Milieujaarverslag Shell oogst tot nog toe vooral kritiek

Shell heeft met zijn eerste milieujaarverslag het tegenovergestelde bereikt van wat het wilde. Milieu-organisaties en kritische Britse aandeelhouders noemen het dinsdag gepubliceerde verslag een pr-stunt en vinden dat het olieconcern zijn huiswerk beter had moeten doen....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Volgende week, tijdens de jaarlijkse vergadering van aandeelhouders, zullen de critici Shell het vuur na aan de schenen leggen. Een Britse groep beleggers, vertegenwoordigd door Pensions & Investment Research Consultants (Pirc), hoopt dat de aandeelhouders dan een resolutie aannemen waardoor de onderneming zich verplicht aan hogere eisen te zullen voldoen.

Anderen geven Shell het voordeel van de twijfel en stellen dat het milieujaarverslag in ieder geval een begin is. De onderneming heeft er tenslotte lang over gedaan. Andere bedrijven in de vervuilende sector, zoals de chemiebedrijven Akzo Nobel en DSM, hebben al twee of drie van dit soort werken op hun naam staan.

Uit het verslag van Shell blijkt dat het de onderneming de laatste jaren nauwelijks is gelukt de uitstoot van vervuilende stoffen te reduceren. Het opvallendst is dat van de 105 miljoen ton kooldioxide - de stof die verantwoordelijk is voor het broeikaseffect - die het in 1996 uitstootte, 44 miljoen afkomstig was van het affakkelen van restgassen. Daarvan vond het grootste deel plaats in Nigeria.

Het is goed dat Shell dit soort negatief nieuws naar buiten durft te brengen, geven alle critici toe. Maar er ontbreken twee essentiële punten aan het milieujaarverslag: een externe audit - een soort accountantsverklaring - en doelstellingen voor de toekomst.

De onderneming stelt dat externe toetsing van het verslag onmogelijk is door het ontbreken van breed geaccepteerde, internationale standaarden voor milieujaarverslagen. Milieujaarverslagen van verschillende bedrijven kunnen daardoor nog niet vergeleken worden zoals dat wel kan met financiële jaarverslagen.

Pirc wijst echter op de audit door het accountantsbureau Ernst & Young van het milieujaarverslag van het Britse olieconcern British Petroleum. Volgens Greenpeace zijn er bovendien milieu-adviesbureau's die kunnen toetsen.

H. van Luijk, hoogleraar Bedrijfsethiek aan de Universiteit Nijenrode, werkt momenteel met Britse en Deense instituten aan een internationale standaard voor de sociale en ethische normen waar bedrijven zich aan zouden kunnen spiegelen. Ook P. Sprengers, voorzitter van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling, zal zich bemoeien met het opstellen van uniforme regels voor milieujaarverslagen.

Van Luijk stelt dat het milieujaarverslag van Shell dan wel niet ge-audit is, maar dat het wel een norm geeft voor de toekomst. Het volgende milieujaarverslag kan dan vergeleken worden met dat over 1996. Overigens is het nog niet zeker of Shell elk jaar een milieujaarverslag zal publiceren.

'Het zijn mooie woorden maar we moeten eerst zien waar het heen gaat', aldus M. Lodewijkx van Greenpeace. De onderneming lijkt de klok te hebben horen luiden maar niet te weten waar de klepel hangt. 'Het is het zoveelste stapje in een reeks van zetten nadat ze op hun bek zijn gegaan met de Brent Spar en het drama in Nigeria. Dat heeft ze geleerd dat ze anders in de maatschappij moeten staan. Maar ze worstelen nog steeds met het begrippenkader.'

In het milieujaarverslag noemt Shell klimaatverandering zorgelijk en het gebruik van duurzame energiebronnen noodzakelijk, maar het bedrijf trekt geen consequenties. 'Het afremmen van het gebruik van fossiele brandstoffen zou duidelijk bedrijfsmatige implicaties hebben voor Shell', schrijft de onderneming zelfs.

Dit soort uitlatingen stemmen Lodewijkx wantrouwig: 'Ze hebben de afgelopen jaren meerdere keren gezegd dat ze de vermindering van CO2-uitstoot willen bevorderen.'

De plannen van het olieconcern om de uitstoot van CO2 van de raffinaderij in Pernis te verminderen door het vrijkomende broeikasgas op te vangen en in de grond te injecteren kunnen dan ook niet rekenen op de sympathie van Greenpeace. Shell zou bij de Nederlandse overheid steun gevraagd hebben voor een haalbaarheidsstudie naar de ondergrondse opslag van kooldioxide. Diverse milieuorganisaties zijn bereid het plan onder voorwaarden te steunen. Maar Greenpeace ziet meer in investeringen in het verminderen van uitstoot.

In het milieujaarverslag staat niets over de omvang van investeringen in duurzame energie. 'Ik weet wel waarom ze dat niet melden; omdat het een futiel bedrag is, zeker als je het afzet tegen de miljardenomzet die ze jaarlijks maken', aldus Lodewijkx.

Meer over