Analyse

Met de Spelen in zicht komt de vaccinatiecampagne in Japan eindelijk een beetje van de grond

Japanners wachten op hun prik in het pas geopende vaccinatiecentrum in de stad Nagoya.  Beeld Getty Images
Japanners wachten op hun prik in het pas geopende vaccinatiecentrum in de stad Nagoya.Beeld Getty Images

Japanners hebben het niet zo op vaccinaties, met als gevolg dat nog maar 6 procent van de bevolking een coronaprik heeft gehad. En dat met de Olympische Spelen op komst. ‘Japanse experts zijn gewoon te voorzichtig.’

Met nog twee maanden te gaan tot het begin van de Olympische Spelen heeft Japan dan eindelijk een eerste massa-vaccinatiecentrum. In Tokio, waar het toernooi vanaf 23 juli wordt gehouden, kunnen 65-plussers zich sinds vorige week melden voor een coronaprik. Het centrum is twaalf uur per dag open en moet dagelijks zo’n tienduizend ouderen inenten.

Het moet de trage vaccinatiecampagne in Japan een oppepper geven. Minder dan 6 procent van de Japanners heeft tot dusver een prik gehad tegen het coronavirus. In Nederland ligt dat percentage op 30 procent, in het Verenigd Koninkrijk is zelfs al de helft van alle volwassenen gevaccineerd. De lage vaccinatiegraad is opvallend, alleen al omdat Japan een zeer vergrijsde bevolking heeft: ruim een kwart van de Japanners is 65-plus.

Tegelijkertijd bestaat er al maanden grote scepsis over de haalbaarheid van het grootste sportevenement ter wereld. Uit peilingen blijkt keer op keer dat de meeste Japanners de Olympische Spelen liever kwijt dan rijk zijn, mede omdat ze bang zijn dat het toernooi een nieuwe coronagolf veroorzaakt.

Milde start

Een hoge vaccinatiegraad zou een deel van die angst kunnen wegnemen. Maar waarom verloopt dat inenten dan zo traag? Volgens Riko Muranaka, een Japanse vaccinatie-expert, is de trage campagne mede het gevolg van de milde start van het virus in Japan. Lange tijd kende het land (127 miljoen inwoners) relatief weinig coronadoden. Pas afgelopen winter nam het aantal besmettingen en slachtoffers snel toe. De meeste van de 12.500 slachtoffers vielen in de afgelopen zes maanden. ‘De regering dacht tot dat moment niet serieus na over de vaccinatiecampagne. Ze waren te optimistisch over het verloop van de pandemie in Japan’, aldus Muranaka, die als arts en onderzoeker verbonden is aan de universiteit van Kyoto.

Daarnaast liep de regering, toen ze eenmaal haast wilde maken, tegen een aantal blokkades op. Zo dicteren de regels dat vaccins uit het buitenland eerst op Japanse bodem moeten worden getest, voordat ze goedgekeurd kunnen worden. Hierdoor kregen Moderna en AstraZeneca pas vorige week groen licht. De Japanse premier Yoshihide Suga zei onlangs dat dit in de toekomst anders moet. ‘Ik ben ervan overtuigd dat we de wetten moeten aanpassen om beter op dit soort noodsituaties te kunnen reageren.’

Maar volgens Muranaka en andere experts is de belangrijkste reden voor de vaccinatietraagheid een andere. Opvallend veel Japanners zijn bang voor bijwerkingen. In de laatste drie decennia van de vorige eeuw voerden actiegroepen in Japan met succes rechtszaken tegen de overheid en artsen vanwege vermeende bijwerkingen van vaccins. In 1993 werd een vaccin tegen mazelen, de bof en rodehond teruggetrokken nadat het hersenvliesontsteking had veroorzaakt bij elf kinderen, van wie er drie overleden. De oorzaak was naar alle waarschijnlijkheid een vervuild bofvaccin. Mede hierdoor schafte de regering in 1994 de vaccinatieplicht af.

Andere vaccinaties

In 2013 ontstond er ophef over het vaccin tegen baarmoederhalskanker (HPV), nadat tienermeisjes na de inenting neurologische klachten zouden hebben gekregen. Een wetenschappelijke commissie deed de berichten af als onzin, maar toch besloot de overheid het HPV-vaccin niet meer actief aan te bieden. Daardoor laat nu nog maar één op de honderd meisjes zich inenten.

Volgens Muranaka, die strijd voert om het HPV-vaccin weer breed geaccepteerd te krijgen, blijft de vaccinatie-angst sluimeren doordat de overheid zich niet meer opwerpt als krachtig verdediger van het inenten. Op de dag dat Anthony Fauci, het hoofd van het Amerikaanse instituut voor infectieziekten, opriep tot een massale inentingscampagne, benadrukte zijn Japanse evenknie dat de langetermijneffecten van het vaccin nog niet helemaal duidelijk zijn. ‘Dat is weliswaar medisch-theoretisch correct, maar de boodschap is natuurlijk totaal verkeerd’, aldus Muranaka. ‘Japanse experts zijn gewoon te voorzichtig. Ze willen niet juridisch verantwoordelijk worden gehouden.’

Andere Japanse experts vinden het juist verstandig dat het land de tijd nam. Zo kon het rustig afwachten hoe het vaccin in andere landen uitpakte, een strategie die Zuid-Korea ook hanteerde – en waarvoor het nu veel kritiek krijgt. ‘Ik denk niet dat het vaccinatieprogramma te langzaam is’, zei emeritus hoogleraar immunologie Masayuki Miyasaka eerder dit jaar tegen Reuters. ‘Zo kunnen we goed kijken welke en hoeveel reacties het vaccin veroorzaakt. Aangezien mRNA-vaccinaties nieuw zijn voor ons, moeten we juist extra goed kijken naar de mogelijke gezondheidsrisico’s.’

Distributiebeleid

Die voorzichtige houding werd volgens Muranaka ook weerspiegeld in het distributiebeleid. De vaccins zijn via lokale overheden verspreid onder meer dan tienduizend klinieken en huisartsen. Alleen artsen en gecertificeerde verplegers mochten de prikken toedienen. Dat was misschien bedoeld om het wantrouwen tegen het vaccin weg te nemen, maar het veroorzaakte veel vertraging.

Nu waait er een andere wind. Naast het oprichten van de grote vaccinatiecentra besloot de regering klinieken een bonus te geven per corona-injectie. Er zijn extra zorgwerkers vrijgemaakt om de prikken te geven. De gouverneur van Tokio ging persoonlijk langs bij de premier om te vragen om meer doses voor de Olympische stad.

Het betekent niet dat alle voorzichtigheid is verdwenen. Ondanks de formele goedkeuring blijven de tientallen miljoenen AstraZeneca-doses voorlopig op de plank liggen. De zorgen over tromboseverschijnselen en andere mogelijk bijwerkingen zijn te groot.

Meer over