Met bier en bankieren naar Birma

De opvallendste halte van de Aziatische handelsreis van het kabinet is Birma. Het land was tot voor kort een van de wreedste dictaturen ter wereld. 'De timing is juist uitstekend.'

DEN HAAG - Nederlandse bedrijven gaan vanaf zondag hun geluk beproeven in Birma. Een land zo geïsoleerd en verboden dat zelfs Coca-Cola er tot vorig jaar niet verkrijgbaar was, net als nu nog in Noord-Korea en Cuba. Minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking leidt een handelsmissie met zeven grote Nederlandse bedrijven, die willen investeren in Birma, of Myanmar zoals het militaire bewind het land heeft gedoopt.

Hebben Nederlandse bedrijven wat te zoeken in tot voor kort een van de wreedste dictaturen van de wereld? Is het niet te vroeg voor een handelsmissie? 'De timing is juist uitstekend', zegt een woordvoerder van Heineken. 'Want maatschappelijk verantwoord ondernemen is een belangrijk onderwerp van de missie van Ploumen.' Heineken bouwt een bierbrouwerij bij de grootste stad van Birma, Rangoon. De brouwer is vast van plan ook in Birma werk te maken van de mensenrechten en gezondheidszorg van en voor de aanstaande vierhonderd medewerkers.

Heineken wilde al eerder brouwen in Birma. In 1996 maakte een schip met de brouwketels rechtsomkeert toen oppositieleidster Aung San Suu Kyi had laten weten bij nader inzien tegen de komst van buitenlandse bedrijven te zijn.

Inmiddels denkt De Dame daar anders over. Maandag ontmoet Ploumen de 68-jarige winnares van de Nobelprijs voor de Vrede in 1991. Na bijna twaalf jaar huisarrest is Suu Kyi nu gekozen parlementslid. Ze wil dat de grondwet wordt veranderd zodat ze in 2015 president van Birma kan worden.

Daar neemt Aung San Suu Kyi dagelijks een voorschot op. 'Ik wil goede, koppige zakenlui, maar wij moeten profiteren van uw aanwezigheid', zei ze deze week tegen Europese bedrijven bij een EU-top in Rangoon. Ze is niet onder de indruk van maatschappelijk verantwoord ondernemen. 'U moet niet alleen sociale verantwoordelijkheid nemen, maar ook politieke en juridische. U moet u bewust zijn van de politieke situatie in Birma, de vredessituatie, de sociale situatie, de mensenrechtensituatie.'

Birma is een onontgonnen markt met 55 miljoen inwoners, waarvan eenderde leeft in armoede. Ze gingen tot begin 2012 veelal door het leven zonder mobiele telefoon, pinautomaat, bankrekening, internet. Geen Birmees kon na een zware dag arbeid een koud flesje Coca-Cola of Heineken tegen de lippen zetten.

Schoorvoetend treedt het leger terug en onder leiding van een hervormingsgezinde ex-militair, president Thein Sein, beweegt Birma zich in de richting van iets dat op een democratie begint te lijken. Sinds een klein jaar is het land niet meer verboden voor buitenlandse bedrijven, Amerika en de EU schrapten sancties daartoe. Er is nog wel een wapenembargo. Birma heeft veel vruchtbare landbouwgrond, is rijk aan grond- en delfstoffen - vooral olie en gas - en ligt strategisch. 'In het hart van Azië, de snelst groeiende regio in de wereld', legt minister Ploumen uit.

Geen wonder dat tientallen buitenlandse bedrijven staan te trappelen om de Birmese markt te betreden. Aziatische multinationals, vooral uit Zuid-Korea, Maleisië en Japan, zijn daarin doortastender dan Amerikaanse en Europese bedrijven, die behoedzamer opereren.

Stel je in op kleine stapjes, waarschuwt Ploumen de met haar meereizende bedrijven - naast Heineken zijn dat Unilever, Shell, Philips, Rabobank en FrieslandCampina. Zij kennen het klappen van de Zuidoost-Aziatische zweep en zetten al decennia kleine stapjes in de buurlanden van Birma. Gerard van Empel van de Rabobank gaat zich vooral oriënteren. 'Om te bekijken of we iets kunnen betekenen bij de opbouw van een efficiënt ruraal bank systeem.' Voor de boerenleenbank is het appeltje-eitje: de landbouwsector is belangrijk voor de economie én het banksysteem is vooral op het platteland slecht ontwikkeld. Reaching the unbanked, is de missie van de bank, het bereiken van eenieder zonder bankrekening.

'Het gaat er bij deze missie om Nederlandse bedrijven neer te zetten als duurzame langetermijnpartners', zegt Ploumen. Denk aan de sectoren water, landbouw, voedsel, logistiek en energie. 'We komen niet naar Birma voor een quick win.' Want de zakelijke hobbels zijn talrijk. Totdat Ne Win in 1962 een militaire dictatuur vestigde, gold Birma als een van de welvarendste landen van Azië. Na decennia van mismanagement is Birma arm, corrupt, onbestuurbaar en wetteloos. Hervormingen zijn ingezet, maar de situatie is niet met een druk op de knop om te keren.

De laatste drie generaties hebben geen onderwijs van betekenis genoten. De militaire machthebbers verafschuwden iedereen met een opleiding. Een collegejaar duurde drie weken. Ne Win zakte voor al zijn examens en had waarzeggers als belangrijkste politieke adviseurs. Eén zo'n sterrenwichelaar zei de dictator in 1987 dat zijn geluksgetal 9 was. Ne Win riep de betekenisloze negende september uit tot nationale feestdag en stortte de economie in een diepe put. Hij maakte alle bestaande bankbiljetten waardeloos door ze te vervangen door papiergeld in denominaties deelbaar door 9.

Als Birmese machthebbers zo grillig kunnen zijn, waarschuwde de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch in april, is het onverstandig de economische sancties op te heffen en Birma vrij te geven voor Europese bedrijvigheid.

SP-Kamerlid Harry van Bommel uitte dezelfde waarschuwing. 'De sancties hadden niet moeten worden afgeschaft maar opgeschort, zodat je een stok achter de deur houdt.' Maar de handelsmissie heeft de instemming van de SP'er. 'Anders mist Nederland de boot.'

Rutte van China via Nederland naar Indonesië

Minister-president Rutte en minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking gaan met handelsdelegaties in één week naar China en naar Indonesië. Tussen die twee missies in gaat Ploumen nog met een kleine delegatie van grote Nederlandse bedrijven naar Birma. Vandaag zijn beide bewindslieden in China. Zondag vliegt Rutte naar Nederland en dinsdag naar Jakarta, de hoofdstad van Indonesië. De omweg heeft volgens de Rijksvoorlichtingsdienst niets te maken met gevoeligheden van de Indonesische regering. Die zou niet willen dat Indonesië slechts een etappe is in een grotere Aziëreis. 'De premier heeft op maandag gewoon verplichtingen in Nederland', zegt zijn woordvoerder.

Ploumen reist van China naar Birma en dan naar Jakarta. De handelsmissie is met meer dan honderd bedrijven de grootste ooit naar Indonesië. Het is het eerste bezoek van een Nederlandse premier sinds 2006. 'Er is alle reden om juist nú de banden aan te halen', zei Rutte eerder. Indonesië is de grootste economie van Zuidoost-Azië en Nederland is de tweede handelspartner binnen de Europese Unie. 'De wederzijdse handel neemt tegen de trend in toe met maar liefst 18 procent.'

Meer over