Meeslepende misdaaddialoog van Claus

Strak en statisch verhaal rond oude commissaris en vastgeketende, simpele (of juist geslepen?) verdachte

VINCENT KOUTERS

Onvoltooid verleden. Van Hugo Claus door Toneelhuis en Olympique Dramatique. Stadsschouwburg, Amsterdam, 12 mei. Nog t/m 15 mei in Leuven te zien: toneelhuis.be

Op het eerste gezicht is alles simpel. De voorstelling Onvoltooid verleden heeft de vorm van een verhoor: een commissaris ondervraagt een verdachte. Dit gebeurt in een ruimte met wat lelijke stoelen, een bureautje en een torenhoge kast, uitpuilend van de archiefmappen en papieren. Die suggereert dat hier talloze, eerdere verhoren zijn gevoerd door eerdere commissarissen en verdachten. In de kast zit een land van misstanden verschalkt, een wereld op drift. Het dreigende monster stijgt ver boven Jan Decleir en Tom Dewispelaere uit, de twee formidabele acteurs in deze misdaaddialoog.

Onder de oppervlakte krioelt het in de toneelbewerking van Hugo Claus' gelijknamige roman door de Antwerpse groep Olympique Dramatique. Niets is zo eenduidig als het lijkt. De commissaris is een ex-commissaris met een concentratieprobleem. En de verdachte is Noël Catrijsse, een plat-Vlaams pratende figuur dat na een val van zijn moeders tandem verstandelijk een beetje is achtergebleven. Of doet hij zich dommer voor dan hij is, om de meest netelige vragen te ontlopen?

Het verleden van deze Noël is een onuitputtelijke beerput vol waanzin en weerzin. Een en ander begint in de boekwinkel waar hij werkt en waar hij een kinderpornonetwerk ontwaart. Zijn vrouw en kat verdwijnen. En alle 'Mohammeds' om hem heen vertrouwt hij voor geen cent. Al snel beginnen er doden te vallen.

Dewispelaere speelt Noël, die alles in geuren en kleuren vertelt. Dat doet hij vakkundig. Hoewel hij bijna twee uur lang als geketend op een stoel zit, heeft hij genoeg aan zijn neurotische mimiek en stemgebruik om personage Noël ergens in het midden tussen een zot en een seriemoordenaar te doen uitkomen. De rustige bijrol van Decleir zorgt daarbij voor de nodige aardse tegenkleuren. Als commissaris is hij vooral in de weer met een thermoskan, sigaretten en opschrijfboekjes.

Claus schreef Onvoltooid verleden als vervolg op De geruchten. Hiervan maakte Olympique Dramatique (samen met Guy Cassiers) al in 2007 eigenzinnig theater. Zo vol, beeldend en chaotisch als toen is deze Onvoltooid verleden allerminst. De strakke vorm van het verhaal dwingt de makers tot drastische maatregelen: twee man, die haast onbeweeglijk op een podium een dialoog uitspreken. Dat vergt wat van spelers en kijkers.

Terwijl het vertelde verhaal maar doorraast, van café de Doofpot in Alegem naar Oostende, langs corrupte notarissen en bordelen, duurt het langer en langer voordat een van de mannen ook maar een voet verzet. Maar telkens als de aandacht dreigt te verslappen, wekken ze die weer op met een simpel armgebaar of een rare intonatie. Onvoltooid verleden blinkt uit in puur toneelspelersplezier.

Vincent Kouters

undefined

Meer over