Miljonairsgevoel in honingbad

We zijn harder en langer gaan werken in een steeds drukker wordende wereld. Mensen snakken naar rust en ontspanning. Grootschalige saunacentra en kuuroorden schieten uit de grond.Is wellness een garantie?...

Er komt een Veluwse stuifzandsauna. Er komt een Oosters badhuis waar ‘de mensen met klei kunnen kliederen’. Er komt een compleet ‘kelodorp’ van Finse blokhutsauna’s, waarvoor de boomstammen nu vanuit de Finse bossen worden aangeleverd. Er komt een zweethut met zoutstenen uit Pakistan, daar worden ‘helende dingen aan toegekend, die met lucht-ionen te maken hebben’. Er komen bubbelbaden in de open lucht, zoetwaterbaden, zoutwaterbaden, infraroodsauna’s, schoonheidsbehandelingen en allerlei soorten massages, van lomi lomi uit Hawaï tot ayurvedische en hot stone massages. Er komt een hoofdgebouw, een parkeerterrein (uiteraard), een groot terras en er komen drie horecagelegenheden. Gewoon, met tosti’s en saté, ‘heel belangrijk in deze markt’.

Ondernemer Gert van der Steen – voorheen actief in de verfindustrie en de helikoptervliegerij – ziet het helemaal voor zich. Sterker, na vier jaar voorbereiding is het komende zomer eindelijk zo ver en opent hij de deuren van de Veluwse Bron in Epe, het (voorlopig, althans) grootste kuuroord van Nederland. ‘Meer dan 9.000 vierkante meter wellness’ aan een eigen meer op het Kievitsveld, tot dusver een zwemplas in het groen. Er ging nogal wat geruzie aan vooraf met lokale milieugroepen die vreesden voor de vogelstand ter plekke. En met Thermen Bussloo, een nabijgelegen wellnesscentrum dat tot aan de Raad van State toe probeerde de bouw van de nieuwkomer te verbieden, omdat er geen markt zou zijn voor twee van zulke giganten zo dichtbij elkaar. Maar daarover maakt Van der Steen zich helemaal geen zorgen. Toen hij een aantal jaar geleden een ‘markt met groeiperspectief’ zocht om in te investeren, kwam hij als vanzelf op wellness uit. Hij heeft er alle vertrouwen in; vanaf komende zomer ontvangt hij dagelijks 500 gasten, 364 dagen per jaar, van ’s ochtends negen tot ’s avonds twaalf. Van der Steen: ‘Dit willen de mensen: rust en ontspanning, een verwendagje voor zichzelf. Als je zo meteen bij ons in een warme whirlpool zit en je kijkt vanuit je dampende bad uit over het meer en de vliegende vogels, dan krijg je vanzelf het miljonairsgevoel.’

Zen en badjas

De wellnessbranche, waaronder fitnesscentra, sauna’s, solaria en kuuroorden vallen, maakt de laatste jaren een spectaculaire groei door. Het is de snelst groeiende bedrijfstak ter wereld, stelt de Amerikaanse econoom Paul Zane Pilzer, die er het boek The Wellness Revolution over schreef. Zijn definitie: wellness is alles wat we doen voor onze gezondheid zonder ziek te zijn. En dat is steeds meer. Sinds 2001 is het aantal bedrijven op dat gebied in Nederand met eenderde toegenomen tot ruim 2.500. Voor het merendeel zijn dat kleine ondernemingen met minder dan vijf werknemers in dienst, maar de grote jongens zijn in opkomst; er liggen plannen voor minstens vijftien grote wellnesscentra in Nederland, weet Hans van Leeuwen, die met allerlei initiatieven – beurzen, bladen, websites en advies aan ondernemers – actief is in de branche. De Veluwse Bron begint met meer dan 100 man personeel in dienst. In Thermen Holiday Haarlemmermeer dat in 2009 opengaat, zullen dat er nog veel meer zijn. Daar zullen dagelijks 1.200 klanten worden ontvangen in wat het grootste saunacomplex ter wereld moet worden. Eerder was er het plan om 1500 man per dag te ontvangen, maar dat aantal is naar beneden bijgesteld; de initiatiefnemers zagen in dat er drie vierkante meter ‘bewegingsvrijheid’ per persoon nodig is om kwaliteit te kunnen garanderen.

Ruimte is er volop in de kleinschalige Dayspa in Amsterdam-Zuid, waar zo’n acht bezoekers tegelijkertijd kunnen vertoeven. Kaarsen, kruidenthee, klanken van new-agemuziek, fonteinen met witte kiezelstenen en een hier en daar strategisch geplaatste boeddha of orchidee geven het juiste zengevoel, waar Heather McParland (34) zich vandaag helemaal aan overgeeft. In een witte badjas en met geolied, achterovergekamd haar eet ze een soepje op een witte bank in de relaxruimte van de spa. Zo meteen gaat ze in een melk- en honingbad, voor daarna overweegt ze een miniflesje champagne. ‘Ik móest vandaag even tot mezelf komen. Ik zorg altijd voor anderen, hier wordt er voor mij gezorgd. Heerlijk, ze wassen zelfs je voeten.’

De Engelse is professioneel nanny van beroep – ‘Het verschil met een au pair? Zo’n 400 pond per maand’ – en een regelmatige bezoekster van wellnesscentra. ‘Ik leid het leven van een expat, heb bij welgestelde werkgevers gewoond in Hongkong en Barcelona. Dus ik heb al heel wat kuuroorden gezien. Toen ik zeven jaar geleden in Nederland kwam wonen was hier nog bijna niets op dat gebied. Ik ben toen wel eens naar Thermae 2000 gegaan, in Limburg.’ Ze lacht: ‘Daar dacht ik een lekkere massage te krijgen, werd ik afgerost met een takkenbos. Misverstandje.’ Maar nu, zegt ze, ziet ze een steeds groter aanbod aan luxe spa’s en beautycentra, zeker in Amsterdam. ‘Ik ga zeker vier keer per jaar een dagje. Even de wereld stopzetten, even tijd en aandacht voor mezelf. Ik werk twaalf uur per dag. Dit is mijn manier om te ontspannen.’

Een luxe én een noodzaak, zegt Corinne Staal (61), dat is een bezoek aan de Dayspa voor haar. ‘Ik heb jarenlang voor mijn moeder gezorgd, die nu naar een verpleeghuis gaat. Ik werk, ik heb mijn huishouden – soms voel ik me net een elastiek dat al te lang is uitgerekt. Vandaar dat ik regelmatig hier kom voor een massage of een voetreflexbehandeling. Ik heb het echt nodig om gezond te blijven.’

Gelukservaring

Van welvaart via welzijn naar wellness – die ontwikkeling ziet psycholoog en onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau Cretien van Campen in de Nederlandse samenleving sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw. Na de oorlog stond de wederopbouw en daarmee de toenemende welvaart voorop. Vanaf de jaren zeventig voerde het begrip welzijn de boventoon in onderzoeken en overheidsbeleid; sociale netwerken, persoonlijke ontwikkeling en een goede leefomgeving werden belangrijker. En nu streven we naar wellness: niet alleen lichamelijke, maar ook geestelijke gezondheid, in balans zijn, ‘lekker in je vel zitten’. Voor het individu wel te verstaan, want het ‘ik’ staat voorop bij deze behoefte die veel verder gaat dan een overwaaiende trend.

Van Campen bekeek wat Nederlanders antwoordden op de vraag: wat is het allerbelangrijkst in uw leven? Opvallend is dat het belang van ‘een goed huwelijk en gezin’ vanaf de jaren zeventig afnam en dat ‘een goede gezondheid’ nu onbetwist op één staat. Gezondheid lijkt haast synoniem voor geluk; uit onderzoek van het SCP (2004) blijkt dat onder mensen die zich (zeer) gezond voelen 87 procent zeer tot buitengewoon tevreden met het leven is, terwijl van de mensen met een slechte gezondheid slechts 38 procent tevreden is met het leven. En de welvaart? Die heeft inmiddels bijna een slechte naam, met welvaartsziekten als overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten

Van Campen: ‘We zijn de laatste decennia steeds langer en harder gaan werken in een steeds drukker wordende wereld. Mensen snakken naar rust en ontspanning. De overheid hamert wel op gezond leven, maar doet dat voornamelijk met allerlei ge- en verboden: we moeten minder drinken, eten, roken en meer bewegen. De vrije markt echter biedt producten en diensten waarbij de nadruk op genieten ligt. Dat is natuurlijk veel aantrekkelijker. Voor een directe gelukservaring is het hier en het nu van belang. Even een kop koffie, een wandelingetje in de pauze. Stoppen met rennen, genieten van het moment.’ En dat hoeft wat hem betreft niet in een wellnesscomplex plaats te vinden. ‘Dan ga je weer tijdsdruk inbouwen door naar zo’n kuuroord te rijden. En we hebben al zo weinig tijd.’

Verantwoord genieten

Onze hoeveelheid vrije tijd is sinds de jaren tachtig gestaag teruggelopen, zegt ook hoogleraar Vrijetijdswetenschappen aan de universiteit van Tilburg Hans Mommaas. En omdat we die schaarse vrije tijd optimaal willen beleven en het ontspannen niet zomaar aan het toeval overlaten, is wellness een vast onderdeel van de vrijetijdsindustrie geworden. Dat betekent dat het kuuroord concurreert met de strandwandeling en de koopzondag, al moeten wellnesscentra er wel voor waken geen pretparken te worden, waarschuwt hij. ‘Dat zou haaks staan op de waarden die ze willen uitdragen: rust, verantwoord genieten, kwaliteit van leven.’ Anderzijds: grootschalige wellnesscomplexen zullen een steeds groter stempel gaan drukken op de openbare ruimte, zegt hij. ‘Ooit was kuren voorbehouden aan een kleine elite, nu neemt het massale vormen aan. Maar ook vroeger hoorde vertier erbij. Denk maar aan de casino’s en de theaters in badplaatsen aan de kust.’

Diverse regio’s in Nederland zien de inkomsten, de werkgelegenheid en de aantrekkingskracht voor de streek – die gepaard gaan met de wellnessindustrie – graag komen. Valkenburg werkt aan een wellnessboulevard, Gelderland en Overijssel profileren zich met een website en een serie arrangementen als dé wellnessregio van Nederland en de gemeente Haarlemmermeer heeft de rode loper uitgerold voor Thermen Holiday, vertelt Tonny Gajadin van het saunacomplex.

De branche is volwassen aan het worden, zegt trendwatcher Hilde Roothart. En raakt dus gesegmenteerd: er is aanbod voor elke doelgroep. De een eet graag een sateetje in een als kuuroord vermomd attractiepark, de ander laat de voeten insmeren met rosemary mint gel van Aveda in de duurbetaalde privacy van een kleine, luxe spa in Amsterdam-Zuid. Roothart: ‘Het is vaak een kwestie van sociaal niveau welk concept je kiest. Voor de voorhoede komt na wellness nu well being; meer bezinnen, bewuster consumeren. Die boekt bijvoorbeeld een weekend in een klooster.’ Dat er dan ook wel een beetje mooi moet uitzien, graag: ‘Design speelt een belangrijke rol in deze trend – het moet niet te calvinistisch worden. Genieten staat voorop.’

Meer over