'Mijn dochters zijn als bloemen, ze verwelken in de zon'

De piepjonge Iraanse regisseuse Samira Makhmalbaf zocht twee meisjes op die elf jaar lang door hun vader opgesloten werden in een kamer....

Samira Makhmalbaf - de oudste dochter van de befaamde Iraanse filmmaker Mohsen Makhmalbaf - zag bij haar tante een televisiereportage over een man die zijn twee dochters elf jaar lang bij zijn blinde echtgenote opsloot, als hij ging bedelen of boodschappen moest doen. Omdat het verhaal door haar hoofd bleef spoken, besloot ze er een film over te maken. 'Je kunt het negeren en vervolgens vergeten, of je kunt er wat mee doen.' Het resultaat is De appel, een in elf dagen opgenomen semi-documentaire reconstructie van een daad uit liefde.

Op achtjarige leeftijd speelde Samira Makhmalbaf mee in haar vaders film The Cyclist. Toen ze vijftien was, ging ze van school, omdat ze vond dat meisjes daar als tweederangs burger werden behandeld. Ze volgde drie jaar privé-onderwijs in film en kunst, maakte twee korte films en was regie-assistent bij haar vaders nieuwste film De stilte. 'Ik heb de liefde voor film van mijn ouders meegekregen. Toen ik geboren werd, maakte mijn vader al films en mijn moeder hielp hem daarbij. Zij was altijd de eerste die zijn werk te zien kreeg, de eerste waar hij zijn plannen tegen vertelde. En ik keek en luisterde aandachtig.'

De nu negentienjarige Samira Makhmalbaf sprak veel over haar plannen voordat ze De appel maakte. 'Ik wilde van iedereen horen wat ze ervan vonden, maar al snel bleek dat het onderwerp voor niemand zo belangrijk was als voor mijzelf.' Haar vader was bezig met De stilte en de camera, licht en filmrollen stonden nog bij hun thuis. 'Ik smeekte hem of ik de spullen kon gebruiken om een korte film te maken. Ik was van het begin af aan van plan een lange speelfilm maken, maar het leek me beter om te zeggen dat ik een korte film wilde maken.'

Nadat haar vader toestemde, benaderde ze Ghorbanali Naderi, de vader van de meisjes Masoemeh en Zahra, die nadat de reportage op televisie te zien was geweest van alle kanten belaagd werd. 'Ik wilde zijn beweegredenen en motieven leren kennen, maar moest eerst zijn vertrouwen zien te winnen. De eerste keer dat ik hem sprak, had hij geen idee wat hij verkeerd had gedaan. Zijn blinde vrouw kon toch onmogelijk op de meisjes passen? Hij moest zijn dochters beschermen tegen de gevaarlijke buitenwereld en daarom sloot hij ze op.

'Naderi was boos om alle commotie en blij dat er eindelijk naar hem geluisterd werd. Daarom werkte hij mee, niet omdat hij de films van mijn vader kende of zo iets. Naderi is een beperkte man die nog nooit een film gezien heeft, erg traditioneel met diepgewortelde religieuze opvattingen.'

Samira Makhmalbaf vroeg de vader en de buurtbewoners die de gezondheidsdienst hadden gewaarschuwd het drama nog eens na te spelen. Daarnaast bedacht ze, samen met haar vader, een aantal scènes. Ze gaf de meisjes wat - symbolische - voorwerpen (een spiegel, een appel en een horloge) en filmde vervolgens hun reacties. 'De meisjes wisten niet wat acteren was, ze konden niet praten en waren motorisch gestoord. Ze waren bijna niet in leven, hadden meer van een stoel of een tafel dan van een mens, wat logisch is, want ze waren elf jaar lang niet in aanraking geweest met andere mensen. Aan het begin van de opnamen hadden ze alleen hun instincten, en die probeerde ik te prikkelen. En dat is gelukt, want gaandeweg zie je ze opbloeien.'

Het verhaal mag zich dan afspelen in Teheran, en de daden en ideeën van de hoofdrolspelers mogen dan voortkomen uit hun Iraanse opvoeding en achtergrond, toch is De appel volgens Makhmalbaf een universele film. 'Overal ter wereld hebben vrouwen minder kansen dan mannen. Ze hebben minder mogelijkheden om zich te ontwikkelen en minder mogelijkheden om te communiceren. Als zijn kinderen jongens waren geweest, had hij ze wel op straat laten spelen en was dit nooit gebeurd. Daar gaat De appel over. Contact en communicatie zijn nodig om mens te zijn.'

Makhmalbaf ziet de twee meisjes Masoemeh en Zahra nog steeds. 'Het gaat iedere dag beter met hen. Ze wonen bij een andere familie, gaan naar school en kunnen al een beetje lezen en schrijven. In een jaar tijd zijn ze compleet veranderd.' Voor de ouders blijkt het moeilijker om te veranderen. 'Ik denk vaak aan de eerste keer dat hij de deur op slot deed. Toen was hij niet van plan om dat elf jaar lang te doen. Mijn dochters zijn als bloemen, zegt hij, ik mag ze niet aan de zon blootstellen want dan verwelken ze. Volgens mij heeft de vader zeker geen hart van steen, maar ik sluit niet uit dat hij het een volgende keer weer zal doen.'

Meer over