Reportage

Met tien artsen de straat op om met de Surinaamse gemeenschap in gesprek te gaan

Terwijl de boostercampagne flink op stoom is, hebben veel Nederlanders van Afro-Caribische komaf hun eerste prik nog niet gehad. Op de Haagse markt probeert Joan Nunnely met haar Covid Urgent Team Nederlanders hun wantrouwen weg te nemen, al valt dat niet mee. ‘Je weet niet wat die bakra’s erin doen.’

Iris Koppe
Joan Nunnely probeert met het Covid Urgent Team de Surinaamse gemeenschap in Nederland te informeren over het coronavirus. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Joan Nunnely probeert met het Covid Urgent Team de Surinaamse gemeenschap in Nederland te informeren over het coronavirus.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De regen komt met bakken uit de hemel als Joan Nunnely (51) deze middag de Haagse markt betreedt. In haar kielzog lopen meer dan tien artsen, allemaal van kleur, de meeste met een Afro-Caribische achtergrond. Wat ze gaan doen? Mensen één op één aanspreken over corona. ‘Heel erg nodig,’ zegt Nunnely, D66-politica en onderneemster, ‘want in deze groep is de vaccinatiebereidheid laag.’

Hoe laag precies weet ook de GGD niet, want ‘er worden geen harde data over deze groep bijgehouden’. Uit een onderzoek van het Amsterdam UMC en Helius bleek afgelopen zomer dat zo’n 45 procent van plan was zich te laten inenten. Een vervolgonderzoek is er nog niet. Maar duidelijk is wel dat, terwijl de boostercampagne op stoom is gekomen, veel Nederlanders van Afro-Caribische komaf vaak hun eerste prik nog niet hebben gehad.

Toen Nunnely enige tijd geleden zelf twee vrienden aan corona verloor, besloot ze in actie te komen. Ze begon het Covid Urgent Team, waarbij ze – met internisten en infectiologen van kleur – de Surinaamse gemeenschap in Nederland beter probeert te informeren over het virus. Volgens Nunnely een echt andere groep dan die van Turkse en Marokkaanse Nederlanders, waar weer andere redenen spelen, zoals problemen met de taal, om geen vaccinatie te halen.

Niet gerepresenteerd

‘Het grote probleem bij de Afro-Caribische community is dat ze zichzelf op geen enkele manier gerepresenteerd zien. Er zitten geen zwarte mensen in het OMT en je ziet geen zwarte artsen aan tafel bij de talkshows.’ Het rijtje corona-gezichten dat Nederland veelal te zien kreeg, is inderdaad overwegend wit, met Van Dissel, De Jonge, Kuipers en Gommers. ‘Met de diversiteit aan de onderkant gaat het goed,’ zegt Nunnely, ‘maar dus niet op de sleutelposities.’

Het gevolg van het ontbreken van een ‘zwarte Jaap van Dissel’ is volgens het Covid Urgent Team een reden voor de lage vaccinatiebereidheid. Nunnely: ‘En dan speelt ook nog mee dat velen hun eigen mediakanalen hebben. Radio Tamara, radio Mart, radio Stanvaste en Sunrise Radio hebben een gigantisch bereik. Daar moet je als politiek in investeren.’ Nunnely is inmiddels zelf een graag geziene gast bij de populaire radiozenders. ‘Dan neem ik ook een arts mee, die desinformatie kan tegenspreken en de urgentie kan overbrengen.’

Of de urgentie deze middag op de Haagse markt een beetje overkomt, is nog de vraag. ‘Maar,’ zegt oncoloog Joachim Kikomeko, ‘als ik iemand kan overtuigen de twijfeltelefoon te bellen, dan is dat al een stap.’ De meeste marktbezoekers die ze aanspreken, peinzen er niet over er een prik te halen. ‘Dus dan is een heel klein beetje twijfelen al een begin.’ Af en toe schrikt Nunnely van de reacties die ze krijgt. ‘Van ‘onvruchtbaarheid’, en ‘een aantasting van de genen’, tot ‘de overheid wil ons vermoorden met het vaccin’: je hoort het allemaal voorbijkomen.’

Eigen huismiddeltjes

Een ander thema is het geloof in winti, een Afro-Surinaamse religie met magische rituelen, medicijnmannen en geesten. Nunnely: ‘Surinamers vertrouwen op ossodresi, hun eigen huismiddeltjes, zonder vaccinatie. Maar de winti-goden, die ook mijn goden zijn, hebben het beste met ons voor. Daar past ook het vaccin bij.’

Denise Telgt, internist-infectioloog en van Surinaamse komaf, herkent dit. ‘Veel Surinamers, ook hoogopgeleid, vertrouwen in de oorspronkelijke geneescultuur’, vertelt ze aan de telefoon. ‘Iemand met kanker krijgt altijd direct allerlei bladeren, kruiden of soep aangeraden.’ Telgt ziet daarnaast ook veel achterdocht. ‘Het gevoel van ‘je weet niet wat die Nederlanders met ons gaan doen’.’ En over het vaccin: ‘Het is voor witte mensen gemaakt. Je weet niet wat die bakra’s erin doen.’

Mensen één op één aanspreken, zoals Nunnely doet, is de beste manier om het tij te keren, denkt de Surinaams-Nederlandse veldepidemioloog Amrish Baidjoe. ‘Op een gegeven moment heeft de vaccinatiebereidheid een plateau bereikt. Vanaf dat punt is het heel lastig mensen te overtuigen. Dan moet je van deur tot deur.’ Baidjoe ziet ook het probleem met de representatie van de groep. ‘Er zitten buitengewoon weinig mensen van kleur in het OMT. Dat is zorgelijk. En erger is dat we dit soort problemen te laat zien.’

Volgens Baidjoe is het nu belangrijk om binnen elke bevolkingsgroep te kijken naar bepaalde ‘champions’. ‘De Surinaamse gemeenschap is divers, mensen kunnen Creoolse, Chinese, Javaanse of Hindoestaanse wortels hebben. Binnen die groepen moet je de religieuze leiders voor je zien te winnen. Dat zijn de sterren, de rolmodellen.’

Binnen de gemeenschap

Baidjoe ziet verder dat informatie over corona in de Surinaamse gemeenschap vooral uit whatsapp-groepen met familie en vrienden wordt gehaald. ‘De filmpjes die worden gedeeld zijn voor mensen heel belangrijk. Daar kom je als buitenstaander niet zo makkelijk tussen. Dat moet dus binnen de gemeenschap gebeuren.’

Zelf gaf hij al eens het goede voorbeeld. ‘Ik zag in mijn eigen familie-appgroep een filmpje rondgaan over vaccinatie en magnetische lepels. ‘Dat is onzin’ heb ik meteen geappt. Dat werd geloofd ‘omdat Amrish het zei’. Later belde Baidjoe zijn familie nog eens op. ‘Je gaat nu bellen en je laten vaccineren’, vertelt hij. ‘Dat was wat directief, maar ze luisterden. Zo werken Surinamers dan ook wel weer.’

Meer over