Merkel onder vuur in eigen partij

Sinds de Bondsdagverkiezingen van 2005 was de SPD steeds de belangrijkste bron van onrust in de Grote Coalitie van Angela Merkel.

Coalitiepartner CDU bood een spiegelbeeldige aanblik. Welgedaan laafde ze zich aan het vertrouwen dat Merkel bij het electoraat genoot. Haar rivalen werden discreet afgeserveerd, interne twisten werden niet in de openbaarheid uitgevochten. Met peilingen onderbouwden de partijstrategen het streven naar een score van ‘zeker 40 procent’ bij de volgende Bondsdagverkiezingen, in september.

Maar opeens is alles anders. Bij de SPD heerst de burchtvrede. De partij profiteert van het aanzien van Peer Steinbrück als solide minister van Financiën, maar toont ook een ‘sociaal gezicht’ – onder meer met een pleidooi voor staatshulp aan de wankelende autoproducent Opel. In de peilingen kruipt ze weer naar de CDU toe. Het onderlinge verschil bedraagt nog maar 5 procent (27 procent voor de SPD tegen 32 procent voor de CDU). Nog verontrustender voor Merkel is dat binnen de CDU steeds frequenter en steeds openlijker kritiek op haar wordt geuit.

Met haar reprimande aan het adres van paus Benedictus XVI – naar aanleiding van diens besluit de excommunicatie van de omstreden bisschop Williamson op te heffen – heeft zij, dochter van een protestantse predikant, veel katholieke CDU’ers voor het hoofd gestoten. Een onbekend aantal, onder wie Werner Münch, oud-deelstaatpremier van Saksen-Anhalt, heeft uit protest tegen Merkels ‘ongepaste interventie’ de partij verlaten.

Merkels aanpak van de economische crisis is door veel partijgenoten als een inbreuk op de vrijemarkteconomie opgevat. Het besluit van de bondsregering om in het uiterste geval banken te nationaliseren heeft kwaad bloed gezet bij de ‘middenstandsvleugel’. Partijbaron Günther Oettinger, premier van de deelstaat Baden-Württemberg, spreekt deze week in Der Spiegel de vrees uit dat bij de kiezers het misverstand kan rijzen dat de CDU ‘de partij van de nationalisaties’ is. Volgens Wolfgang Bosbach, vicevoorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag, loopt de partij het gevaar ‘als variant van de SPD’ te worden waargenomen. Der Tagesspiegel noemde Merkel ‘de beste bondskanselier die de SPD nooit had’.

Tot slot was er het in Berlijn te vestigen ‘Centrum tegen Verdrijvingen’, dat moet documenteren hoe 15 miljoen Duitsers die na de Tweede Wereldoorlog uit Oost- en Midden-Europa zijn verdreven. In Polen leven grote bezwaren tegen de veronderstelde poging van Duitsland hiermee zijn ‘historische verantwoordelijkheid’ voor de nazimisdrijven uit de weg te gaan – en vooral tegen de voordracht door de belangenvereniging van Duitse ‘Vertriebenen’ van Erika Steinbach (haar voorzitter, maar ook lid van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag) als lid van het bestuur van dit centrum.

Volgens conservatieve CDU’ers had Merkel de Polen meteen duidelijk moeten maken dat alleen de bondsregering over de samenstelling van het bestuur beslist, en had ze Steinbach in bescherming moeten nemen tegen de mateloze aanvallen vanuit het buurland. Uiteindelijk hield Steinbach de eer aan zichzelf. Maar Merkel lijkt het bij de Vertriebenen en hun nazaten te hebben verbruid.

‘Door haar toedoen zijn in de partij oude scheidslijnen weer zichtbaar geworden’, zegt Willy Wimmer, die sinds 1976 deel uitmaakt van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag. ‘De scheidslijn tussen de verdrevenen en de ‘autochtone Duitsers’, en die tussen Rijnlandse katholieken en Oost-Duitse protestanten’.

Ze heeft, met andere woorden, de conservatieven van zich vervreemd. Merkel gaat er kennelijk van uit dat deze per definitie op de CDU stemmen. ‘Maar die rekening zou weleens niet kunnen opgaan’, zei Wolfgang Bosbach in het weekblad Focus. ‘De volgende keer kunnen ze thuis blijven of FDP stemmen.’ Ze zouden ook een nette conservatieve partij kunnen oprichten. Maar over die mogelijkheid wordt binnen de CDU vooralsnog slechts gefluisterd.

Der Tagesspiegel ziet parallellen tussen Merkels situatie en die van haar voorganger Gerhard Schröder in zijn politieke nadagen. Net als Schröder destijds kan zij haar beleid niet meer verkopen aan de eigen cliëntèle. En net als Schröder zal ze de rekening gepresenteerd krijgen.

Een lid van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag zegt al een voorschot te hebben genomen op het einde van Merkels loopbaan. ‘Als de verkiezingen voor de CDU niet goed verlopen – en ze zúllen niet goed verlopen – is haar politieke loopbaan binnen een paar weken ten einde. Want in tijden van crisis gaat men in de CDU nog onvriendelijker met elkaar om dan in de SPD.’

De Russische premier Poetin en de Duitse bondskanselier Merkel. (AFP) Beeld
De Russische premier Poetin en de Duitse bondskanselier Merkel. (AFP)
Meer over