Nieuws

Met vegetarisch schoolmenu als splijtzwam slaan links en rechts Frankrijk elkaar weer om de oren

De premier moest eraan te pas komen om een kabinetsruzie te sussen: sommige Franse ministers vinden dat scholieren beslist vlees nodig hebben, andere dat zij uitstekend zonder kunnen. Het legt de spanningen bloot in een veranderend Frankrijk, niet langer een land van louter vleeseters.

Margaux Boisson (midden) loopt stage bij restaurant Culina Hortus in Lyon, het beste vegetarische restaurant van 2020. Vegetarische menu’s op scholen in Lyon hebben in Frankrijk tot een controverse geleid.  Beeld Olivier Chassignole / AFP
Margaux Boisson (midden) loopt stage bij restaurant Culina Hortus in Lyon, het beste vegetarische restaurant van 2020. Vegetarische menu’s op scholen in Lyon hebben in Frankrijk tot een controverse geleid.Beeld Olivier Chassignole / AFP

Barbara Pompili, de Franse minister van Milieu, bezocht maandag een schoolkantine waar een vegetarische spaghetti met linzen en groenten werd geserveerd. Vooraf kregen de kinderen pompoensoep. Heerlijk en gezond, vond Pompili. Ze zocht de confrontatie met haar collega-ministers Darmanin en Denormandie. Die waren in woede uitgebarsten, omdat de Groene burgemeester van Lyon had besloten tijdens de coronapandemie om praktische redenen uitsluitend vegetarische maaltijden in de schoolkantine te serveren.

‘Moralistisch en elitair’, vond Gérard Darmanin (Binnenlandse Zaken). Volgens Julien Denormandie (Landbouw) hebben kinderen vlees nodig om te groeien. ‘Ik betreur het werkelijk dat we terugvallen in een prehistorisch debat’, zei Pompili, voor wie allang is aangetoond dat maaltijden zonder vlees net zo gezond kunnen zijn. Uiteindelijk moest de stafchef van premier Castex de ministers oproepen hun polemiek te staken.

Opmars

Het lijkt inderdaad een merkwaardig ouderwets debat tussen voor- en tegenstanders van vegetarisme. Maar Frankrijk, van oudsher een agrarische natie, was altijd een land van vleeseters. Dieren zijn er om aan te verdienen en op te eten. In traditionele restaurants staat tartare de boeuf , blanquette de veau of hooguit pavé de saumon op het menu, vlees of vis dus – een vegetariër mag blij zijn als hij een omelet kan krijgen.

Toch is de laatste jaren het vegetarisme langzaam maar zeker in opmars. In Parijs en andere grote steden vind je tegenwoordig vegetarische en veganistische restaurants. Het aantal vegetariërs in Frankrijk is toegenomen van 0,7 procent in 1998 naar 5,2 in 2018, volgens cijfers van het landbouwinstituut FranceAgriMer. Niet veel minder dan de 5,9 procent die de Vegetariërsbond in Nederland aanhoudt.

Vooral jongeren eten geen of minder vlees. Van de jongeren tussen 18 en 23 jaar zegt 12 procent geen vlees te eten, tegenover slechts 2 procent van de Franse 55-plussers. Vooral vrouwen zijn vegetariër, ongeveer twee keer zo veel als mannen. Uit een grote studie onder studenten bleek dat 73 procent de consumptie van vlees en vis had gereduceerd, of dat wilde doen. ‘Het terugbrengen van vleesconsumptie zonder meteen compleet vegetariër te worden, is een sterke trend onder jongeren’, zei onderzoeker Olga Davidenko van de landbouwuniversiteit AgroParisTech in Le Monde.

7 maanden cel

Het veganisme - 0,4 procent van de bevolking volgens FranceAgriMer - kan in Frankrijk militante vormen aannemen. In 2018 werden in Noord-Frankrijk zeven slagerijen met namaakbloed besproeid. Bij een slagerij en een vishandel werden de ruiten ingegooid en de kreet ‘stop het speciesisme’ (discriminatie op basis van soort) op de gevel gespoten. Daarnaast werd een veganist veroordeeld tot 7 maanden gevangenisstraf wegens ‘goedpraten van terrorisme’, omdat zij zich op sociale media verheugd had getoond over de moord op een slager tijdens een islamistische aanslag op een supermarkt in het Zuid-Franse Trèbes.

Vroeger was vlees eten een teken van rijkdom, maar dat is niet langer het geval. ‘Wie zich vegetariër of veganist noemt is jong, hoog opgeleid en stedelijk’, stelt FranceAgriMer. Vegetarisme is onderscheidend geworden voor een generatie en een sociale klasse, concludeerde Le Monde onlangs. De krant voerde de 15-jarige Thomas op als een voorbeeld van een moderne vegetariër. Hij is de zoon van een informaticaspecialist en een psycholoog. Voor Youth for Climate organiseert hij schoolstakingen naar het model van de Zweedse activist Greta Thunberg. ‘Vegetariër worden was een van mijn eerste daden in mijn engagement voor het milieu. Het is een krachtige daad, omdat je per jaar 1,2 ton CO2 bespaart’, aldus Thomas.

Volgens het onderzoek van FranceAgriMer is medelijden met dieren overigens het belangrijkste motief om geen vlees meer te eten. De afgelopen jaren zijn in Frankrijk veel video’s verspreid die wantoestanden in abattoirs lieten zien. Zorg om klimaat en milieu is vaak een bijkomend motief, stelt FranceAgriMer.

Culturele strijd

Hoe dan ook is vegetarisme de inzet geworden van een culturele strijd die tot in de Franse regering wordt uitgevochten. Hier wreekt zich het feit dat president Macron de oude kloof tussen links en rechts wilde overbruggen, schreef Le Monde dinsdag. Minister Gérard Darmanin van Binnenlandse Zaken werd binnengehaald van de rechtse Republikeinen. Een houwdegen die een rechts geluid moet laten horen en de vegetarische schoolmaaltijd elitair noemde: ‘Voor veel kinderen is de schoolkantine de enige plek waar ze vlees kunnen eten.’

Barbara Pompili is juist afkomstig van de Groenen en werd minister van Milieu om Macron een groener imago te bezorgen. Bij de presidentsverkiezingen van 2022 heeft hij ook de steun van jonge, hoger opgeleide stedelingen nodig, precies de mensen die geen of minder vlees eten. Zo legt iets simpels als een vegetarische schoolmaaltijd de spanningen bloot in Macrons streven om verschillende vleugels en même temps, ‘tegelijkertijd’, te bedienen.

Meer over