn twintig mede-commissieleden brengen vandaag verslag uit.

Voor een flink deel van links is de zaak eenvoudig. De officier van justitie, de 'staande magistraat' die als vertegenwoordiger van de staat beslist over vervolging, een aanklacht formuleert en een straf eist, moet net zo onafhankelijk worden als de 'zittende magistraat', de rechter. Dan zou het afgelopen zijn met de informele telefoontjes van de minister aan de officier van justitie.

Frankrijk is het land van de scheiding der machten van Montesquieu, van wie ook de uitdrukking afkomstig is dat de rechter 'de mond van de wet' is. Maar in Frankrijk heeft de politiek altijd het recht gedomineerd. Zo kon het gebeuren dat de rechters onlangs de straat op gingen tegen de omstreden immigratiewet-Debré. Het is hun officieel verboden zich met de politiek te bemoeien, maar het bloed kruipt kennelijk waar het niet gaan kan.

Er bestaat dan ook een krachtige stroming die vindt dat een onafhankelijk Openbaar Ministerie (OM) het tegendeel zou opleveren van de beoogde verbetering, namelijk een gepolitiseerd openbaar ministerie. Minister Guigou heeft al gezegd dat 'de navelstreng' tussen OM en ministerie van Justitie niet zal worden doorgesneden onder de nieuwe linkse regering. En de commissie-Truche zal niet anders aanbevelen.

De ambivalente verhouding tussen staat en officier van justitie zal voorlopig blijven bestaan: de commissie-Truche adviseert dat de minister met zijn vingers van concrete zaken afblijft, wat de mogelijkheid tot 'dialoog' met het OM niet wegneemt. En afgezien van haar dure eed zich buiten politiek-juridische affaires te houden, hield minister Guigou zich het recht voor te interveniëren 'in bepaalde gevallen, in individuele zaken die de openbare orde betreffen'. Commentaar van een jurist in Libération: 'Dat komt neer op de uitspraak dat niet zal worden ingegrepen, behalve bij dossiers waar zal worden ingegrepen.'

Meer over