NIEUWSMILJOENENCLAIMS

Miljoenenclaims voor schade door coronabeleid zijn al in de maak

Advocatenbureaus lopen zich al warm om veel geld te gaan verdienen aan schadeclaims. Ze adverteren er zelfs al mee. Coronamaatregelen die regeringen nemen kunnen voer zijn voor miljoenenclaims van internationale investeerders. De VN waarschuwt regeringen daar alert op te zijn.

Schoolkinderen dragen mondkapjes in de les in een lokaal op het Claude Debussy college in Angers, Frankrijk.Beeld AFP

Terwijl zorgwerkers en regeringen nog druk zijn om de gevolgen van covid-19 in te perken, zijn grote advocatenkantoren al met een heel ander aspect van het virus bezig: de voorbereiding van schadeclaims tegen regeringen. Unctad, de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling, waarschuwt in een onlangs gepubliceerd rapport dat sommige maatregelen tegen corona regeringen kunnen blootstellen aan schadeclaims op grond van bilaterale investeringsverdragen.

In die bilaterale investeringsverdragen worden de buitenlandse investeringen uit het ene land beschermd in het andere. Voor het beslechten van conflicten is een procedure uitgedacht, ISDS (de Engelse afkorting van Investeerder-Staat Conflictbeslechting). In die procedure zetten de twee kemphanen voor elk conflict apart een privaat tribunaal op. De uitspraak van zo’n arbitragetribunaal is in principe bindend.

Extreem hoge claims

ISDS heeft geen beste naam. De procedures zijn ondoorzichtig, de uitspraken vaak tegenstrijdig aan elkaar, en het is een rechtsgang waar alleen buitenlandse investeerders toegang toe hebben. De schadeclaims zijn vaak extreem hoog, al zijn de uitspraken meestal veel matiger. In modernere investeringsverdragen, zoals het Europees-Canadese verdrag Ceta (waarover de Eerste Kamer vandaag een hoorzitting houdt) is ISDS vervangen door een meer transparante vorm, met een internationale hof in plaats van ad-hoc-tribunalen.

Vandaag publiceren twee ngo’s, Transnational Institute en Corporate Europe Observatory, een inventarisatie van aanprijzingen van claim-mogelijkheden door advocatenkantoren. Volgens het Italiaanse kantoor ArbLit gaat er zeker geclaimd worden. In een juristenblad schrijft een van zijn advocaten: ‘Zodra de noodsituatie voorbij is, kunnen regeringen claims verwachten van buitenlandse investeerders, op grond van een of ander toepasselijk bilateraal investeringsverdrag.’ En het Amerikaanse kantoor Ropes & Gray schrijft: ‘Voor bedrijven met buitenlandse investeringen kunnen investeringsverdragen een krachtig middel zijn om verliezen als gevolg van covid-19-maatregelen te verhalen of te voorkomen.’ Dat advocatenkantoren geïnteresseerd zijn in het starten van ISDS-procedures, is geen verrassing: zij kunnen in dergelijke procedures rekeningen schrijven van soms tientallen miljoenen euro’s.

Claimkansen

De onderzoekers schetsen tien scenario’s van situaties die door de claimindustrie worden aangeprijsd als kansrijk. Zo besloot de regering van El Salvador dat mensen die de rekening van waterleidingbedrijven niet kunnen betalen, tijdelijk niet mogen worden afgesloten, omdat water cruciaal is bij de bestrijding van covid. Maar sommige waterleidingbedrijven zijn van buitenlandse investeerders, en hun investering worden beschermd door een investeringsverdrag. Claimkansen, dus, schrijft advocatenkantoor Hogan Lovells.

Andere regeringen, waaronder de Spaanse en de Ierse, namen tijdelijk de controle over in particuliere ziekenhuizen. Advocatenkantoor Quinn Emanuel beschrijft die actie als ‘indirecte onteigening’, een goede grond voor vette claims.

Sommige landen schoven patenten op medicijnen en medische apparaten deels terzijde. Sommige troffen maatregelen om de kosten van getroffen mensen in de hand te houden door betalingen voor energie, hypotheek, huur of water uit te stellen. Dat is een vorm van onteigening, schrijft ArbLit, en dus grond voor claims. En mocht er straks maatschappelijke onrust ontstaan als gevolg van de covid-maatregelen, dan heeft de regering kennelijk niet genoeg gedaan om de veiligheid te garanderen. Ook dat is claimbaar, volgens het Britse kantoor Volterra Fietta.

Geen hausse

Marielle Koppenol-Laforce, hoogleraar internationaal privaatrecht en soms zelf betrokken bij ISDS-procedures, denkt niet dat er een hausse aan claims komt. Europese landen onderling hebben dergelijk investeringsverdragen namelijk al niet meer. En zij vraagt zich af: ‘Gaan dergelijke tribunalen een staat veroordelen wegens maatregelen tegen corona? Ik denk dat dat alleen gebeurt als die maatregelen erg ondoordacht zijn, of duidelijk een ander doel dienen. Zo las ik dat Oezbekistan bedrijven had genationaliseerd, officieel wegens corona, maar dat lijkt me erg gezocht. De kans dat een claim dan wordt gehonoreerd, lijkt me zeker aanwezig.’ Ook de waterleidingclaim tegen El Salvador lijkt haar niet kansloos. ‘Als een regering op die manier het probleem op het bordje van een particulier bedrijf deponeert, zonder enige vorm van overleg of compensatie, dan maak je je wel kwetsbaar.’

Alessandra Arcuri , hoogleraar internationaal recht aan de Erasmus Universiteit, maakt zich wel grote zorgen. Zij wijst erop dat sommige deskundigen pleiten voor een moratorium op dergelijke covid-claims, onder wie de Belgische rechtsgeleerde Olivier de Schutter en Jeffrey Sachs (die naam maakte als adviseur bij de transitie van communistische landen naar het kapitalisme). Terecht, schrijft ze in een mail. ‘Het risico bestaat dat regeringen afzien van noodzakelijke maatregelen omdat ze bang zijn voor schadeclaims.’

Meer over