Met name socialisten halen alles uit de kast om tegenstanders zwart te maken Affaires overschaduwen Franse verkiezingen

Een rechter-commissaris doet een inval in de glazen wolkenkrabber van de oliemaatschappij Elf. Honderddrie rechters tekenen een manifest dat pleit voor een onafhankelijke justitie....

Van onze correspondent

Martin Sommer

PARIJS

Ziedaar een weekje Franse 'politico-judiciaire' affaires bij elkaar geveegd. Zonder twijfel het meest spectaculair was het gefilmde bezoek van rechter-commissaris Eva Joly aan de glazen wolkenkrabber van Elf. In gezelschap van vijftien politiemensen vertrok Joly weer in het holst van de nacht van donderdag op vrijdag, met een kartonnen doos in beslag genomen paperassen en de vaststelling dat de president-directeur van Elf de sleutel van een brandkast niet had. De brandkast is verzegeld en deze week gaat de rechter-commissaris nogmaals naar het hoofdkantoor van Elf.

De 'affaire-Elf' is buitengewoon schimmig, niet in de laatste plaats omdat de Franse rechter-commissaris is belast met het zogenoemde 'geheim van de instructie'. Dat betekent dat zij haar mond moet houden, met als gevolg dat alle informatie uitgelekte informatie is.

Er wordt dus driftig gespeculeerd over het miljoenensmeergeld dat Elf zou hebben bijgedragen aan de verkiezingscampagne van de Duitse bondskanselier Kohl. Dit na een investering van 15 miljard franc in het voormalige Oost-Duitsland. Overigens werden de in beslag genomen papieren van een eerdere inval bij Elf drie weken geleden gestolen.

Naarmate de verkiezingen naderen - eerste ronde komende zondag, tweede ronde de zondag daarop - gaan beschuldigingen van politieke corruptie een grotere rol spelen. Met name de socialisten halen alles uit de kast. Jospins Socialistische Partij staat in de laatste peilingen (de week vóór de verkiezingen is publicatie verboden) percentagegewijs ongeveer gelijk met rechts. De socialisten blijven echter als gevolg van het districtenstelsel qua zetelaantal tussen de vijftig en honderd zetels achter op de UDF/RPR.

Vrijdag belegden de socialisten een persconferentie over de 'RPR-staat' van hun politieke tegenstanders. De pers kreeg een soort 'zwartboek' voorgeschoteld over het bestuur van Parijs, en er werd nog eens krachtig herinnerd aan de uitspraak van premier Juppé, voormalig hoofdstedelijk topambtenaar: 'Wat we voor Parijs gedaan hebben, zullen we ook voor Frankrijk doen.'

Vooral het Parijse burgemeestersechtpaar, Jean en Xavière Tiberi, moet het ontgelden. Twee weken geleden onthulde het weekblad Le Canard Enchaîné dat het kiesdistrict waarin Tiberi sinds 1965 onafgebroken gekozen is, ernstig vervuild blijkt met inschrijvingen van mensen die helemaal niet in het vijfde arrondissement wonen.

Volgens het weekblad zijn potentiële RPR-stemmers die gingen verhuizen, of mensen die met een duwtje van Tiberi elders in de stad een gemeente-huurwoning kregen toegewezen, overgehaald om hun inschrijving in het vijfde arrondissement te laten voor wat hij was.

Hele bejaardentehuizen stemden bij volmacht, waarbij ook de keuze voor de kandidaat werd overgelaten aan de RPR-activist. Ook op begraafplaatsen werd een bijzonder actief politiek leven gesignaleerd.

Uiteraard was het moment van publicatie van het staaltje onderzoeksjournalistiek zorgvuldig geregisseerd. Ook de pers voert zijn campagne. De socialistische tegenkandidate voor het vijfde arrondissement, Lynn Cohen-Solal, aarzelde niet en diende een aanklacht in.

Het antwoord van Tiberi, dat de kieslijsten in àlle arrondissementen vervuild zijn, overtuigde niet. Te meer niet, omdat er al een justitieel onderzoek tegen hem en zijn vrouw loopt wegens het incasseren van 200 duizend franc gemeenschapsgeld in ruil voor een flodderige adviesnotitie van dertig kantjes.

Daarvóór werd Tiberi al verdacht van het uitdelen van gemeente-woningen aan vrienden en familie, onder wie zijn zoon. De kandidaten voor het burgemeesterschap van Parijs staan al in de coulissen: mogelijk ex-premier Balladur, mogelijk minister van Justitie Toubon.

Het smeekschrift van de 103 magistraten hangt deels met de affaires van Tiberi samen. In de zomer van 1996 wilde een rechter-commissaris, Eric Halphen, in verband met de adviseringsactiviteiten van de Tiberi's een inval doen bij hen thuis. Geheel tegen de regels mochten de politieagenten die hij had meegenomen, op bevel van hun baas geen hand uitsteken.

Vervolgens liet de minister van Binnenlandse Zaken, tevens partijgenoot van Tiberi, weten zeer in zijn nopjes te zijn met de handelwijze van de politiecommissaris. Uiteindelijk kreeg de politiebaas een schrobbering, maar mocht hij op zijn post blijven.

De 103 rechters maken gewag van een 'verslechtering van het publieke leven' en vragen om een 'ethisch en moreel' debat over de justitie. Hun actie haakt in op de waterval van corruptie-affaires van de laatste jaren, waarin steeds hetzelfde patroon terugkeert.

Aangezien de overheidsfinanciering van politieke activiteiten in Frankrijk niet geregeld is, zien de politici sinds jaar en dag om naar andere methoden om aan geld te komen. De meest voor de hand liggende manier was het bedrijfsleven een bijdrage te vragen, vaak in de vorm van een percentage op de uitvoering van een openbaar bouwwerk. Onder de tafel, uiteraard.

Vroeger kneep notabel Frankrijk een oogje dicht, maar sinds de verjonging van de magistratuur probeert een klein groepje rechters-commissarissen zo veel mogelijk van deze praktijken aan de kaak te stellen. Dat heeft al geleid tot straffen voor vooraanstaande politici als Bernard Tapie, Michel Noir, voormalig burgemeester van Lyon, ex-minister Alain Carignon en ex-voorzitter van de Assemblée Henri Emmanuelli.

In de politiek denkt men genuanceerd over de schone-handen-achtige activiteiten van de onderzoeksrechters. Ook bij links, dat op dit gebied onder Mitterrand zijn sporen heeft verdiend, zelf in 1990 veel krediet verspeelde met een amnestiewet en het thema angstvallig buiten de campagne had gehouden.

Affaires zijn slecht voor het toch al schamele imago van de politici. President Chirac heeft snel na zijn indiensttreding beloofd dat hij de banden tussen het ministerie van Justitie en de magistratuur wil doorsnijden. Op dat mooie voornemen volgde het instellen van een onderzoekscommissie, die in juli verslag moet uitbrengen.

Nogal wat onderzoeken lopen op dit moment stuk omdat het Openbaar Ministerie op instigatie van de minister besluit van vervolging af te zien. De verwachting is niet dat de minister erg warm loopt voor het idee dat hij zijn greep op de rechterlijke macht kwijt zal raken.

Meer over