RECONSTRUCTIE

Migratie zorgt voor 'akelige, onprettige en soms smerige' Eurotop

Als voorzitter Juncker van de Europese Commissie publiekelijk en omstandig zijn gesprekspartner begint te knuffelen, weet je dat het hommeles is. De omhelzing met EU-president Tusk vrijdag half vier 's ochtend was dan ook om de spanning over het migratiedebat te ontladen. De Pool was er fysiek onwennig onder.

Marc Peeperkorn
Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker spreekt de pers toe tijdens een persconferentie aan het einde van de eerste dag van de Eurotop in Brussel. Beeld anp
Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker spreekt de pers toe tijdens een persconferentie aan het einde van de eerste dag van de Eurotop in Brussel.Beeld anp

Zes uur spraken de 28 regeringsleiders, Juncker en Tusk over de opvang van migranten in Europa. 'Het grootste probleem voor Europa in mijn jaren als kanselier', zei Merkel na afloop van het debat. De lakmoestest ook voor Europa: dat het meer is dan een markt met een munt, dat het de daad bij het woord voegt als om mensenrechten, veiligheid en solidariteit gaat. Maar in de nacht van donderdag op vrijdag ontaardde het debat volgens betrokkenen in een 'akelige, onprettige en soms smerige' ruzie.

'Het was een clash tussen het oude en het nieuwe Europa', zegt een EU-ambtenaar. Tussen Oost-Europese landen die niets van Brusselse asielquota willen weten en de Midden- en Zuid-Europese lidstaten die bereid zijn dit te accepteren (Nederland, Duitsland) of door de asielvloed op hun kusten er om vragen (Italië en Griekenland). Maar het was ook een aanvaring tussen Juncker die de Commissie als aanjager ziet en Tusk die alle regeringsleiders tevreden moet houden en daarbij niet vergeet dat hij Pool is.

Zere been

De Italiaanse premier Renzi schoot uit zijn slof. 'Als dit jullie idee is van Europa, houd het dan maar!' beet hij zijn Oost-Europese collega's toe. 'Of jullie tonen solidariteit óf dit is puur tijdverlies.' Dat liet de Litouwse president Grybauskaité niet op zich zitten. 'Waarom zet je een pistool tegen mijn hoofd over zo'n heikel onderwerp?' wierp ze de Italiaan voor de voeten.

Renzi maar ook andere premiers wreven hun Poolse, Tsjechische, Letse, Litouwse en Estse collega's onder de neus steeds de mond vol te hebben van solidariteit bij de verdeling van het EU-budget (zij meer geld) maar niet thuis geven als Italië en Griekenland om solidariteit vragen bij de opvang van asielzoekers. Het knetterde, gaf Tusk na afloop toe. 'Het was een van de moeilijkste toppen die ik heb meegemaakt.'

De Oost-Europese en Baltische lidstaten keerden zich ook tegen Juncker. Die wist toch dat de leiders geen in Brussel opgestelde asielquota zouden accepteren? Dat hadden ze hem eind april duidelijk gemaakt dus waarom verziekte hij de avond door toch met de verplichte herverdeling van 40 duizend in Italië en Griekenland verblijvende asielzoekers te komen?

Dat was tegen het zere been van Juncker. 'Je m'en fou!' antwoordde hij de leiders, het kan me niets schelen. Hij stond pal voor het initiatiefrecht van de Commissie en zwaaide met het Europees Verdrag dat hem het recht geeft asielquota voor te stellen als de nood in sommige landen te hoog wordt. 'Ik ben meer geïnteresseerd in het welzijn van 40 duizend vluchtelingen dan in de mening van 28 leiders.'

Matteo Renzi, premier van Italië. Beeld anp
Matteo Renzi, premier van Italië.Beeld anp

Bescheiden resultaat

Vervolgens kreeg hij aan de stok met Tusk over hoe in de conclusies van de top de woorden 'verplicht' en 'vrijwillig' vermeden konden worden en de herverdeling van de 40 duizend asielzoekers niet uit beeld verdween. Als gevolg van dit alles werd de met spanning tegemoet geziene Brexitdiscussie met de Britse premier Cameron een vrolijke reclameonderbreking van de migratiediscussie.

'Een bescheiden resultaat', noemde Juncker het compromis waarop de leiders zich rond drie uur 's ochtends konden verenigen: de EU-landen beloven plechtig alles op alles te zetten het streefgetal van 40 duizend te halen, zonder de stok der dwang. 'Het geeft aan dat Europa niet altijd in staat is de ambitieuze doelen te bereiken die het zichzelf stelt.'

Juncker toonde zich geenszins uit het veld geslagen. Integendeel, hij kondigde de volgende 'oorlog' met de regeringsleiders alvast aan: een nieuw voorstel, eind dit jaar, dat de spreiding van asielzoekers niet alleen verplicht maakt maar ook automatisch (dus zonder verdere goedkeuring door de lidstaten) als de migrantenstroom te groot wordt.

Meer over