Milities zaaien opnieuw angst in Oost-Timor

Oost-Timor verkeert opnieuw in de greep van de angst. Na het grotendeels vreedzaam verlopen referendum over onafhankelijkheid verschenen gisteren overal bewapende en onbewapende leden van de pro-Indonesische milities op straat....

In het dorpje Gleno belette de lokale militie 150 VN-medewerkers naar de hoofdstad Dili te vertrekken. De politie greep pas in toen de VN een helikopter hadden gestuurd en aandrongen op assistentie.

Aanvankelijk wilden de militieleden alleen een achttal buitenlandse medewerkers laten gaan. De rest van de groep, bestaande uit Timorees personeel, moest achterblijven. Na zes uur onderhandelen gaven ze uiteindelijk toestemming voor het vertrek van het hele konvooi.

Beschuldigingen dat de VN zich partijdig opstelden tijdens het referendum van maandag vormden de reden voor de actie. Gevreesd wordt dat de milities de komende dagen nog meer aanvallen op de circa vierduizend leden tellende lokale staf van de VN zullen ondernemen.

Ook in en rond Dili beheersten militieleden het straatbeeld. Auto's werden aangehouden en doorzocht. Bij het vliegveld en de haven joegen ze Timorese burgers de stuipen op het lijf in een poging hen te weerhouden van vertrek. Ze versperden de toegang tot de haven en schoten in de lucht tijdens de inscheping van een lijndienst. Diverse passagiers durfden het haventerrein niet op en keerden terug naar huis.

Op het vliegveld liepen militieleden vrij rond in normaal alleen voor passagiers toegankelijke gebieden zoals de vertrekhal en de landingsbaan. Timorezen werden geprest om rechtsomkeert te maken. Enkelen deden dat ook. Sommigen waren in tranen. Een man van middelbare leeftijd vertelde dat zijn bagage door een militielid uit de vertrekhal naar buiten werd geschopt. 'Hij porde me in de zij en verbood me te vertrekken. Gelukkig zag ik een lid van de veiligheidsdienst met wie ik goed bevriend ben. Door zijn ingrijpen kon ik doorlopen. Maar anderen waren minder gelukkig. De politie stond erbij, maar deed niets.'

De waarnemend commandant van de PPI, de overkoepelende organisatie van de milities, Eurico Gutteres, verklaarde dat de blokkade was bedoeld om te voorkomen dat 'de Oost-Timorese politieke elite' het eiland verlaat. Hij vreest dat na de bekendmaking van de uitslag van het referendum in Oost-Timor eenzelfde situatie ontstaat als in 1975. Toen brak na het vertrek van Portugal, dat het halve eiland meer dan driehonderd jaar had overheerst, een burgeroorlog uit, gevolgd door een invasie van Indonesië.

Tijdens de oorlog en de jaren erna kwamen naar schatting tweehonderdduizend Timorezen om het leven als gevolg van geweld, ziekte en hongersnood. Volgens Gutteres heeft alleen het arme deel van de bevolking daaronder geleden omdat de politieke elite, die verantwoordelijk was voor de problemen, zich op tijd uit de voeten maakte. Hij vindt dat de huidige politieke leiders verantwoording moeten afleggen voor de chaos van dit moment.

Ook uit andere delen van Oost-Timor kwamen berichten over geweld en intimidatie. Volgens het persbureau AP schuimden honderden zwaarbewapende militieleden de straten af in het dorpje Hera, 16 kilometer ten zuiden van Dili, op zoek naar activisten van de onafhankelijkheidsbeweging. De Indonesische televisie meldde dat milities in het stadje Maliana, nabij de grens met West-Timor, studenten hebben aangevallen. Geruchten over mogelijke doden konden niet worden bevestigd.

De terugkeer van de milities werpt een schaduw over het succes van het referendum. VN-woordvoerder David Wimhurst deelde gisterochtend trots mee dat de opkomst bijna 99 procent bedroeg, een percentage dat de stoutste verwachtingen overtreft.

De VN hadden ook tegenslag op het politieke front. De eerste vergadering van de door de VN geïnitieerde verzoeningsraad liep nog voor aanvang uit op een mislukking. De raad zou moeten bestaan uit tien pro-Indonesische leden, tien voorstanders van onafhankelijkheid en vijf door de VN benoemde onafhankelijken. Enkele tegenstanders van de onafhankelijkheid weigerden vlak voor de vergadering hun medewerking. Zij beschuldigen de VN van partijdigheid.

De roep om een gewapende VN-vredesmacht klinkt steeds luider. De speciale VN-afgezant voor Oost-Timor, Jamsheed Marker, maakte maandag al duidelijk dat de Veiligheidsraad daar vooralsnog weinig voor voelt. De VN rekenen nog steeds op de belofte van Jakarta dat de politie de situatie in de hand houdt.

Meer over