Analyse

Migrantenkaravaan stuit op dichte grenzen, de erfenis van Trump

In de Guatamalteekse stad Vado Hondo wordt de migrantenkaravaan tegengehouden door ordetroepen. Beeld AFP
In de Guatamalteekse stad Vado Hondo wordt de migrantenkaravaan tegengehouden door ordetroepen.Beeld AFP

De migrantenkaravaan die afgelopen week vanuit Honduras koers zette richting het Amerika van Joe Biden, stuitte dit weekend op het gemilitariseerde migratiebeleid in de eigen regio. Biden belooft een nieuwe migratiepolitiek, maar in Midden-Amerika leeft de harde lijn van Trump voort.

Joe Biden had er zelf voor gewaarschuwd tijdens een persconferentie eind december: ‘Als we zeggen dat we meteen stoppen met de huidige asielregels, hebben we zometeen twee miljoen mensen aan de grens.’ Amper drie weken later vertrok vanuit Honduras een karavaan van naar schatting negenduizend mensen richting de VS.

‘Hoop is het laatste wat je verliest’, zei de Hondurees Denis (33) maandag tegen de Spaanstalige Amerikaanse nieuwszender Univision. Samen met duizenden anderen was hij gestrand in Guatemala op zo’n 50 kilometer van de Hondurese grens. De migranten werden zondag hardhandig tegengehouden door het Guatemalteekse leger, dat traangas afvuurde en met wapenstokken op hen insloeg.

Twee keer probeerde Denis de afgelopen jaren om met een karavaan de VS te bereiken. Nieuwe hoop bracht hem tot een derde poging: ‘We geloven dat ze dit keer naar ons zullen luisteren, dat zijn regering ons binnen zal laten.’ Maar terwijl Bidens regering woensdag op haar eerste dag meteen de scherpste randen van Trumps migratiebeleid aanpakt, zit Denis nog langs de weg in Guatemala.

Circa de helft van de karavaan is nog in een uitputtingsslag verwikkeld met het leger, zegt Manfredo Marroquín van de activistische stichting Acción Ciudadana vanuit Guatemala-Stad. ‘Het leger wacht tot de migranten het opgeven.’ De Guatemalteekse president Alejandro Giammattei, een rechtse hardliner, voert Trumps strenge migratiepolitiek uit, stelt hij. ‘Onder enorme druk van Trump accepteerde de noordelijke driehoek (Guatemala, El Salvador en Honduras, red.) de status van veilig derde land. Tegelijkertijd verstevigden ze hun migratiecontroles.’

Uitruil

Het afgelopen jaar ontving Guatemala als ‘veilig land’ (een lachwekkende status, zeggen experts) een kleine duizend gedeporteerde migranten. Sinds half december geldt het label ook voor El Salvador. Honduras tekende eenzelfde deal met Trump, maar de uitwerking duurde langer dan Trumps termijn.

Er is sprake van een cynische uitruil, stelt de Guatemalteekse activist. ‘Deze regeringen zijn zeer verweven met de drugshandel.’ De rechtse presidenten van de drie Centraal-Amerikaanse landen doen het ‘vuile werk’ zodat de VS zich niet bemoeien met hun malafide praktijken, zegt Marroquín. Ze zien Biden daarom met wantrouwen tegemoet: ‘De Democraten vinden regionale ontwikkeling en bestrijding van corruptie wel belangrijk.’

Migranten uit Honduras in El Florido, Guatemala Beeld AP
Migranten uit Honduras in El Florido, GuatemalaBeeld AP

Toch zal president Giammattei zijn repressieve migratiepolitiek voortzetten na het aantreden van Biden, voorspelt Marcel Arévalo, migratie-expert van de Latijns-Amerikaanse sociologiefaculteit Flacso. ‘Het thema migratie blijft de VS verdelen. Giammattei gokt op die verdeeldheid om vast te houden aan de huidige praktijk.’ Hetzelfde geldt voor de rechtse regeringen van buurlanden Honduras en El Salvador, zegt hij. Ook Mexico stuurde dit weekend de nationale garde naar de zuidgrens. Trumps erfenis leeft voorlopig voort in de regio.

Politiek instrument

In het verleden bood het reizen in groepen migranten bescherming tijdens de hachelijke tocht. Trump maakte van de ‘karavaan’ een politiek instrument, tijdens tussentijdse verkiezingen in 2018 zaaide hij angst jegens de kwaadwillende hordes die zouden oprukken richting de VS. Zuiderburen Mexico, Guatemala, El Salvador en Honduras zwichtten voor de Amerikaanse druk en scherpten hun beleid aan. De karavanen groeiden daarna in omvang, om niet alleen criminelen te kunnen trotseren, maar ook repressieve overheden.

Tot nu toe winnen politie en leger het van de jonge mannen, vrouwen en kinderen. Het is op termijn een onhoudbare situatie, zegt de Guatemalteekse socioloog Vaclav Mašek, verbonden aan de Universiteit van Zuid-Californië. ‘Veiligheidsdiensten die zijn getraind om te onderdrukken tegenover ongewapende vluchtelingen, dat gaat een keer flink mis.’ Hij benadrukt dat de migranten vluchtelingen zijn, mensen die vluchten voor geweld, armoede en natuurrampen. In november verloren duizenden Hondurezen hun huizen door de tropische stormen Eta en Iota.

Het antwoord van de lokale regeringen is voorlopig hard en repressief, voorspelt ook Mašek, en de onderliggende oorzaken - armoede, geweld, corruptie - woekeren voort. ‘Mexico complimenteerde Guatemala met de ‘stevige en verantwoordelijke’ aanpak van de karavaan’, zegt de socioloog. ‘De zuidgrens van de VS is opgeschoven naar de gemilitariseerde grens van Guatemala.’

De hoop gevestigd op Biden, stuit migrantenkaravaan op Guatemalteeks leger
Aangemoedigd door de aangekondigde migratiehervorming van de aanstaande Amerikaanse president Joe Biden hopen de duizenden migranten reizend in twee grote groepen drie grenzen over te steken.

Met Biden in het Witte Huis mogen de Dreamers weer hopen
Op het gebied van immigratie belooft Biden alles anders te doen dan Trump: de stok maakt plaats voor de wortel. Vooral de Dreamers, die als kind illegaal naar de VS kwamen, kunnen hoop koesteren.

Meer over