Milosevic' plan of zijn gebrek daaraan

BIJNA elke avond verschijnt Slobodan Milosevic om even na half acht op de televisie. Hij zit altijd in dezelfde stoel, in dezelfde salon....

Ondertussen dreunt de nieuwslezer de verklaring op die zijn kabinet heeft opgesteld: de president heeft aspecten van de buitenlandse politiek besproken en opnieuw vastgesteld dat Joegoslavië een belangrijke factor is voor vrede en stabiliteit in de regio. Of: de president heeft van gedachten gewisseld over het aanhalen van oude vriendschapsbanden en nauwere economische samenwerking.

De laatste tijd lijkt de president zich weinig bezig te houden met binnenlandse problemen. En toch zijn die problemen niet klein. In Kosovo hebben de Albanezen genoeg van de Servische repressie en beginnen zich te roeren. In Montenegro heeft zijn onderkoning de presidentsverkiezingen verloren en probeert met demonstraties alsnog zijn gelijk te krijgen. In Servië moeten de verkiezingen over omdat de opkomst dankzij de boycot van de oppositie onder de wettelijke vastgestelde 50 procent bleef. In het hele land staan fabrieken zo goed als stil en de dinar dreigt weer te kelderen.

Of misschien houdt president Milosevic zich wel degelijk bezig met het land, maar worden deze bijeenkomsten niet gefilmd? We weten het niet. Hij vertoont zich zeer zelden in het openbaar, en dan nog op voorgeprogrammeerde bijeenkomsten, herdenkingen of vieringen. Wanneer heeft Milosevic voor het laatst een interview toegestaan? Anderhalf jaar geleden? Of was het al twee jaar geleden?

Serviërs doen niets liever dan het bedenken van complotten. Ze veronderstellen dat de president er een briljante strategie op na houdt. Wij begrijpen zijn zetten gewoon nog niet.

Dus proberen we die strategie te achterhalen uit interviews met de steevast anonieme zegslieden van zijn partij in de onafhankelijke pers (hij twijfelt over de juiste kandidaat voor de Servische verkiezingen), uit roddels in het diplomatieke circuit (zijn minister van Buitenlandse Zaken durfde een boze brief uit het buitenland niet te overhandigen omdat hij al zoveel slecht nieuws had gebracht) en uit analyse van het tv-journaal (de toon van het nieuws over Montenegro is feller dan ooit, hij gaat de confrontatie aan).

Maar een strategie?

Het staat welhaast vast dat die onzekerheid deels komt door de manier waarop Milosevic politieke bedrijft. Hij ontvangt iedereen afzonderlijk, zonder getuigen, niemand weet wat anderen voor of na hem zullen vertellen en wat de president over hem aan anderen zal vertellen. 'Zo is de president', vertelde een van zijn voormalige adviseurs. 'Hij luistert naar je, soms zonder een enkel commentaar, een enkele vraag. Je bent als een schooljongen die zojuist zijn lesje heeft opgezegd, en op het eind zegt hij dank u! Dat is gewoonlijk het teken dat je suggesties niet zullen worden geaccepteerd.'

Milosevic is gewend iedereen in onzekerheid te houden, hij wacht tot het laatst mogelijke moment en neemt dan plots een beslissing.

De wetten die door zijn regeringen worden gemaakt, zijn vaag en vaak onderling tegenstrijdig. Dat kan door het slordige werk van de ministers komen, maar er zijn ook mensen die denken dat het opzet is. Een vage wet is een wet die voor velerlei uitleg vatbaar is. En de wet wordt uitgelegd door rechters die worden benoemd door Milosevic. Hij heeft ze laten benoemen, hij kan ze ook weer laten ontslaan. Zo weten de Joegoslaven nooit waar ze aan toe zijn. Alles hangt af van de president, wiens gedachten voor iedereen verborgen blijven.

De Joegoslaven, het corps diplomatique en wij journalisten lezen in arren moede het damesweekblad Bazaar, zeg maar de Servische Libelle. Daar publiceert Mirjana Markovic haar dagboek. Zij is zijn Evita, zijn Marie-Antoinette: echtgenote, adviseur en, zo beweren sommigen, kwade genius. Helaas gaat haar dagboek vaak over het weer of over haar liefde voor bloemen of over haar filosofische denkbeelden die, eerlijk gezegd, niet zo oorspronkelijk zijn. De laatste tijd is haar toon verdedigend, in haar notities is de buitenwereld gevuld met haat en lelijkheid. Voelt het echtpaar zich bedreigd?

Donderdag wees hij zijn minister van Buitenlandse Zaken aan als zijn kandidaat voor de Servische presidentsverkiezingen. De minister is een man met een zwierige charme, maar ook met een zekere serviliteit. Hij heeft al heel wat klusjes voor de president en zijn echtgenote opgeknapt. Maar hij lijkt gedoemd te verliezen. De verarmde Serviërs hebben een afkeer gekregen van de mensen rond Milosevic, die veel rijker zijn dan hun ministerssalarissen toestaan. Het praatje doet al de ronde dat hij tijdens een van zijn buitenlandse reizen het regeringsvliegtuig liet omvliegen over Londen omdat hij zijn zoon wilde inschrijven op een dure Engelse universiteit.

Niemand durft echt te geloven dat de president zijn greep op het land na tien jaar aan het verliezen is. Dat hij alleen nog wordt omgeven door vleiers die hun zakken vullen zolang ze kunnen. En toch: of zijn politieke zetten maken deel uit van een plan dat zo geslepen is dat niemand het nog kan doorgronden, of ze vertonen geen enkele samenhang omdat Milosevic niet meer weet wat hij moet doen.

Bart Rijs

Meer over