Opinie

'Met onafhankelijk Schotland vooruit naar het verleden'

De versnippering in Europa is onstuitbaar gebleken nadat Schotland in 2014 als eerste koos voor staatkundige zelfstandigheid, schrijft buitenlandcommentator Paul Brill in zijn Europese toekomstcolumn vanuit 2022. 'Van zes ondertekenaars van het Verdrag van Rome bestaat alleen Luxemburg nog in zijn oorspronkelijke vorm.'

Schotse jongen laat met zijn vlag zien dat hij voor afscheiding is van het Verenigd Koninkrijk. Beeld epa
Schotse jongen laat met zijn vlag zien dat hij voor afscheiding is van het Verenigd Koninkrijk.Beeld epa

'Straks in Nieuwsuur: hoe is 50Plus-leider Henk Krol erin geslaagd om acht jaar lang geen belasting te betalen? Maar nu eerst Europa. Wie Europa zegt, zegt Rome. Want in de Eeuwige Stad werd op 25 maart 1957 het Verdrag van Rome ondertekend, dat het startpunt is van de Europese integratie. Dat verdrag is vandaag precies 65 jaar oud, reden voor een feestelijke herdenking in de zaal van de Musei Capotilini, waar het verdrag destijds werd ondertekend. In Rome is onze speciale verslaggever Eelco Bosch van Rosenthal. Eelco, zijn inderdaad alle staatshoofden en regeringsleiders aanwezig?'

'Eentje heeft op het laatste moment verstek laten gaan. Dat is de president van Baskenland, die verbolgen is dat er geen Baskische tolk is bij de plechtigheid. Maar verder zijn alle veertig lidstaten van de Europese Unie vertegenwoordigd. Het is een zeldzame parade van staatshoofden en regeringsleiders, Mariëlle.'

'Hoe is de onderlinge verstandhouding? Kunnen de oudere lidstaten het een beetje vinden met de landen die zich nog maar recentelijk van hen hebben afgescheiden?'

'Dat lijkt redelijk te gaan. Ik zag de Engelse premier Miliband heel ontspannen converseren met zijn ambtgenoten uit Schotland en Wales. De Spaanse koning liep speciaal toe op de president van Catalonië om hem de hand te drukken. Ook de koning van Napels en Sicilië werd met veel egards ontvangen in Rome. De enige drie die duidelijk weinig van elkaar moeten weten zijn de regeringsleiders van Vlaanderen, Wallonië en de stadstaat Brussel. Die mijden elkaar zo veel mogelijk.'

'Er was nogal wat te doen over het protocol bij de plechtigheid. Klopt het dat de koninklijke staatshoofden hebben geëist dat zij op de eerste rij zouden zitten en de presidenten en premiers achter hen?'

'Ja, daar is flink over gesteggeld. Zoals je weet is het aantal monarchieën in de Europese Unie flink toegenomen door de vele afsplitsingen. We hebben het koninkrijk Napels en Sicilië, er is de koning van Beieren, en niet te vergeten de graaf van Friesland. Maar de republikeinse landen wilden dat niet zo maar honoreren. Met name Frankrijk verzette zich, en dat kan tegenwoordig weer hoger van de toren blazen, want het heeft alleen Corsica en een stukje Baskenland zien vertrekken en is dus van de grote landen het meest intact gebleven.'

'Hoe is dat protocollaire probleem opgelost?'

'Er is een typisch Europese oplossing uit de bus gekomen. Ze hebben teruggegrepen op de formule die ook is gehanteerd bij de samenstelling van het officierscorps van de Europese flitsmacht. Het komt erop neer dat elk land een rating krijgt op grond van de landoppervlakte en het inwonertal, vermeerderd met een bonus voor elk jaar dat het lid is van de EU. Zo is de volgorde bepaald.'
'En daar heeft iedereen mee ingestemd?'

'Nou, een aantal kleine lidstaten die pas sinds kort zijn aangesloten bij de EU, waren ontevreden. Met name Zuid-Tirol wilde zich er niet bij neerleggen. Maar Birgitte Nyborg, de Deense voorzitter van de Europese Raad, heeft een beproefde truc uitgehaald: ze heeft met de grotere landen een nieuwe vergadering belegd in een te kleine zaal, en daar konden de dwarsliggers toen niet meer bij.'

'Zijn er ook gasten van buiten de Europese Unie?'

'Jazeker. Amerika, China en India hebben alledrie de onderminister van Buitenlandse Zaken gestuurd en Rusland is vertegenwoordigd door de minister van Energie. Die heeft het trouwens erg druk, want vrijwel alle Europese landen willen apart met hem praten.'

'Eelco, heeft zo'n massale bijeenkomst ook niet iets bedrukkends? Staat het versnipperde Europa van vandaag niet erg ver af van het eenheidsideaal dat 65 jaar geleden de zes ondertekenaars van het Verdrag van Rome inspireerde? Van die zes bestaat alleen Luxemburg nog in zijn oorspronkelijke vorm.'

'Ja, die versnippering is onstuitbaar gebleken nadat Schotland in 2014 als eerste koos voor staatkundige zelfstandigheid. Zo zijn de Europese verhoudingen geworden: vroeger werd in Europa smalend gesproken over een Poolse landdag, nu wordt er in Polen, een van de nieuwe Grote Drie, geschamperd over een Europese landdag. Maar misschien gaat er toch iets veranderen. Volgens ingewijden zijn Oostenrijk, Hongarije, Tsjechië en Slovenië serieus in gesprek over heroprichting van het Habsburgse keizerrijk onder leiding van een afstammeling van de Habsburgers die in Parijs schijnt te wonen. Dat zou voor Europa natuurlijk een geweldige stap vooruit betekenen. Weliswaar naar het verleden, maar je kunt niet alles hebben.'

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant

Meer over