Met Jules de lucht in

Met de Maasvlakte 2 won het land het van het water. Kunstenaars proberen de lucht te slim af te zijn, zoals Tomás Saraceno, met zijn reuzevlieger.

DOOR STEFAN KUIPER FOTO'S ARIE KIEVIT

De wind is lastig. Hoopvol staart Tomás Saraceno (1973) naar zijn reuzevlieger. Die wordt door assistenten opgetild, gedraaid en uiteindelijk weer op de grond teruggelegd. Zuchtend gooit Saraceno zijn klosje vliegertouw in het gras.

Je kon er op wachten. Jaren heeft hij eraan gewerkt, talloze onderzoeken gedaan, en juist nu, bij de demonstratie op deze zaterdagmiddag op de Maasvlakte 2, een kilometer of vijfenveertig van het centrum van Rotterdam, en onder het toeziend oog van een mannetje of honderd, waait het eigenlijk net te hard om de vlieger op te laten - wat evengoed geen reden is het niet te proberen. Opnieuw tillen de assistenten het object de lucht in, om het even later opnieuw te laten zakken. Saraceno, lachend: 'Ze zijn nerveus.'

Het ís ook spannend. Solar Bell, zoals het project officieel heet, en waarvan de vlieger, of, zoals Saraceno prefereert: luchtsculptuur, een schaalmodel vormt, is het slotstuk van Portscape2, een serie kunstprojecten op de Maasvlakte 2 begonnen in 2008 waarin kunstenaars steeds anticipeerden op de omgeving; eerdere projecten behelsden rood gekleurd strand, verkeersborden voor overstekende insecten en amfibieën alsook een trap met graatmotief in de duinen. Het recentste project is misschien wel het meest gepast. Er bestaat verwantschap tussen de overwinning van land op water, die de Maasvlakte is, en die van datzelfde land op de lucht in Saraceno's Solar Bell. Een verwantschap die vanmiddag gestalte moet krijgen. Dat is: als de vlieger opgaat.

Terwijl we wachten, vertellen Saraceno en Bachtijar Ashari, een student aan de TU Delft die met Saraceno samenwerkte, over de voorgeschiedenis van Solar Bell. Die is lang en complex en gaat van uitvinder Sir Alexander Graham Bell, die de telefoon bedacht en ook was geïnteresseerd in aërodynamica - en aan wiens 'tetraëder' (viervlak) Saraceno de vorm van zijn constructie ontleende - naar de TU Delft waar experimenten werden gedaan met computers en windtunnels. Klinkt dit als een wetenschapsprogramma? Het is niet de bedoeling. Artistieke overwegingen, verzekert Ashari, stonden voorop: 'Tomás is een kunstenaar. Bij hem gaat het om schoonheid, niet om efficiëntie. Die zilveren zeilen bijvoorbeeld zijn niet handig, want zwaar, maar ze zijn mooi, en dus namen we ze.'

Het resultaat van die inspanningen ligt nu in het gras. Het is 6 meter hoog en 6 meter breed, heeft de vorm van een omgekeerde piramide, en, mocht het u interesseren, een constructie van koolstofvezel en zeilen van geplastificeerd zonnepaneel. Het oogt kwetsbaar, alsof het ieder moment kan breken en toch voel je de potentie: nieuwe rijen driehoeken die worden toegevoegd, een vliegend gebouw in de wolken of op z'n minst een vliegende tuin of vliegend visplatform. Een zwevend tapijt voor op safari - ook leuk. Saraceno: 'Dan kun je van boven naar de leeuwen en olifanten kijken.'

Het is typisch Saraceno. Al zijn projecten bestaan uit op het eerste gezicht onuitvoerbare plannen - die bij nadere beschouwing toch best uitvoerbaar blijken. In het atrium van K21 Museum voor Hedendaagse kunst in Düsseldorf bijvoorbeeld exposeert hij nu een gigantisch spinnenweb waarin je kunt rennen en klimmen en dat je direct van je hoogtevrees afhelpt. Van zo'n project wordt vaak het wetenschappelijk vernuft benadrukt, en dat is begrijpelijk, De Argentijn Saraceno is opgeleid als architect en hij deed experimenten aan de NASA Space University, en toch, verzekert de kunstenaar, zijn zijn projecten niet dichtgetimmerd. 'Mensen zijn gewend dat ze de hele wereld naar hun hand kunnen zetten, het liefst zouden ze het weer nog bepalen, maar voor mijn kunstwerken is de onzekerheidsfactor heel belangrijk. Een project moet kunnen mislukken.'

Gelukkig is daarvan vandaag geen sprake. Want na een half uurtje prutsen, repareren en oplaten en neerhalen, terwijl een deel van het publiek alweer bij de barbecue staat, gaat de vlieger, pardon, luchtsculptuur, de lucht in: 5 meter, 10 meter, 20, tot hij stil blijft hangen. Het is een indrukwekkend gezicht, het moet gezegd. Je kijkt ernaar, je hand als een afdakje boven je ogen, en je denkt aan luchtspiegelingen, aan een of ander new-ageritueel, en, nu de fantasie toch een beetje op hol slaat, aan een roofvogel die stil in de lucht hangt vlak voordat hij zich op een prooi stort, en je denkt er ook aan dat Saraceno 't hem maar weer mooi heeft geflikt. 'Al dat onmogelijk is, moet nog gerealiseerd worden,' schreef Jules Verne ooit. Dat zwevende safaritapijt - dat komt er wel.

Vliegkunst

'Het is een indrukwekkend gezicht, het moet gezegd. Je kijkt ernaar, je hand als een afdakje boven je ogen, en je denkt aan luchtspiegelingen, aan een of ander new-ageritueel, en, nu de fantasie toch een beetje op hol slaat, aan een roofvogel die stil in de lucht hangt vlak voordat hij zich op een prooi stort'. Solar Bell, zoals het project officieel heet en waarvan de vlieger, of zoals ontwerper Tomás Saraceno prefereert:luchtsculptuur, een schaalmodel vormt, is het slotstuk van Portscape2, een serie kunstprojecten op de Maasvlakte 2, begonnen in 2008.

undefined

Meer over