Nieuws

Met een eigen visie op de geschiedenis ontstijgt de Chinese president Xi Jinping zijn voorgangers

Bezoekers van het CCP-museum in Beijing bekijken een foto van president Xi.
 Beeld Noel Celis / AFP
Bezoekers van het CCP-museum in Beijing bekijken een foto van president Xi.Beeld Noel Celis / AFP

De Chinese president Xi Jinping heeft zichzelf op een onaantastbare positie geplaatst, met een partijresolutie over de Chinese geschiedenis die hem gelijkschakelt met leider-tot-de-dood Mao Zedong. De resolutie beschrijft hoe Xi is ‘gekozen door de geschiedenis’ om China naar zijn ware lotsbestemming te leiden. Het maakt de weg vrij voor Xi om levenslang aan de macht te blijven.

Leen Vervaeke

De ‘Resolutie over de Grote Verwezenlijkingen en Historische Ervaringen van de CCP’, zoals de tekst voluit heet, werd deze week goedgekeurd door het voltallige Centraal Comité van de Chinese Communistische Partij (CCP). De tekst van de resolutie is nog niet vrijgegeven, maar de grote lijnen werden voorgesteld in een communiqué en op een persconferentie. Een overzicht in drie citaten:

‘Met Xi Jinping als kern heeft de Partij een anker, heeft het hele Chinese volk een ruggengraat en heeft het reusachtige schip van de Chinese herrijzenis een stabiele hand aan het roer.’

Een resolutie over partijgeschiedenis klinkt heel saai, maar het belang ervan is niet te onderschatten. Het is pas de derde keer in het honderdjarige bestaan van de CCP dat zo’n tekst wordt aangenomen: de eerste keer in 1945 onder Mao, de tweede keer in 1981 onder Deng Xiaoping. Met zijn eigen versie van de geschiedenis klimt Xi dus alweer een trede hoger in het pantheon der Grote Chinese Leiders.

Xi doet dat zelfs nog beter dan Mao en Deng: waren hun resoluties bedoeld om interne strijd te beslechten of dwalingen uit het verleden goed te praten, die van Xi is een en al triomfalisme. Na een lange weg van opofferingen, zo klinkt het, is de CCP dicht bij de vervulling van zijn ultieme lotsbestemming: de grootse herrijzenis van de Chinese natie. En dat allemaal dankzij Xi Jinping.

Met Xi is een Nieuw Tijdperk begonnen, het belangrijkste uit de Chinese geschiedenis. Onder Mao werd China bevrijd van onderdrukkers, onder Deng werd China rijk, maar het is onder Xi dat China weer sterk genoeg is geworden om zijn rechtmatige positie van wereldmacht te bekleden. En dankzij Xi’s ‘buitengewone politieke wijsheid’ is China voortvarend op weg om al zijn doelen te realiseren.

Met al zijn communistische fraseologie klinkt de partijresolutie meer als een heiligverklaring dan als een historisch onderzoek. Op de persconferentie ratelen de vier sprekers van het Centraal Comité eindeloos formules van lof af, als weesgegroetjes aan een rozenkrans: Xi is de kern, Xi toont de weg, Xi zet de koers uit, Xi staat aan het roer. Samengevat: China is de Partij, en de Partij is Xi.

‘Terugkijkend op de inspanningen van de Partij in de afgelopen eeuw kunnen we zien waarom we succesvol waren in het verleden en hoe we in de toekomst kunnen blijven slagen.’

Meer dan een visie op de geschiedenis is de partijresolutie een leidraad voor de toekomst. De CCP ziet geschiedenis in aloude marxistische traditie als een onomkeerbaar proces dat naar een vaste bestemming leidt. Wie de visie op het verleden bepaalt, bepaalt dus ook de visie op de bestemming. In dit geval: de grootse herrijzenis van de Chinese natie, en de rol van Xi daarin.

Volgens de partijresolutie bevindt China zich op een cruciaal kruispunt in zijn geschiedenis, met ‘omstandigheden die in honderd jaar niet zijn gezien’. Het land staat op het punt door te breken als wereldmacht, maar stuit op tegenstand van de Verenigde Staten. Als China zijn lotsbestemming wil waarmaken, moet het zich als één man verenigen achter Xi.

Voor wie in historisch determinisme gelooft, is daar geen speld tussen te krijgen: Xi heeft China in dit Nieuwe Tijdperk binnengeleid, dus Xi is de enige die het kan afmaken. Dat is ook de perfecte legitimatie voor Xi om over een jaar, op het Twintigste Partijcongres, een derde termijn als partijvoorzitter af te dwingen. Of zelfs, zoals Mao en Deng, levenslang aan de macht te blijven.

Volgens Wu Qiang, voormalig professor politieke wetenschappen van de Chinese topuniversiteit Tsinghua, die in 2015 werd ontslagen wegens zijn kritische werk, is Xi van de CCP en van China ‘een persoonlijke partij en een persoonlijke staat’ aan het maken. ‘Dit is wat de Franse keizer Louis XIV bedoelde toen hij zei: ‘De staat, dat ben ik.’ Dit is een hedendaagse replica van dat absolutisme.’

‘Het Xi Jinping Denken voor Socialisme met Chinese Karakteristieken voor het Nieuwe Tijdperk is het Marxisme van het hedendaagse China en van de 21ste eeuw.’

De reden voor Xi’s succes, aldus de partijresolutie, is dat hij teruggrijpt naar de bron: het marxisme. Mao kwam als eerste met een Chinese versie van het marxisme, Xi heeft daar met zijn Nieuwe Tijdperk-denken een tweede versie van gemaakt – Dengs Hervorming en Opening wordt als een soort tussenfase afgedaan.)

De bouwstenen van Xi’s marxisme voor de 21ste eeuw komen allemaal voorbij in de partijresolutie: gemeenschappelijke welvaart, democratie van het volk, technologische zelfbeschikking, strijd tegen corruptie. Alle ideologische puzzelstukjes die Xi de afgelopen jaren introduceerde, vallen ineens in elkaar, en blijken zowaar de bekroning van de Chinese geschiedenis te vormen.

In werkelijkheid is het marxistische gehalte van Xi’s beleid discutabel: hij heeft de armoede verdreven, maar China is nog steeds een van de meest ongelijke landen ter wereld. Wat wel duidelijk is, is dat Xi steeds grotere delen van de Chinese samenleving onder CCP-controle brengt, steeds meer ideologische zuiverheid eist en steeds minder ruimte laat voor kritiek.

‘Xi is het autoritarisme van de afgelopen dertig jaar aan het omvormen tot totalitarisme’, zegt Wu. ‘Het is moeilijk voorstelbaar, maar in de 21ste eeuw is zich een nieuw totalitair rijk aan het vestigen. En het gevaarlijkste: het gebeurt terwijl de democratie overal ter wereld in verval is. China’s totalitarisme zou de kern kunnen worden van een uitgebreid kamp van autoritaire staten.’

Meer over