Megagift voor Frans Hals Museum

'Een cadeautje van 100 miljoen', wordt het genoemd. Vrijdag maakte het Frans Hals Museum bekend de grootste gift in de recente geschiedenis van Nederlandse musea te hebben ontvangen. De gulle gever: het Elisabeth van Thüringenfonds, de kunststichting van het Kennemer Gasthuis.

HAARLEM - Alleen die ene Frans Hals al zou op de vrije markt zo'n 85 miljoen euro opbrengen - en dat is een bescheiden schatting. Het museum, de burgemeester en de bestuursvoorzitter van het Kennemer Gasthuis, waar het Van Thüringenfonds onder valt, maakten bekend dat elf schilderijen en een 17de eeuwse charterkist in bezit van het museum zijn gekomen. Daarmee worden de kunstwerken stadseigendom, want het Frans Hals Museum is een stadsmuseum.

Ze waren al in bruikleen: de Regenten van het St. Elisabeths Gasthuis (1641) van Frans Hals en bijbehorende regentessen (1641) van Johannes Verspronck waren sinds respectievelijk 1862 en 1929 altijd te zien. Maar wie denkt dat het een 'teleurstellend' cadeau is, vergist zich. 'We zijn nu zeker dat het voor de stad en publiek bewaard blijft. En dat er goed voor wordt gezorgd: hier zijn de kennis en restauratoren om dat te waarborgen', zegt conservator Anna Tummers. Bruikleen of bezit, dat scheelt nogal: 'Alsof je een kind dat je te logeren hebt, opeens mag adopteren.'

Een eer en een verantwoordelijkheid die het Frans Hals Museum toekomt, meende burgemeester van Haarlem Bernt Schneiders, die nog even opmerkte dat het ook best prettig voelt dat de solvabiliteitspositie van de stad hiermee nogal gestegen is. Volgens museumdirecteur Karel Schampers toont de gift aan dat de deugd van naastenliefde blijkbaar nog altijd hoog in het vaandel staat bij de regenten van het gasthuis.

Het schilderij van Frans Hals krijgt alle aandacht, maar elk schilderij is een aanwinst. En de kist is al waardevol omdat juist die geschilderde regenten er hun waardepapieren, geld en koopaktes in bewaarden.

Van Maerten van Heemskerck, die andere wereldberoemde schilder uit Haarlem, zijn twee schilderijen geschonken. Een ervan is een van de vroegste geschilderde gezichten op Rome ter wereld, uit 1550. Op de voorgrond van de Eeuwige Stad staat het verhaal van de Barmhartige Samaritaan afgebeeld - niet dat die in de Bijbel op weg was naar Rome, maar het gaf de opdrachtgevers, het bestuur van het Haarlemse Sint Jansklooster, een mogelijkheid hun imago van naastenliefde te promoten.

Van Cornelis van Haarlem is een verhalend werk uit zijn late carrière ontvangen - nu eens een zonder kronkelende gespierde naakten. Dan zijn er twee groepsportretten van de regenten en regentessen van het Gasthuis uit de 18de eeuw. Van Dirck Hals (de broer van) is een zittende vrouw geschonken, een uitzondering in zijn oeuvre omdat hij meestal buitenscènes met groepen mensen maakte.

Zo vult elk schilderij een gat in de collectie van het museum. Er werd slechts één tegenprestatie verwacht: dat de regenten en de regentessen uit 1641, en het Rome-gezicht van Van Heemskerck, binnenkort worden gerestaureerd. En zo zal geschieden.

Commentaar Pagina 30

Waarom één Hals 85 miljoen waard is

Voor de buitengewone waarde van het regentenportret van Frans Hals zijn redenen genoeg. Er zijn geen groepsportretten uit de Gouden Eeuw in Amerikaanse musea of privéverzamelingen - dus zou erom worden gevochten op een veiling. Er staan vijf volwaardige portretten op het schilderij, van mensen van wie we weten wie ze waren - en één goed portret van Hals doet al zo'n 15 miljoen. Het is het eerste regentenstuk dat Hals schilderde, en dat in Haarlem is gemaakt - alles wat 'eerste' is, verhoogt de prijs. Het komt uit een collectie die direct teruggaat op de opdrachtgevers: de regenten van het Kennemer Gasthuis zijn de erfgenamen van de regenten van het St. Elisabeths Gasthuis - en de 'afkomst' van een schilderij kan niet adellijk genoeg zijn voor handelaren en verzamelaars.

.

undefined

Meer over