Met de beweging mee

Vroeger was Weleda vooral antroposofisch, nu is het ook hip. Maar: ‘Lippenstift, dat zie ik ons niet doen. De mens is mooi van zichzelf.’ Door Wilma de Rek..

Wilma de Rek

Jan Graafland zat vijftien jaar in het bank- en verzekeringswezen. Nu is hij Hoofd Tuin bij Weleda en wijst hij tevreden op de rijke flora en fauna om hem heen. Een hectare paradijs op een plek waar je het nooit zou verwachten: achter het pand van Weleda in Zoetermeer op een akelig industrieterrein, omsloten door enge fabrieken en grijze kantoorpanden. Links jaagt het verkeer over de A12, rechts verspreiden grote glazen kassen hun valse licht en warmte. Maar in de tuin van Jan Graafland schijnt de zon, zingen de vogels en zet een egeltje zijn stekels op tegen een voorbijschietend veldmuisje.

In de verte schreeuwt een fazant.

Graafland bukt en plukt een takje bitterzoet. ‘Durf je het een keer te ervaren?’, vraagt hij. Zelf stopt hij voortdurend stukjes tuin in zijn mond – ‘dan ben ik zowel van binnen als van buiten met zo’n plant bezig’. Een hapje sint-janskruid, een toefje goudsbloem, een blaadje valeriaan. En een tijdje terug dus een stukje hout van bitterzoet, een nachtschadegewas dat verder een prima plantje is, maar wel veel hallucinerende stoffen bevat. Hij had er een middagje op lopen kauwen en toen hij ’s avonds naar huis reed, zag hij ineens allemaal tegenliggers op zich afkomen. ‘Ik was het eventjes helemaal kwijt, ik kon nog net op tijd de auto op de goede weghelft zetten.’

Maar dat zijn uitzonderingen. Planten zijn mooie dingen. Een plant, zegt Jan Graafland, past zich aan aan de plek waar hij groeit – daar kunnen mensen veel van leren. ‘Het gemiddelde Nederlandertje heeft klachten die door Nederlandse omstandigheden worden veroorzaakt. Kinderen kampen met holteproblemen, ouderen met luchtwegklachten. Dat komt omdat we beneden de zeespiegel wonen. Het grappige van onze plantenwereld is dat hij juist goed met die omstandigheden kan omgaan. Riet kom je in vocht tegen, niet in de bergen. Dus die plant laat zien: hé, kijk maar naar mij, ik kan in deze omstandigheden goed leven! Nou, dan nemen wij wat van die plant, en dat gebruik je voor die ziekte. Ik zeg het nu heel kort door de bocht natuurlijk, maar daar komt het op neer. Zoek de remedie daar waar de kwaal bestaat.’

Planten, vindt Graafland, daar moet je naar kijken. Daar moet je mee bezig zijn, dan komt de kennis vanzelf. En als de kennis er is, dan kun je de plant in een potje stoppen of in een pil, en kan hij iedereen helpen met zijn verzorgende of genezende eigenschappen. Dat is wat ze bij Weleda doen: planten telen (of laten telen in verre, warme landen), de extracten eruit halen en daar iets nuttigs van maken. Medicijnen, maar ook babyolie van de goudsbloem (‘zuiverend en verzachtend’), lippenbalsem van jojobazaad (‘bijzonder vochtregulerend’), douchegel van de duindoornbes (‘vitaliserend’).

Deuren open

Deuren open
Het van oorsprong Zwitserse bedrijf bestaat sinds 1921, de Nederlandse vestiging was er een paar jaar later. Aan veel is nog te merken dat Weleda zijn wortels in de antroposofie heeft. Aan de hoekloze letters op de verpakking, aan het motto (‘in harmonie met mens en natuur’) en aan de tuin waar volgens biologisch-dynamische principes wordt gewerkt; geen gedoe en geen kunstmest, want plant en bodem kunnen het allemaal prima zelf.

Deuren open
Je merkt het ook aan de nevenfuncties van de mannen die in de raad van commissarissen zitten. Twee van hen werken er voor de Triodosbank, een is bestuurder bij de Zeister Vrije School, een ander bij de Rudolf Steineracademie in Antwerpen – Rudolf Steiner is de grondlegger van de antroposofie. Het staat allemaal keurig in het jaarverslag; Weleda veranderde tien jaar geleden van een Besloten in een Naamloze Vennootschap en streeft naar opperste transparantie.

Deuren open
Jan Graafland vindt antroposofie een beetje een naar woord. ‘Antroposofie betekent wijsheid over de mens; dat is net of je de wijsheid in pacht hebt. Maar het biedt wel heel veel, en je kunt er natuurlijk zelf uit pakken wat je wilt. Rudolf Steiner heeft zijn ideeën ook maar gewoon overal vandaan gehaald.’

Deuren open
De tuin in Zoetermeer bestaat sinds 1995; daarvoor was Weleda gevestigd in Den Haag. De bekende landschapsarchitect en boomchirurg Copijn heeft hem aangelegd, maar van het oorspronkelijke ontwerp trekt de tuin zich allang niets meer aan. ‘Hier staat een heel bed kamille dat ik niet heb gezaaid, dat kwam gewoon op.’ Onkruid wordt gewied, nóóit bespoten, ook niet met iets ecologisch verantwoords. ‘Ook al doe je het netjes, dan nog zit je in de sfeer dat je iets tegengaat’, zegt Graafland. ‘Ik ga liever met een beweging mee dan dat ik tegen een beweging inga. Dan wordt het een strijd, weet je wel. En in onze tuin proberen we die strijd zoveel mogelijk te voorkomen.’

Dertig marketeers

Dertig marketeers
Hans Nijnens was jaren dwarsfluitist en koordirigent. Nu is hij algemeen directeur bij Weleda Nederland, en ziet hij groen steeds hotter worden, ook in de wereld van lichaamsverzorgingsproducten. Kneipp, L’Occitane, De Tuinen, Rituals, The Body Shop: ze bombarderen de consument met woorden als plantaardig en puur natuur.

Dertig marketeers
Nijnens: ‘De term ‘natuurlijk’ is niet beschermd, dus je ziet veel merken meeliften op de hype. En allemaal proberen ze het zo mooi mogelijk te formuleren. Wat je als consument kan doen is: goed op de verpakking kijken. Lees maar wat er in zit, en trek je conclusies.’ Aan een keurmerk, de enige garantie dat puur natuur ook echt puur natuur is, wordt gewerkt [zie kader].

Dertig marketeers
Weleda Nederland produceert vooral geneesmiddelen voor antroposofische artsen. De lichaamsverzorgingsproducten worden in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland gemaakt. ‘De omzet van geneesmiddelen is redelijk stabiel, in de lichaamsverzorgingssfeer hebben we jaarlijks een omzetgroei van ongeveer 15 procent’, zegt Nijnens. ‘Het zou ook niet veel harder moeten gaan, omdat we met natuurlijke grondstoffen werken.’

Dertig marketeers
Reclame maakt Weleda nauwelijks. Het is relatief duur, zegt Nijnens. Bovendien: ‘Reclameboodschappen hebben de neiging suggestief te werken. In 15 seconden een illusiewereld scheppen, dat past niet zo bij ons. Wij verstrekken liever gericht goede informatie, bijvoorbeeld via ons eigen blad Weleda Berichten. We geven ook boekjes uit: over de seizoenen en wat die met je doen, over zwangerschap, en recentelijk een boekje over liefde. Dat wil ik niet onder reclame rangschikken, maar zie ik meer als handreiking aan mensen om eens wat langer stil te staan bij bepaalde thema’s.’

Dertig marketeers
Tien jaar geleden had Weleda twee marketeers in dienst en werden de producten vooral in de natuurvoedingswinkels verkocht. Nu staat de scheercrème bij de Etos en de DA, en is het aantal marketeers opgelopen tot boven de dertig. Hans Nijnens: ‘Vanaf het moment dat we die marketingafdeling zijn gaan opbouwen, is het hard gegaan. Het is een bewuste keuze geweest, we wilden de deuren openzetten. En we hebben het tij natuurlijk ontzettend mee.’

Dertig marketeers
Toch is de Weledaklant nog steeds een bepaald menstype, meent Nijnens. ‘Wat onze klanten met elkaar gemeen hebben, is een toenemend bewustzijn voor kwaliteit van leven, en dan niet alleen voor hun eigen kwaliteit maar ook voor het milieu. Voor vraagstukken van persoonlijke ontwikkeling, maatschappelijke verantwoordelijkheid, de balans vinden in het leven.’ En die zijn er steeds meer, want de ecohype is meer dan een ecohype, volgens Hans Nijnens, hij maakt deel uit van een veel grotere beweging. ‘Mensen krijgen genoeg van de grijpcultuur, het kortetermijndenken. Een groeiende groep zegt: op die manier hoeft het niet voor mij.’

Dertig marketeers
Weleda Nederland betaalde onlangs mee aan de totstandkoming van het boek Hoe de stof de geest kreeg, van huisarts en docent wetenschapsfilosofie Arie Bos. Het gaat over de evolutie van het ik. Nijnens: ‘We vinden het belangrijk dat dit soort boeken wordt uitgebracht. Het sluit aan bij een brede scepsis onder de bevolking over de antwoorden die de wetenschap kan bieden op vraagstukken waarmee iedereen worstelt. Mensen herkennen zich niet langer in het medisch-materialistische wereldbeeld. Dat beeld houdt in dat je niks meer bent dan een aantal hersencellen, en dat het een illusie is dat je daar zelf iets over te zeggen hebt. Die gedachte wordt toenemend onbevredigend bevonden. Het heeft ook met emancipatie te maken. Vroeger lieten mensen zich alles door de pastoor vertellen, maar die heeft zijn aanspraak op de waarheid moeten inleveren. De dokter is gewoon de volgende. Dan is het logisch dat het spanningsveld tussen regulier en alternatief toeneemt. Ik beschouw het ook als een opdracht van Weleda om te proberen die werelden met elkaar te verbinden. Zoals uiteindelijk ook de antroposofische geneeskunde een aanvulling is op de gewone geneeskunde, en niet een ontkenning ervan.’

Beetje ouderwets

Beetje ouderwets
Bas Schneiders is opgeleid tot hotelier aan de hogere hotelschool. Nu is hij is Geschäftsleiter van Weleda Naturals, dat de extracten en tincturen produceert die de basis van Weleda’s verzorgingsproducten vormen. Zijn bedrijf ligt iets buiten het dorpje Schwäbisch Gmünd, in Zuid-Duitsland, met uitzicht op de Alpen en omgeven door 20 hectare biologisch-dynamische tuin. Velden vol calendula-bloemen staan te wachten tot ze klaar zijn geplukt te worden – met de hand, uiteraard. Maar er groeien ook planten die in geen elk potje zijn terug te vinden. Schneiders wijst op een duister, nat hoekje waar een tropisch regenwoud wordt nagebootst, zodat een uiterst zeldzame varensoort voor uitsterven wordt behoed.

Beetje ouderwets
Vandaag heeft het geregend, waardoor de kamilleoogst die op het programma stond, niet is doorgegaan. Binnen zet Schneiders een wit papieren mutsje op en opent hij de deur van een groot en helder laboratorium, waar het doordringend naar platgestampte plant ruikt. Hij wijst op de blinkende werkplekken waar de bloemen gesneden zouden zijn als de zon gewoon had geschenen. ‘Planten moeten zo vers mogelijk worden verwerkt. Een plant heeft een heleboel werkzame bestanddelen die je probeert eruit te halen, te extraheren, en daar heb je verschillende manieren voor. Hier in Schwäbisch Gmünd maken we vooral tincturen, dat zijn extracten op basis van alcohol, water en olie.’ Her en der staan enorme ketels te pruttelen. Persmachines knijpen de laatste restjes prut uit wat ooit bloemen en stengels waren. In grote glazen potten staan geconcentreerde olieën klaar om verder verwerkt te worden.

Beetje ouderwets
Lang niet alle grondstoffen voor de 450 extracten die Weleda produceert, zijn afkomstig uit de eigen tuin; een veel groter deel komt van externe leveranciers. De lavendel wordt betrokken in Moldavië, de rozen in Turkije. Lavendel en roos bevatten etherische oliën, die niet uit de bloemen worden geperst, maar via waterdampdestillatie worden verkregen. 100 kilo lavendel levert 1 liter etherische lavendelolie, voor een liter etherische rozenolie zijn 3.000 kilo rozenblaadjes nodig.

Beetje ouderwets
Schneiders is net terug van een bezoek aan een leverancier in Mexico. ’Dat directe contact is ontzettend belangrijk. Het gaat niet alleen om wat er in een grondstof zit, je wilt meer weten. Hoe is het gemaakt, hoe wordt het verwerkt, hoe getransporteerd? Onze strategie is om met alle producenten langetermijncontracten te sluiten; dat geeft hun afnamegarantie, en ons de zekerheid van goeie spullen. Ik ben zes jaar geleden begonnen met die rechtstreekse afspraken met producenten, nadat ik had vastgesteld dat we veel te weinig biologische grondstoffen hadden, en veel te veel van de handel kochten.’

Beetje ouderwets
Voor de komende jaren verwacht Schneiders alleen maar meer groei. ‘We zitten net in twee heel grote drugstoreketens in Amerika, daar hebben we de omzet vorig jaar meer dan verdubbeld. Het is momenteel de snelst groeiende markt. Verder zullen we de verpakkingen hier en daar moeten aanpassen, die zijn nog wel een beetje ouderwets, met die aluminium tubes. En we gaan rustig verder met het verbreden van het assortiment. Nee, geen oogschaduw of mascara, dat zie ik ons niet doen. Het idee van Weleda was altijd om producten te maken die een zinvolle werking hebben, verzorgend zijn. Daar hoort lippenstift niet bij.’

Beetje ouderwets
Buiten staan twee vrouwen te wachten op een rondleiding. Felroze kleren, de haren hevig geblondeerd, eentje steekt een sigaret op. Oók Weleda-klanten. Schneiders: ‘In feite is dit gewoon een redelijk modern bedrijf.’

Meer over