Minerva, broedplaats voor de elite?

Het Leidse studentencorps Minerva bestaat 200 jaar en dat moet gevierd. Is er sprake van een old boys network of is dat schromelijk overdreven? Feit is wel dat het corps wat bescheidener is. Door

In een open samenleving als de onze heb je als besloten vereniging een probleem. Zeker als die vereniging wordt aangemerkt als wieg van de elite. Openheid en 'transparantie' zijn de norm. Wie zich daaraan onttrekt, heeft naar de gangbare opvatting iets te verbergen en wekt het wantrouwen van de buitenwereld. Dat is bij uitstek het lot van de Leidse Studentenvereniging Minerva (1.700 leden), 's lands oudste corps dat deze dagen zijn veertigste lustrum - tweehonderdste verjaardag - viert. Hij is gehuisvest aan de Breestraat, hartje Leiden, in een hoekig pand dat midden jaren zestig is gebouwd met de uitdrukkelijke bedoeling passanten geen inkijkplezier te gunnen. Het heeft een vloeroppervlak van 126 bij 59 meter, telt vier verdiepingen en is als exponent van het 'brutalisme' op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.

Wat zich binnen afspeelt, fascineert de buitenstaander. Elk voorval dat de bunker aan de Breestraat prijsgeeft, geniet een hoge attentiewaarde en wordt snel aangemerkt als topje van een immense ijsberg aan misstanden. In 2006 berichtte het Leids universiteitsblad Mare over een aantal geweldsincidenten waarbij corpsleden betrokken zouden zijn geweest. In 2001 was er wat te doen over twee gebroken polsen van een ordecommissaris die bekneld was geraakt tussen een muur en de 1.500 kilo zware leestafel. 'Dat is niet de plek waar je een ordecommissaris zou verwachten', merkte een betrokkene op. 'Normaal staan ze óp de tafel.'

Lustra kunnen - alleen al wegens de omvang van de festiviteiten - echter niet binnenshuis worden gevierd. De stad wordt er op enigerlei wijze bij betrokken. Reünisten (oud-leden) van alle leeftijden en uit alle windstreken houden er hun blijde intocht. Even buiten het stadscentrum doet een voormalig onderkomen van een roc, omgeven door een aantal sportvelden, dienst als robuust feestpaleis.

Maar de besloten vereniging opereert wat onwennig in de openbaarheid. Zo zag ze ervan af een programma-onderdeel op te luisteren met een olifant nadat de lokale Partij voor de Dieren bezwaar had gemaakt tegen dit voornemen.

Exploitanten van strandtenten in Wassenaar kwamen in het geweer tegen het plan van de lustrumcommissie om hier de zogenoemde Buitendag te organiseren. Ze vreesden dat met de komst van duizenden (oud-) corpsleden het vertier van de overige badgasten in het gedrang zou komen. Mare ging er op voorhand van uit dat de keuze voor Wassenaar was ingegeven door de overweging dat burgemeester Jan Hoekema als Leids reünist Minerva wel ter wille zou zijn. Maar zo bleek het old boys network in dit geval niet te functioneren. De burgemeester wees de vergunningsaanvraag af omdat de lustrumcommissie van Minerva zich onvoldoende zou hebben ingespannen voor een vergelijk met de strandtenthouders. Hoekema was ontstemd over de 'onwetendheid en de slordigheid van de lustrumcommissie' - die zich daarop voor de gang van zaken verontschuldigde.

Het zijn voetnoten bij een lustrum dat verder ongetwijfeld groots en meeslepend zal zijn. Maar ze doen wel enige afbreuk aan de opvatting dat corpsleden hun zaakjes met behulp van gearriveerde reünisten wel even fixen. Als het corps al ooit boven de wet heeft gestaan, is dat nu niet meer het geval. Misschien is zijn hang naar beslotenheid wel een reactie op dat gegeven: in de buitenwereld kan het de zaken toch niet meer naar z'n hand zetten. Sterker: de buitenwereld, die het corps per saldo niet goed gezind is, dwingt het corps tot beslotenheid. Zo heeft het Amsterdams Studenten Corps zich in de jaren negentig slechts in de uitgesproken vijandige Warmoesstraat kunnen handhaven door zich in zijn geluidsdichte veste terug te trekken.

Ogenschijnlijk heeft de rol van het corps als bron van contacten daar niet onder geleden. TNS NIPO merkte in 2010 het corps nog als netwerkorganisatie bij uitstek aan. Van de corpora was Minerva de hofleverancier van de bestuurlijke elite. Oud-Leidenaars als Jan-Kees Wiebenga, Hans van Baalen en Ivo Opstelten geven hoog op van de vormende invloed die ze bij het corps hebben ondergaan. Van Alexander Pechtold, die minder mededeelzaam is over zijn corpstijd, mag worden aangenomen dat hij zich bij Minerva in het debatteren heeft bekwaamd. Wie deel uitmaakt van zo'n corporaal netwerk staat echter ook snel bloot aan de verdenking van nepotisme. Dat heeft oud-topambtenaar Joris Demmink ondervonden. De complottheoretici die hem als duister manipulator wensen te zien, ontlenen hun argumenten ten dele aan de hechtheid van zijn Leidse vriendenkring.

Afgezien daarvan heeft het corps allang niet meer het monopolie op een 'corporale levensstijl'. Andere gezelligheidsverenigingen zijn het corps gaan imiteren. Tezelfdertijd is de elite, die in Nederland altijd al moeilijk te definiëren was, sterk van samenstelling veranderd. Daarover beklaagde de reder Ernst Heldring - destijds zelf een relatieve nieuwkomer - zich honderd jaar geleden al. Hij stelde vast, nog voordat Max Weber dat deed, dat de sociaal-economische elite zich verwijderde van de culturele elite. 'In onzen tijd is beschaafdheid van toon en omgang zeldzaam geworden. Men is meer lieden van de daad.'

Van die ontwikkeling droeg ook het corps de sporen, stelde Jerôme Heldring - de zoon van Ernst - vast toen hij vlak voor de Tweede Wereldoorlog in Leiden studeerde. 'Ik herinner mij', schreef hij in 1999, 'dat in de redactievergadering van het orgaan van het LSC (Leidsch Studenten Corps, red.) eens in de zoveel tijd de volgende motie werd aangenomen: Het intellectuele peil van het gemiddelde corpslid kan niet laag genoeg aangeslagen worden. Ik vrees dat daar wel een grond van waarheid in stak.'

undefined

Bekende minervanen

Koninklijk Huis

Willem-Alexander, Beatrix, Juliana.

undefined

Politiek

Hans van Baalen, Alexander Pechtold, Ivo Opstelten, Melanie Schultz van Haegen.

undefined

Zakenleven

Nina Brink, Charlene de Carvalho-Heineken, Victor Muller.

undefined

Media/kunst

Cornald Maas, Nelleke Noordervliet, Piet Paaltjens.

undefined

Meer over