Met z’n tienduizenden in stilte naar boeken zoeken

Ze speuren er naar boeken van Herman de Man, maar bijvoorbeeld ook naar ansichtkaarten met sigarenrokers. De Deventer boekenmarkt is een begrip....

Van onze verslaggeefster Anja Sligter

De boodschappentas op wielen is hét attribuut van de geroutineerde Deventer-ganger. De roltas gaat mee de pendelbus in en het geluid van zijn wieltjes begeleidt daarna de gang naar de boekenmarkt. Het is het enige geluid dat zondag weerklinkt tussen de historische gebouwen in het centrum van Deventer.

Verder is de boekenverzamelaar stil. Hij speurt en zoekt. Wanneer hij spreekt, is dat zacht. Niet alleen de grote hoeveelheid boeken dempt zijn woorden, ook de 130 duizend andere boekenliefhebbers vangen zijn echo op. Volgens de VVV Deventer was dat bezoekersaantal een record.

Piet Goedhart zit al vroeg in de morgen op de stenenbank voor de informatiestand. Hij stippelt zijn route uit. Hij verzamelt de Agnes-boeken van Peter van Straaten, maar het fanatiekst speurt hij naar boeken van Herman de Man, een streekboekenschrijver, uit 1930–1940. Hij heeft al vijftien exemplaren, alleen de roman De bruidsdagen van Annie de Hoog duikt nergens op, terwijl hij toch echt bestaat. ‘Mijn moeder heeft het boek ooit heeft uitgeleend en nooit meer teruggekregen. Het is niet op internet, bestaat niet in de uitgeverscatalogi, waarschijnlijk is het in eigen beheer uitgegeven.’

Officieel is de handel net een paar minuten begonnen, maar onofficieel gingen de eerste boeken al om zes uur van de hand. Het gaat om bijzondere uitgaven, of een bijzondere druk. De verzamelwoede kan zich op alles richten. Maar wat als de verzameling compleet is?

Hein te Riele, een van de organisatoren, heeft een vriend die dat dode punt bereikte: hij heeft alle eerste drukken van Gerard Reve. En ja, wat dan? Te Riele spaart zelf ansichtkaarten met sigarenrokers; meer een verzameling met een open einde. Om zeven uur vanochtend had hij de eerste keuze en scoorde tien kaarten voor 55 euro. ‘Daar zat er eentje uit 1910 bij.’

Deventer heeft al sinds de vijftiende eeuw iets met boeken. De eerste handgeschreven boeken kwamen uit de Hanzestad, maar ook het eerste Nederlandse boek met een Griekse letter werd in Deventer gedrukt. Sinds 1989 is daar de boekenmarkt, uitgegroeid tot de grootse van Europa: 878 kramen van 370 antiquaren. Te Riele: ‘Groter wordt hij niet. Dit is het maximum wat het centrum aankan.’

Richard Schoonderwoerd loopt tegen de stroom in. ‘Ik was hier al om kwart voor zeven en breng deze boeken even terug naar mijn auto. Het is niet precies wat ik zoek, maar ik loop zo nog een rondje.’ Schoonderwoerd verzamelt dunne katholieke en protestantse kinderboeken. ‘Die heb ik nog niet kunnen vinden.’

Het publiek hoeft niet per se weg als de tas vol is. De inhoud van de rugzakken en roltassen kan ook in bewaring worden gegeven bij de bibliotheek. Daar is een ‘boekenoppas’ ingericht.

Opzij van wat kramen staat Reina Ester kleurig in de volle zon een boek te lezen. Ze doodt de tijd, zegt ze, terwijl haar man verder zoekt, want ‘hij is echt bar en boos’. Ze draagt op dit soort dagen bewust een gifgroene hoed. ‘Dan val ik tenminste op in deze beige massa en kan hij me terugvinden.’

Een grote meute begint zich nu te verdringen voor de kramen. Het is alsof zij langzamerhand de geur van oude boeken aannemen. Ook klinkt meer geluid: het geneurie van drukbezige zoekers. Intussen blijft de pendelbus nieuw publiek aanvoeren, maar de roltas ontbreekt vaker.

De groene rugzak van Rein van Dijk staat inmiddels strak. Voor 90 euro heeft hij ingekocht, op de bonnefooi want het was zijn eerste keer. ‘Volgende keer doe ik het met meer beleid.’ Zijn beste koop: een geschiedenisboek uit 1926. Deel 1 van een serie staat er op het kaft...

Later in de middag belt Piet Goedhart op. Er waren veel streekromans van De Man geweest, maar opnieuw niet die ene.

Meer over