Melkert zet eerste stap op derde weg

Nog enkele minuten voordat hij op moet, schaaft PvdA-fractievoorzitter Ad Melkert moederziel alleen aan zijn speech voor het Maarten van Traa-debat in Felix Meritis....

Van onze verslaggever Jan Hoedeman

De beoogde leider van de PvdA geeft zijn visitekaartje af. Melkert presenteert zich als ideoloog en internationaal politicus. Hij is het zat, de devaluatie van de publieke sector. Onlangs maakte Melkert in het geheim een speurtocht van drie weken door de ziekenhuizen, de politiebureaus en de scholen. Het heeft zijn hart gegrepen, vertelt hij: de inspanning van dag en nacht die hij zag onder verpleegsters, politieagenten en toiletdames. Hij zag ze ploeteren in een verschraalde omgeving. Daar moet een eind aan komen. 'Ben ik te romantisch, of raken we aan de hardcore van de herwaardering van het publieke goed?'

Melkert verklaart de oorlog aan de bureaucratie, die volgens hem vaker een obstakel is dan een kans. Hij wil meer experimenteren en minder wetgeving, hij beoogt een krachtig gerevitaliseerde publieke sector en wil een verbond sluiten met sociaal geëngageerde ondernemers.

De fractievoorzitter schetst een nieuw soort leiderschap: 'Het is meer een houding, het gaat om politiek leiderschap dat luistert en handelt en zich committeert aan de aspiraties van gewone mensen.'

Bovendien waarschuwt hij voor de valkuil waar de Partij van de Arbeid vaak in terechtgekomen is: de identificatie met de overheid. 'Wij zijn als politici niet verantwoordelijk voor de overheid, maar voor de politieke democratie. We moeten objectiever zijn.'

De sociaal-democraat profileert zich op een terrein waar Kok verstek heeft laten gaan. Zes jaar geleden schudde Kok zijn ideologische veren af in de Den-Uyllezing, om er ook niet meer op terug te hoeven komen.

Kok is meer de doener, die zijn partij uit de retoriek van de jaren zeventig moest leiden naar een natuurlijke regeringspartij. Beginselen en ideologie, daartegen koestert Kok nog steeds wantrouwen. Hij verzuimde zijn partij dat kader te schetsen, waardoor het tijdens de WAO-crisis in 1991 bijna mis ging.

Melkert is de denker die het wil gaan doen en kan dat vanuit weelderiger omstandigheden. Hij brandt, blijkt uit zijn verhaal, van ambitie. De denkers in de PvdA kijken al reikhalzend uit naar het tijdperk-Melkert. Kok schreef in al zijn jaren als politiek leider één artikel voor Socialisme en Democratie, het wetenschappelijk tijdschrift van de PvdA. Melkert schreef er zes. Artikelen over de koers van de PvdA. Zo was Melkert bijvoorbeeld niet te beroerd om een aantal tussentijdse ministerswissels in het kabinet Lubbers-Kok te bepleiten.

Met zijn verhaal in Felix Meritis omarmt Melkert voor het eerst de derde weg, het sociaal-democratische middenpad tussen oud-links en nieuw-rechts. Het is Melkerts agenda voor haalbare linkse politiek. In goed Engels debatteert hij in Felix Meritis met Anthony Giddens, de ideoloog achter New Labour. Die verklaart on-Nederlands dat 'the state of the world' 'a scandal' is. Melkert houdt het wat zuiniger: we willen laveren tussen 'passie' en 'praktische politiek'.

Meer over