Meiden mijden

Hartenjagen is een rare titel voor een kaartspel waarin voor het grootste deel de harten juist vermeden moeten worden. De naam verwijst eerder naar het dolen op het liefdespad en zoetsappige spelletjes waarin men de beminde graag laat winnen....

De minst winstbeluste wint het meest. Dat is althans de stelling van de Romeinse keizer Claudius (zie Robert Graves: I, Claudius). Deze schreef een schertsbrochure over het dobbelen met de conclusie dat de goden de winstwil juist liever niet belonen. Wie wil winnen moet dus oprecht verlangen te verliezen, aldus Claudius, die teleurgesteld was toen de mensen zijn geschrift bloedserieus namen.

Dit ging over dobbelen, dus over puur toeval. Naarmate behendigheid een grotere rol speelt, krijgt de fanaat eerder de overhand, tenzij hij een stuk onhandiger of talentlozer is dan de opponent. Wereldkampioen schaken wordt niet de man met het grootste inzicht maar de meest maniakale, zij het wel met sterke zenuwen. Als de geluksfactor beperkt blijft beslist vaak de mate van concentratie. Bij dat laatste hoort ook het goed onthouden van kaarten die uit spel het zijn.

Hartenjagen heeft het voordeel dat het simpel uit te leggen is, maar goed spelen is minder eenvoudig. Bij vier spelers zitten 32 kaarten in het spel, bij vijf veertig, bij zes 48, bij zeven 49 en bij acht 48. Er wordt altijd opgedeeld en er is geen troef.

Het gaat er in het eerste (en grootste) deel van het spel om strafpunten in de speelslagen te vermijden. En wel schoppen vrouw voor vijf strafpunten, klaveren boer voor twee en elke harten een. Wie een slag vol harten maakt, heeft dus al flink wat strafpunten aan de pantalon.

L. Martinus geeft in 52 Beste Kaartspelen een oerversie waarin elke vrouw dertien strafpunten oplevert en elke harten een. Dat lijkt me erg ruw, terwijl de term hartenjagen dan helemaal nergens op slaat. Ik stel hier de titel 'Meiden mijden' voor en raad dat spel aan voor vrouwenhaters.

Er is in alle versies een verrassende nevenmogelijkheid ingebouwd. Wie alle strafpunten per spelletje verzamelt, wint juist groot en geweldig. Alle andere spelers krijgen nu dat totaal van strafpunten, een gepaste sanctie voor hun lullig mijden van ieder puntje zonder op het strategisch geheel te letten. In sommige handboeken wordt gezegd dat het naar alle punten streven tevoren moet worden aangekondigd. Een verfoeilijke regel, daar nu juist de slinkse overval het spel aardig maakt.

Een wezenlijk, en extra ludiek, element van hartenjagen hoort het samenwerken te zijn. Wie fier het klassement aanvoert, dient juist de gecombineerde tegenstand van alle anderen te gaan ondervinden. Die moeten risico's nemen om zoveel mogelijk vuil bij de spelleider te droppen. Hou die schoppen vrouw maar wat langer vast. Door het maken van coalities wordt de geluksfactor meer teruggedrongen.

Althans door enigszins behendige spelers. Notoire klungels (aan de speeltafel evenzeer een verschrikking als in het snelverkeer of in een kabinet) kunnen in een coalitie meer schade aanrichten - ten gunste van de koploper - dan wanneer ze beoogklept voor zichzelf zouden spelen. Een troost is dat goed leren hartenjagen een heel stuk sneller gaat dan schaken, dammen, bridge of go.

Het is van belang dat één speler niet te laag blijft met strafpunten. Er komt namelijk een tweede deel waarin de weg terug naar nul afgelegd moet worden. Het keerpunt moet vooraf worden afgesproken: zoveel tijd of zoveel spelletjes of zoveel strafpunten, maximaal of minimaal. Houd er rekening mee dat de tweede fase meestal de helft korter is dan de eerste.

In die tweede fase wordt het hele spel op zijn kop gezet. Wat strafpunten waren, zijn nu winstpunten die met gretigheid moeten worden ingezameld, liefst door aan het eind een serie slagen met bijna alle relevante punten te maken. Ook hier geldt dat alle punten juist verkeerd zijn. De te gretige krijgt dan dat totaal als strafpunten erbij.

Het ideaal is dus alles min een. Zorg met een prachtkaart in een van de eerste slagen een geniepige kleine harten te lozen, waarna de volle schoven kunnen worden binnengehaald. ('Doch doe mij in de oogst geloven/ waarvoor ik dien', A. Roland Holst).

Ook in dit deel, waarin de punten nog eenzijdiger verdeeld worden en waarin de geluksfactor groter blijft, moet optimaal samengespannen worden tegen de spelleider. Of tegen degeen die met één grote klap aan de kop dreigt te komen, of zelfs door de finish van nul. Dat laatste blijkt meestal pas via een slotserie, waartegen de opponenten niets meer kunnen doen. Er gaat niets boven een spannend slot van hartenjagen, waarbij minstens de helft van de spelers zeven punten of minder heeft.

Op de Haagse Redactie van de Volkskrant was het vroeger erg populair. Na de vrijdagse vergadering kwamen de kaarten op de grote tafel. Er werd hartstochtelijk en slim gespeeld door vaak zeven of acht man, waarbij de persconferentie van de minister-president als onnodig storend werd beschouwd. Wel ontstond soms de neiging de emoties van de voorafgaande vergadering door te laten werken in het bijgooien van schoppen vrouw. In principe even verkeerd als het laten winnen van kinderen of geliefden. Ook spelende journalisten zijn niet immer objectief.

Meer over