INTERVIEW

'Mensensmokkel gaat over moord, slavernij en illegale prostitutie'

In Rome is de Nederlandse officier van justitie Hester van Bruggen aangesteld om dichter op het vuur te zitten in de strijd tegen mensen smokkel. Een verhoor werkt toch beter dan een telefoontje naar de Italiaanse justitie. Bovendien is Van Bruggen niet de eerste de beste.

Vluchtelingen bij het Comomeer. Beeld Nicola Zolin
Vluchtelingen bij het Comomeer.Beeld Nicola Zolin

Lang gaf Hester van Bruggen (43) leiding aan de 'oorlogsunit' van het Openbaar Ministerie. Vanuit Nederland joeg zij met haar collega's op verdachten van oorlogsmisdaden en misdrijven tegen de menselijkheid. Als officier van justitie werkte zij zo aan genocideonderzoeken in Rwanda, Irak, Liberia en Afghanistan én was ze een van de initiatiefnemers van het grootste strafrechtelijk onderzoek in Nederland: het MH17-onderzoek.

Maar twee jaar geleden verhuisde ze naar Rome. 'Ik heb in al die jaren veel narigheid meegekregen, geloof mij. Maar wat ik nu hoor en zie... Laten we zeggen dat het qua misdaden zeker niet onderdoet voor al dat andere.'

Eind 2014 vertrok Van Bruggen naar Italië om er aan de slag te gaan als liaisonmagistraat - een soort verbindingsofficier van justitie die internationaal misdaadonderzoek moet vergemakkelijken. Want georganiseerde misdaad gaat vrijwel altijd grenzen over, zegt Van Bruggen. Denk aan de groep 'Ndrangheta-maffiosi die jarenlang actief waren op de bloemenveiling van Aalsmeer. Of de twee uit Amsterdam gestolen Van Gogh-schilderijen die vorige maand opdoken in een kluis van een Napolitaanse Camorra-baas. 'Als je daar echt iets tegen wilt doen, moeten ook wij - de politie en het OM in de verschillende landen - dichter tegen elkaar aankruipen.'

Hester van Bruggen, verbindingsofficier van justitie. Beeld Nicola Zolin
Hester van Bruggen, verbindingsofficier van justitie.Beeld Nicola Zolin

U bent de eerste Nederlandse liaisonmagistraat in Italië. Betekende uw aanstelling dat de samenwerking niet goed liep?

'Nee, het startschot om mij hierheen te sturen was de migratiestroom die vanaf 2014 op gang kwam. 'Kwantitatief piekte de instroom enorm', zoals ze dat in de politiek geloof ik noemen. Maar los van die aantallen viel vooral de manier op waarop werd gesmokkeld. Niet voor niets constateerden de Italianen rond die tijd dat mensensmokkel het domein was geworden van zware georganiseerde misdaad.

'Het is hier zelfs ondergebracht bij dezelfde justitie-eenheden die ook maffia en terrorisme bestrijden. Ze gebruiken dezelfde opsporingsmethoden, zoals het inzetten van spijtoptanten en het afpakken van misdaadgeld. Dat zegt veel en het is ook allemaal terecht. Mensensmokkel is al lang geen slachtofferloos delict meer. Het gaat over moord, over illegale prostitutie, over slavernij.'

Wat heeft Nederland juridisch te maken met de mensensmokkel tussen Libië en Italië?

'Een van de dingen die ik hier in het begin leerde, was dat de grote Eritrese smokkelorganisaties mensen niet alleen door de Sahara naar de Libische kust brengen om ze richting Sicilië te sturen. Ook daarna blijven ze nog lange tijd betrokken. Ze regelen ook de reis naar Noord-Europa. Van de vluchtelingen die Nederland bereiken, doet 90 tot 95 procent dat via smokkelaars. Het is evident dat criminele organisaties daarbij gebruikmaken van handlangers ter plaatse. Wij proberen uit te zoeken wat voor handlangers dat precies zijn. Zijn hier hele cellen actief, zoals in Italië? Of is het slechts een aantal individuen?'

Daar was u nooit achter gekomen wanneer u gewoon gebeld had vanuit Nederland?

'Ik had niet eens geweten dat dit soort onderzoeken liepen. Jij denkt natuurlijk: als die Italianen informatie hebben, waarom delen ze dat dan niet met de wereld? Omdat het vaak gevoelige informatie is, dat ten eerste. Alle verhoren zijn daarnaast in het Italiaans of, moeilijker, in het Calabrees of Siciliaans.

'Bovendien: de anti-maffia-eenheden hier zijn echt onbeschaamd druk. Ze hebben enorme zaken lopen tegen mensensmokkelaars, werken daarnaast ook nog aan hun eigen Italiaanse maffiazaken, aan zaken waar de Nigeriaanse maffia bij is betrokken, enzovoorts. Ze zijn zeer bereid samen te werken, maar hebben simpelweg geen tijd om alle documenten zelf door te spitten op mogelijke Nederlandse, Duitse of Belgische informatie.'

Aan wat voor informatie moet ik denken? Een spijtoptant die zegt dat er morgenavond 10 kilo heroïne richting Rotterdam gaat? En dat hij een bepaalde douanier daarvoor heeft omgekocht?

'Als het zo concreet is, belt een Italiaanse officier wel naar Nederland - ook zonder mijn tussenkomst. Maar neem nu een grote mensensmokkelzaak van een tijd geleden. Aan de spijtoptanten werd heus weleens gevraagd hoe dat nou gaat, het smokkelen richting Nederland. Maar die informatie was voor de Italianen niet hun primaire zorg. Het zou ze niet helpen veroordelingen te krijgen bij een Italiaanse rechter. Toen ik echter las over die spijtoptant vroeg ik: mogen wij hem spreken? Uit dat verhoor is veel concrete informatie over Nederland gekomen. Dat was nooit gelukt als ik via de telefoon had gevraagd: hé Palermo, heb je nog wat over Nederland?'

En toch: er zijn nooit zoveel vluchtelingen richting Italië gesmokkeld als dit jaar. Doen jullie je werk wel goed?

'We hebben enorm veel zaken lopen, maar ik denk dat iedereen wel snapt dat je migratie vanuit Afrika niet stopt met strafrechtelijk onderzoek alleen. Het echte probleem zit elders. Maar dat betekent natuurlijk niet dat je dit soort criminelen straffeloos moet laten. Nogmaals: het is belangrijk samen na te denken hoe we deze organisaties aanpakken. Zelfs als het thema 'migratie' politiek enorm gevoelig ligt en zelfs wanneer de boten niet aan je eigen kust zinken. Dus hoe we ook politiek tegen elkaar aankijken, wat we ook vinden van begrippen als relocatie en integratie van migranten, een ding is duidelijk: deze criminelen, met al dat bloed aan hun handen, daar moeten we tegen blijven vechten. Het liefst samen.'

Verbindingsofficier

Om uitwisseling makkelijker te maken, stuurt Nederland al jaren attachés van politie en defensie naar het buitenland. Toch is het plaatsen van een verbindingsofficier van justitie vrij ongebruikelijk- Italië was na Frankrijk het tweede land met een Nederlandse liaisonmagistraat. Dat komt omdat er heel veel georganiseerde misdaad actief is tussen Nederland en Italië, zegt Van Bruggen, terwijl samenwerking op juridisch gebied juist ingewikkeld is.

'Denk alleen aan de verschillen in wetgeving. Een voorbeeld: in Nederland geldt een absoluut doorlaatverbod. Elke partij drugs die wij tegenkomen, moeten we onderscheppen. Maar stel je nu eens voor dat Italië al drie jaar bezig is met een onderzoek. Zij horen via een informant dat er een partij drugs op weg is naar Nederland die ze graag willen volgen. Moet de Italiaanse officier dan naar Nederland bellen met het risico dat wij hun onderzoek verpesten, of moet hij alles verzwijgen met als nadeel dat Nederland niet kan profiteren van de informatie? Het is mijn taak om al in een vroeg stadium over dat soort problemen mee te denken.'

Meer over