Melkertbanen, Melkerts banen en de baantjes van Kok

Nadat in de warme zomer van 1994 de inkt onder het regeerakkoord van het eerste paarse kabinet was opgedroogd, wist de kersverse minister van Sociale Zaken Ad Melkert - voordien financieel woordvoerder van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer - dat hij in vier jaar tijd, naast een aantal kleintjes,...

Eén, met stip: hervorming van de sociale zekerheid, en wel langs de lijnen van de uitkomsten van de parlementaire enquête-commissie Buurmeijer, die in 1993 over de uitvoering van de sociale zekerheid een vernietigend rapport geschreven had.

Twee: het aanjagen van de groei van de werkgelegenheid, en wel specifiek onder laagopgeleiden, omdat de werkloosheid in deze groep een schrikbarende omvang had aangenomen.

Drie: het realiseren van een majeure bezuiniging, een kwart van het toenmalige budget, op de matig functionerende arbeidsbureaus.

De eerste doelstelling, dat is genoegzaam bekend, is niet gehaald. De tweede doelstelling, zo blijkt uit een rapport dat dezer dagen openbaar werd, is een beetje gehaald, tegen hele hoge kosten. En bij het halen van de derde doelstelling, zoveel is al wel duidelijk geworden uit de kwestie rond de subsidies uit het Europees Sociaal Fonds, is nadrukkelijk gekeken of de Nederlandse bezuiniging kon worden afgewenteld op de schatkist van de Europese Unie.

En de interessantste vraag dezer dagen is niet of de commissie-Koning maandag bij de presentatie van haar rapport over de ESF-subsidies Melkert aanwijst als schuldige of verantwoordelijke voor het verkeerd aanwenden van Europees geld. Dat wordt heus een beetje van dit en van dat.

Nee, de historische vraag is - breder - of Melkert een goede minister van Sociale Zaken was. En, vervolgens, welke conclusies hieruit moeten worden getrokken over Melkerts geschiktheid voor het vervullen van de baantjes van Wim Kok: PvdA-partijleider en, als de kiezers en de coalitiepartijen het goedvinden, premier.

Antwoorden: Melkert was geen goede minister van Sociale Zaken, maar om heel andere redenen dan doorgaans worden genoemd. Hij is geschikt als PvdA-partijleider. En ongeschikt als premier.

Denk even mee. Met de sociale zekerheid was in 1994 ruim 120 miljard gulden gemoeid; ruim vier miljoen Nederlanders ontvingen een of andere uitkering. De commissie-Buurmeijer had met haar snoeiharde rapport over de uitvoering van de werknemersverzekeringen (tegen werkloosheid, WW, en arbeidsongeschiktheid, WAO) de geesten rijp gemaakt voor een ingrijpende reorganisatie. De Sociaal Economische Raad had, op sleeptouw genomen door de toenmalige directeur van het Centraal Planbureau Gerrit Zalm en diens maat in het kwaad Dik Wolfson, verstandige adviezen geschreven over de noodzakelijke veranderingen. In het regeerakkoord was hierover op hoofdlijnen overeenstemming bereikt.

Een majeur sociaal-economisch probleem, de geesten rijp, de oplossing voorgekookt en politiek gedekt: minister Melkert hoefde het alleen nog maar even te doen.

En hij deed het niet. Althans, hij deed niet genoeg en met gebrek aan daadkracht. En in elk geval was de armzalige uitkomst dat twee jaar na Melkerts overstap naar de Tweede Kamer de koers van het kabinetsbeleid met pakweg 180 graden werd verlegd. Zelfs zonder de kwaadsappige toevoeging, die trouwens wel uit goede bron komt, dat Melkert dit dossier bewust traineerde omdat hij het voor de PvdA electoraal oninteressant vond het mes te zetten in de sociale zekerheid, verdient Melkert voor dit bestuurlijk optreden een dikke onvoldoende.

Het terugdringen van de werkloosheid onder laagopgeleiden was electoraal wél interessant, en uit het ambtelijke rapport Aan de slag dat eind vorig week uitlekte, is af te leiden dat Melkert deze taak zeer energiek ter hand nam. De reïntegratie-uitgaven stegen van 6,7 miljard gulden in 1994 tot 11,2 miljard in 1998, onder meer door de in het leven geroepen Melkert-banen. De groep waarvoor Melkert dit geld bestemde, daalde in dezelfde periode van 1,8 miljoen tot 1,65 miljoen mensen. Per 'cliënt' steeg het budget dus van 3780 tot 6788 gulden (plus 80 procent).

Ook een leuke rekensom: deel het extra budget op de afname van de werkloosheid in de doelgroep: Melkert betaalde dertigduizend gulden per geïntegreerde werkloze. Dat zijn goudgerande werklozen.

Dat Melkert zijn vrienden bij de sociale partners zoveel mogelijk hielp bij het verzachten van de harde bezuinigingsopdracht (400 miljoen structureel op een budget van 1,6 miljard), past naadloos in het plaatje. En van de commissie-Koning zullen we wel horen of hij daarbij met Europees geld over de schreef is gegaan.

Maar hoe dat ook zij: Melkert is een pure politicus met de eenduidige doelstelling: stemmenmaximalisatie voor de PvdA. Het algemeen belang - pijnlijke maar noodzakelijke hervorming sociale zekerheid, zuinig op de centen zijn bij reïntegratie - maakt hij aan deze doelstelling steevast ongeschikt.

PvdA-leider? Als ze daar bij die partij lol in hebben: prima.

Premier? Neen.

Meer over