Met sprongen vooruit

Om de zoveel tijd gemaakte foto's van dezelfde plek achter elkaar afspelen: timelapsevideo's maken natuurfenomenen, stadsleven en evenementen des te indrukwekkender.

Alsof je God bent, die vanaf een wolk naar de wereld kijkt. In een paar seconden zie je de zon opkomen en ondergaan, de skyline van een metropool oplichten en weer uitdoven. De mensen die zich voortbewegen door de drukte zijn gereduceerd tot een krioelende mierenhoop. Timelapse is Madurodam in HD. Een meditatie voor de zintuigen. Tik het woord in op YouTube of Vimeo en je bent wel even zoet.


De techniek, een kruising tussen fotografie en video, werkt als volgt. Om de zoveel tijd - seconden, minuten of zelfs dagen - maak je foto's, die je achter elkaar afspeelt. Hierdoor versnel je als het ware de tijd. (Niet te verwarren met stopmotion, waarbij een object steeds wordt verplaatst en gefotografeerd, om iets levenloos te animeren.) Timelapse wordt gebruikt om natuurfenomenen, drukke steden en grote evenementen in kaart te brengen.


Dankzij timelapse kun je dingen zien die je normaal niet met het blote oog kunt waarnemen, zegt Robert Theunissen, hoofdredacteur van fotografieplatform Zoom.nl. 'Rollende wolken, het opkomen van de maan, het licht van de stad dat aan- en uitgaat. Die veranderingen gaan te langzaam om met onze ogen waar te nemen. Je kunt ze alleen met timelapse zien.'


Omdat een berg in een timelapsevideo stilstaat, zijn de watervallen die er supersnel vanaf donderen of de sterren die erachter verschijnen des te indrukwekkender. 'Je ziet de macht van de natuur', zegt Theunissen. De mensen in de stad, die als zwarte stipjes in rechte banen langs wolkenkrabbers sjezen, 'helpen ons herinneren hoe nietig wij zijn'. En dat vinden we reuze interessant, blijkt uit de miljoenen filmpjes die online staan.


Kees Fopma is al meer dan tien jaar timelapser. Hij maakte onder meer filmpjes van Lowlands, IDFA en het Amsterdam Light Festival. Dit weekend staat hij op het Grasnapolsky-festival op de Veluwe. Wat zijn de voorwaarden voor een mooi, scherp timelapsefilmpje? 'Je moet een goed statief hebben, de camera mag niet bewegen. Je moet een egale belichting hebben, anders flikkert het eindresultaat te veel. En er moet echt iets gebeuren.'


Fopma gebruikt meestal twee camera's, een voor het totaalbeeld en eentje die staat ingezoomd. Het interval waarmee hij zijn camera foto's laat nemen verschilt van project tot project. 'Meestal elke vijf seconden. Als er veel actie is, schiet ik elke twee seconden, of nog vaker. Het andere uiterste is één foto per uur, dag of week over een periode van maanden of zelfs jaren.' Voor een filmpje waarin een kraan op de NDSM-werf in Amsterdam werd opgebouwd - duur: vijf minuten - maakte Fopma 30 duizend foto's.


Was de techniek vroeger alleen weggelegd voor fotografen met veel geld - timelapsen kon alleen op film, met dure camera's - nu kan iedereen een poging wagen. Theunissen: 'De laatste twee jaar heeft de techniek echt een vlucht genomen, doordat veel spiegelreflexcamera's standaard zijn uitgerust met een timelapsefunctie. Afgelopen jaar zijn daar apps voor mobieltjes bij gekomen. Daarom is timelapse nu zo'n hype. Je maakt vrij makkelijk een prachtig filmpje. Goede muziek eronder en dan met iedereen delen via sociale media.' Vimeo zet geregeld timelapsevideo's in het zonnetje (vimeo.com/channels/staffpicks).


Evenementorganisatoren zijn groot fan van de techniek, omdat je in twee minuten een mooi overzicht kunt geven van drie dagen feest. Fopma: 'Je ziet in een paar seconden tijd duizenden mensen aankomen met hun tentjes. Dat is heel wat anders dan 86 shotjes van dansende mensen.' In een timelapsefilmpje kun je dus veel meer kwijt dan in een normale video. 'Je kunt je evenement echt indrukwekkend neerzetten', zegt Theunissen.


Timelapsen vereist veel geduld. Fopma: 'Het is het nieuwe vissen, zei een collega laatst. Je moet alert blijven en je camera in de gaten houden. Maar ondertussen praat je ook met voorbijgangers.' Meestal denken ze dat hij aan het filmen is en lopen door. 'Maar je hebt mensen die snappen wat je aan het doen bent. Die gaan dan voor de grap een kwartier op één plek stilstaan.' Dat zie je terug op de video, al is het niet meer dan een paar seconden.


Als Fopma langere tijd bij zijn camera moet blijven staan, kleedt hij zich warm aan. 'Dikke lagen kleding, ik heb zelfs thermo-ondergoed. Je fotografeert vaak op de koudste momenten van een dag, als de zon opkomt of 's nachts. En van stilstaan krijg je het heel snel koud.'


TIMELAPSE TOPVIJF

De magie van timelapse kun je niet overbrengen in een gedrukte krant. Daarom de vijf favoriete filmpjes van timelapser Kees Fopma (vimeo.com/fopz):


Nightvision (vimeo.com/71501596) - verlichte toeristische trekpleisters


Chemin Vert (vimeo.com/37214968) - innovatief gebruik van Google Street View


Winter (vimeo.com/81372566) - van de makers van De Nieuwe Wildernis


TimeScapes (vimeo.com/42785517) - wegdromen bij een sterrenhemel


Woodland (bbc.co.uk/programmes/p005m44b) - een half jaar in een minuut

Meer over