Militante Chinezen geven stemlozen stem

Voorafgaand aan de tentoonstelling Fuck Off 2 - activistische Chinese kunst - gaven de conservatoren een rondleiding. Mede-samensteller Ai Weiwei was er bij via de iPad: 'Ai, hoor je me?!'

AMSTERDAM - Het geluid doet moeilijk. Ingespannen kijkt conservator Mark Wilson naar zijn iPad. Daarop produceert Ai Weiwei - sik, T-shirt, achterover leunend als in een hangmat - klankloze woorden. 'Ai, hoor je me?', vraagt Wilson, 'Ai!?' Tegen een assistent: 'Volgens mij gaat er iets mis.'

Die verdraaide techniek. Ruim anderhalf jaar werkte Wilson aan Fuck Off 2, een tentoonstelling in het Groninger Museum van 37 Chinese kunstenaars, de meesten jong en militant, en net vandaag, op de ochtend van de opening, nu hij uitgerust met iPad met Skype zijn beroemde, in Peking gestationeerde en door de Chinese overheid tot huisarrest veroordeelde collega-conservator voor een salomonsoordeel door de expositie leidt - juist nu lijkt die hem in de steek te laten. Lijkt - want het euvel duurt maar enkele seconden. Knopjes worden ingedrukt, het volume gaat omhoog, en hoor: Weiwei heeft zijn stem terug. Een welluidende stem. 'Ik versta je duidelijk, Mark!'

Een uurtje later geven Wilson en Feng Boyi, de tweede gast-conservator van de tentoonstelling, en sinds begin jaren negentig bevriend met Weiwei, de verzamelde pers een rondleiding. Er zijn participerende kunstenaars. Een tolk vertaalt. Chinezen worden gefotografeerd door Nederlanders die weer gefotografeerd worden door Chinezen. Een droste-effect van camera's.

De voorbereiding van de tentoonstelling, vertellen de conservatoren, had veel voeten in de aarde - logistieke voeten.

Wilson: 'Sommige kunstenaars trokken zich terug vanwege problemen met de overheid, en het was lastig om de werken langs de grens te krijgen; grappig genoeg waren de video's met seks het makkelijkst.'

En dan was er nog de, op z'n zachtst gezegd, prozaïsche titel: 'Voor de zekerheid hadden we het project tijdelijk omgedoopt tot Double Happiness.'

Denken ze dat Fuck Off 2 op dit moment in China had kunnen plaatsvinden?

Boyi lacht. 'Onmogelijk.'

Dat wil je geloven. Het werk in Fuck Off 2 - films, fotografie, installaties van speelgoed, een berg uitgekookte Coca-Cola - is activistisch met een hoofdletter A: agressief, provocatief, soms domweg ranzig: Boyi: 'Fuck Off (in 2000, red.) ging over de perversiteit van de Chinese kunstmarkt; het was een aanval op de gouvernementeel ingekapselde kunst van de Shanghai Biënnale.

Fuck Off 2 mikt breder. Het is een aanklacht tegen het gehele Chinese systeem: het gebrek aan vrijheid, de pulpcultuur. Daarom, zegt Boyi, tonen ze naast kunstwerken ook verhalen van gewone burgers.

De conservator loopt naar een tafel gevuld met papier: treinkaartjes, rekeningen, afschriften, telefoonkaarten. 'Dit zijn de onkosten die Wu Haying, een vrouw uit Fuqing, over een periode van twaalf jaar maakte om haar van een aanslag verdachte, maar zonder sterk bewijs vastgehouden, broer vrij te krijgen. Door al dit materiaal - slechts een fractie van het geheel - te tonen, wordt het verhaal heel tastbaar. De tentoonstelling geeft de stemlozen een stem.'

Het probleem, kun je tegenwerpen, is de slagkracht: hoe groot is het effect van een tentoonstelling in Groningen?

Boyi knikt: 'Niemand heeft de illusie dat ze de communistische partij kan veranderen. Wél kan een tentoonstelling - mede via Twitter en de globale kunstgemeenschap - de publieke opinie beïnvloeden.' Daarbij, zegt hij, is Groningen niet per se het eindstation: 'De tentoonstelling is af. We kunnen haar laten zien waar we willen. Als het aan mij ligt, reist ze door naar andere musea. Fuck Off 2 in het MoMA in New York? Geweldig!'

Overigens was Ai Weiwei zeer tevreden over de inrichting van de expositie.

AI WEIWEI

Ai Weiwei (Peking, 1957) is een conceptuele kunstenaar, schrijver en activist. Hij was de zoon van Ai Quing, een beroemde dichter en werkte twaalf jaar in New Yor, onder meer als timmerman en schoonmaker. Hij exposeerde in Tate Modern, Londen en Haus der Kunst, München en werkte met architectenbureau Herzog & De Meuron aan het ontwerp van het Nationaal Stadion in Peking. In 2011 werd hij door de Chinese overheid gearresteerd voor belastingontduiking - sindsdien mag hij het land niet uit. Onlangs bracht hij een heavy metalnummer uit: Dumbass.

undefined

Meer over