ReportageSociale huur in Amsterdam West

Met zijn zessen op 47 vierkante meter: ‘Er is een woning voor u. Alleen niet nu, maar over vijftien jaar’

De familie El Andel, zes personen, woont al jaren in een huurwoning van 47 vierkante meter op vierhoog in de Amsterdamse Lodewijk van Deysselbuurt.	 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De familie El Andel, zes personen, woont al jaren in een huurwoning van 47 vierkante meter op vierhoog in de Amsterdamse Lodewijk van Deysselbuurt.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Fatima en Mohamed wonen met vier kinderen op twee tochtige kamers in Amsterdam-West. Na twaalf jaar wachten krijgen ze misschien over drie jaar een grotere sociale huurwoning. Amsterdam wil als eerste stad in Nederland zelf sociale huurwoningen gaan opkopen om de krapte te bestrijden.

Het dagelijkse slaapritueel in huize El Andel, op vierhoog in de Amsterdamse wijk Slotermeer, verloopt anders dan in de meeste Nederlandse gezinnen. Om halfacht is het bedtijd voor de 5-jarige Lina, maar wanneer ze in slaap valt is de vraag want haar bed staat in de woonkamer voor de televisie. Om negen uur gaat haar 8-jarige broer Maher maar liggen op de bank, een uur later volgt de 11-jarige Wael. De 2-jarige Yessir mag in het ouderlijk bed in de enige andere kamer van de portiekwoning uit de jaren vijftig. Moeder Fatima: ‘We hebben het weleens omgedraaid, maar na een tijdje kregen mijn man Mohamed en ik rugpijn van de bank.’

Een bezoekje aan de sociale huurwoning van Fatima (39) en Mohamed (49) illustreert hoe groot de nood is aan de onderkant van de woningmarkt. Het gezin van zes bewoont een etage van 47 vierkante meter: twee kleine kamers, een gangetje waar het portret van de Marokkaanse koning schuilgaat achter een wasrek, een keuken waar bessarasoep pruttelt (erwtensoep met olijfolie en komijn) en een smal balkon met satellietschotel. Verwacht geen Dickens-achtige taferelen: de woning is krap, maar netjes. De huur is bescheiden: 362,73 euro per maand. Maar het gebrek aan ruimte om huiswerk te maken of om te slapen, gaat volgens Fatima ten koste van de schoolprestaties van haar kinderen.

Schimmelverwijderaar

Deze week maakte Amsterdam bekend zelf sociale huurwoningen te gaan opkopen, om te voorkomen dat die verdwijnen naar de vrije sector. Als de gemeenteraad dat goedkeurt, zou dat uniek zijn in Nederland. Vorig jaar bouwden de Amsterdamse corporaties bij elkaar 2.270 nieuwe huurwoningen (in plaats van de afgesproken 2.500), maar verkochten er weer zo’n duizend. Dat doen ze al jaren om nieuwbouw te financieren, een speciale belasting voor corporaties, de verhuurderheffing, te kunnen opbrengen en om buurtverbeteringen te kunnen betalen.

 Het schoenenrek op de overloop.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Het schoenenrek op de overloop.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vader Mohamed: ‘Ik woon hier sinds 2002, dit is mijn eerste woning. Maar sinds ik kinderen heb, word ik helemaal gek.’ De portiekflat in de Lodewijk van Deysselbuurt is volgens hem slechter dan een eerste indruk doet vermoeden. ‘Ik spuit hier veel met HG-schimmelverwijderaar.’ Hij wijst op gaten in de muren, een radiator die balanceert op een conservenblik, schimmelvlekken op lamellen.

Sinds 2008 staan de El Andels ingeschreven bij WoningNet, de instantie die woningen verdeelt namens tientallen woningbouwcorporaties in Nederland. Hun kansen stegen toen zij stadsvernieuwingsurgent werden: woningbouwcorporatie Rochdale heeft grootse plannen met de Lodewijk van Deysselbuurt en hun flat komt in 2024 aan de beurt. Mohamed: ‘Dan gaan Wael en Maher dus al naar de middelbare school.’

Stoelendans

De situatie waarin de El Andels zich bevinden, wordt mede veroorzaakt door de liberalisering van de woningmarkt. In Amsterdam zakte het aandeel sociale huurwoningen (maximaal 752,33 euro per maand) van 85 procent eind jaren tachtig naar nu zo’n 50 procent. Die daling is veroorzaakt doordat corporaties woningen verkopen en particuliere eigenaren de huur verhogen zodra een huurder vertrekt. Daarnaast groeit de Amsterdamse bevolking jaarlijks met 10 duizend personen. Het resultaat is dat de gemiddelde wachtlijst voor een sociale huurwoning in Amsterdam inmiddels 15 jaar is. ‘We kijken naar een stoelendans, met steeds minder stoelen en steeds meer deelnemers’, zegt stadsgeograaf Cody Hochstenbach (Universiteit van Amsterdam).

Volgens hem is de huidige situatie niet te verkopen aan bewoners. ‘Ja, er is een woning voor u. Alleen niet nu, maar over 15 jaar.’ Die wachttijd is volgens Hochstenbach langer geworden nadat de overheid in 2013 regels doorvoerde om de sociale woningvoorraad te verkleinen. Zo mogen corporaties, ook opgericht voor de middeninkomens - zoals leraren, verpleegkundigen, politieagenten – alleen nog bouwen voor de laagste inkomens. En moeten zij jaarlijks via de verhuurderheffing miljarden afdragen aan Den Haag. De markt beperkt zich tot dure huurwoningen omdat die meer rendement opleveren. Het resultaat, volgens Hochstenbach die een boek schrijft over de wooncrisis: ‘toenemende dakloosheid, mensen met lage inkomens die de prijs betalen (te dure woning, te kleine woning) en middeninkomens die vertrekken uit de stad.’ Dat gebeurt volgens hem in heel Nederland, maar nergens zo sterk als in Amsterdam.

Kwartiermaker

In de Lodewijk van Deysselbuurt wijst kwartiermaker Anouk van Wijk van Rochdale naar vervallen flats die binnenkort tegen de vlakte gaan, plantsoenen die zullen veranderen in seniorenhuizen of portiekflats uit de jaren zestig die om cultuurhistorische redenen moeten blijven staan. Eigenaar Rochdale steekt 250 miljoen euro in vernieuwing van de buurt die redelijk onderaan bungelt op landelijke lijstjes over tevredenheid, veiligheid, werkloosheid of school-dropouts. Het aantal woningen stijgt er van 1.148 naar 1.756, waardoor het aandeel sociale woningbouw daalt van 90 naar 60 procent. Het is een beproefd recept: voeg duurdere koopwoningen toe, alsmede jongerenhuisvesting en seniorenwoningen, en de problemen nemen merkbaar af.

null Beeld

Van Wijk, een enthousiaste dertiger, vindt de slechte reputatie van de Van Deysselbuurt onverdiend. ‘Het is ruim, groen en die onveiligheid is meer imago dan feit.’ Wel geeft zij toe dat de buurt verloederd is. ‘Soms loop ik een portiek binnen en denk ik: oef, blij dat ik hier niet woon.’ Met z’n zessen op 48 vierkante meter is volgens Van Wijk ongewenst, maar niet schrijnend genoeg voor de interne urgentielijst. ‘Wij mogen ongeveer 100 woningen per jaar zelf toewijzen, op een bestand van 40 duizend woningen. Ik ben net gebeld door een psycholoog over een alleenstaande moeder met vier kinderen die allerlei vreselijke dingen heeft meegemaakt. Die zet ik dan op deze lijst, maar collega’s uit andere buurten melden vergelijkbare gevallen, dus zo ontstaat weer een wachtlijst.’

Bouwen, bouwen, bouwen

‘De enige oplossing is bouwen, bouwen, bouwen’, stelt Rochdale-bestuursvoorzitter Hester van Buren. Zij schaamt zich soms voor de woningen waarin sommige van haar klanten moeten wonen. Van Buren, tevens bestuurslid van de branchevereniging Aedes, wijst ook naar Den Haag. ‘Er moet weer zo snel mogelijk een minister van woningbouw komen die de wooncrisis aanpakt. Door beperkende regels te schrappen en meer ruimte te creëren om te bouwen. Zo zullen we in Amsterdam ook naar weilanden moeten kijken.’ Haar grootste obstakel: de jaarlijkse verhuurderheffing. ‘Ik heb net weer 43 miljoen euro overgemaakt, daar hadden we dus 500 woningen van kunnen bouwen.’ Het steekt Van Buren dat de 1,7 miljard euro, die de corporaties jaarlijks moeten overmaken, niet ten goede komt aan de woningbouw. ‘Het verdwijnt gewoon in de algemene middelen!’

Volgens Van Buren hebben de meeste Nederlanders geen idee over het leven in een stadswijk als Nieuw-West. ‘Een fatsoenlijke woning is maar één voorwaarde voor een leefbaar bestaan. Het gaat ook om veiligheid, werkgelegenheid, goede scholen; daar zetten wij ons ook voor in, samen met de gemeente en andere partijen. Ik zou een slechte corporatiebestuurder zijn, als ik alleen stenen zou leveren. Als voorbeeld noemt Van Buren het project Eendagszaak waar bewoners ervaring opdoen als kleermaker of kapper in een leegstaand winkelpand. Haar woordvoerder voegt daar later zakelijk aan toe: ‘leefbaarheid verhoogt ook de waarde van het bezit van corporaties. Het is verstandig om daarin te investeren.’

Verhuisbonus

Fatima en Mohamed blijven graag in hun eigen buurt. ‘Ik praat hier veel met andere huisvrouwen op straat’, zegt Fatima. ‘Na een bevalling komen de buren eten brengen en helpen.’ Het steekt Mohamed dat oudere buurtgenoten na het vertrek van hun kinderen in een hun grote woning blijven wonen. ‘Ik spreek hen daar op aan, maar dan ze zeggen ze: de huur is laag, waarom zou ik verhuizen?’ Op de begane grond woont een oudere dame alleen over twee verdiepingen. ‘Ik heb haar gevraagd of ze wilde ruilen, maar zij kan niet meer al onze trappen op.’

Ook op het hoofdkantoor van Rochdale is het verhaal over de alleenstaande dame op de begane grond inmiddels doorgedrongen. ‘We kunnen niet vertellen dat ze moet verhuizen’, zegt bestuurder Van Buren. ‘We kunnen haar hooguit verleiden.’ Dat beleid (‘Van groot naar beter’) verloopt – ondanks een verhuisbonus van 6.253 euro – moeizaam. ‘Veel ouderen willen in de buurt blijven, daarom is het zo belangrijk ook seniorwoningen op te nemen in de plannen.’ Van Buren belooft haar doorstroommanager naar de portiekwoning in Nieuw-West te sturen. ‘Het zou mooi zijn als we toch een alternatief kunnen vinden voor die oudere mevrouw, zodat Fatima en Mohamed naar beneden kunnen.’

Lees ook: woningmarktadviseur Johan Conijn over Amsterdams opkoopplan: ‘Als de gemeente woningen gaat kopen, maakt ze gegarandeerd verlies’.

Meer over